Jak zdać PES z anestezjologii i intensywnej terapii — przewodnik 2026

Anestezjologia i intensywna terapia to jedna z najtrudniejszych i najbardziej wymagających specjalizacji lekarskich — egzamin sprawdza rozległą wiedzę kliniczną: od farmakologii anestetyków i technik regionalnych, przez prowadzenie wentylacji mechanicznej, aż po zarządzanie sepsą i resuscytację zaawansowaną. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z anestezjologii i intensywnej terapii trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać w pierwszej kolejności i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na anestezjologii i IT.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, pięć odpowiedzi

Format pisemnej części PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich specjalizacji i nie zmieniał się od lat:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 90 sekund na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi A–E, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto od razu wyciągnąć z tej tabeli:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale pytania kazusowe — opis pacjenta na OIT, parametry wentylacji, gazometria do interpretacji — czyta się znacznie dłużej. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast tracić czas przy jednym.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy braku pewności masz 20% szans na trafienie — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech to istotna różnica: dystraktory są konstruowane staranniej, a „prawie dobre” odpowiedzi są częstsze. Wygrywa precyzja — znajomość dawek, progów, kryteriów diagnostycznych.
• Próg jest stały. 72/120 to cel minimalny. Symulacje na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor ponad próg — i wytrenowaną pewność siebie przed egzaminem.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

PES lekarski różni się od egzaminów pielęgniarskich jedną ważną cechą: składa się z dwóch odrębnych części.

Część pisemna to opisany wyżej test 120 pytań — organizowany przez CEM w Łodzi, ta sama instytucja co LEK i LDEK. Wynik pisemnej decyduje, czy przystępujesz do ustnej; niezdanie pisemnej zamyka drogę do dalszego etapu w danej sesji.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów anestezjologii i intensywnej terapii. Obejmuje 3–5 pytań klinicznych, a cała rozmowa trwa 30–45 minut. W odróżnieniu od pisemnej, ustna jest egzaminem konwersacyjnym — komisja może dopytywać, prosić o uzasadnienie decyzji, przedstawiać kolejne warianty przypadku klinicznego. Oceniana jest nie tylko wiedza, lecz także tok rozumowania klinicznego i umiejętność obrony stanowiska.

Dla anestezjologii i IT oznacza to w praktyce: przygotowanie do ustnej jest równie ważne jak do pisemnej. Komisja często wybiera scenariusze z pogranicza oddziałów — trudny dostęp do dróg oddechowych, zarządzanie sepsą u pacjenta po rozległym zabiegu, decyzja o włączeniu lub odstawieniu terapii na OIT. To obszary, gdzie liczy się głębokie rozumienie mechanizmów, nie tylko zapamiętane definicje.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i listy zakwalifikowanych publikuje CEM (Centrum Egzaminów Medycznych) w Łodzi na stronie cem.edu.pl, z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z anestezjologii i intensywnej terapii — z wymaganymi kursami, stażami kierunkowymi i zaliczeniami.
2. Zadbaj o kompletność wpisów w SMK — wszystkie elementy programu muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK — termin to zwykle 2–3 miesiące przed sesją. To istotna różnica wobec egzaminów pielęgniarskich — rezerwuj czas z dużym wyprzedzeniem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — wynosi ok. 350–600 zł za obie części łącznie. Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją; sprawdzaj aktualne komunikaty na cem.edu.pl.

Najczęstsze przeszkody formalne to spóźnione zgłoszenie (termin 2–3 miesiące przed sesją jest twardy) oraz braki w wpisach SMK, które trzeba uzupełniać przez kierownika specjalizacji. Nie zostawiaj formalności na ostatni miesiąc nauki.

Na egzamin pisemny zabierz: dokument tożsamości, długopis (czarny lub niebieski) i wezwanie CEM. Urządzenia elektroniczne nie są dopuszczone na salę.

4. Zakres egzaminu — filary anestezjologii i intensywnej terapii

Egzamin obejmuje dwie blisko powiązane, ale odrębne dyscypliny — anestezjologię i intensywną terapię — i warto rozumieć obydwie z jednakową głębokością.

Główne filary merytoryczne:

• Znieczulenie ogólne — mechanizmy działania anestetyków wziewnych i dożylnych, indukcja i podtrzymanie znieczulenia, powikłania śród- i pooperacyjne.
• Znieczulenie regionalne — blokady centralne (podpajęczynówkowa, zewnątrzoponowa) i obwodowe (blokady splotów i nerwów obwodowych), wskazania, przeciwwskazania, powikłania, toksyczność leków miejscowo znieczulających.
• Farmakologia anestetyków i leków wspomagających — środki wziewne (izofluran, sewofluran, desfluran), dożylne (propofol, ketamina, etomidat), opioidy, leki zwiotczające mięśnie i ich odwracanie (neostygmina, sugammadeks).
• Monitorowanie i drogi oddechowe — zasady monitorowania podstawowego i rozszerzonego (kapnografia, BIS, TOF), trudna intubacja i algorytm postępowania z trudnymi drogami oddechowymi, wideo laryngoskopia, maska krtaniowa.
• Intensywna terapia — wstrząs (kardiogenny, septyczny, hipowolemiczny, obturacyjny), sepsa i wstrząs septyczny, ARDS (kryteria berlińskie, wentylacja protekcyjna), ostra niewydolność narządowa.
• Wentylacja mechaniczna — tryby wentylacji (objętościowy, ciśnieniowy, SIMV, PSV), ustawienia parametrów, odsadzanie od respiratora, powikłania (odma, VILI).
• Płynoterapia i równowaga kwasowo-zasadowa — rodzaje płynów i ich wskazania, ocena wolemii, interpretacja gazometrii, zaburzenia elektrolitowe.
• Resuscytacja (ALS) — aktualne algorytmy ERC dla rytmów do defibrylacji i bez defibrylacji, farmakoterapia resuscytacyjna, postępowanie poresuscytacyjne, TTM (targeted temperature management).
• Leczenie bólu — ból ostry i przewlekły, drabina analgetyczna, techniki znieczulenia regionalnego w analgezji pooperacyjnej, PCA, leczenie bólu u pacjenta OIT.

Tematy, które wracają najczęściej i wymagają pewności:

• Kryteria diagnostyczne i zarządzanie sepsą — definicje sepsy i wstrząsu septycznego (Sepsis-3), qSOFA/SOFA, bundle sepsy, antybiotykoterapia empiryczna, resuscytacja płynowa.
• Algorytm trudnych dróg oddechowych — kolejność działań, kiedy krikotomia, kiedy budząca intubacja z fibroskopem, strategia „cannot intubate, cannot oxygenate”.
• Wentylacja protekcyjna w ARDS — objętość oddechowa 6 ml/kg IBW, plateau pressure, PEEP, proning.
• Interpretacja gazometrii — szybka identyfikacja zaburzeń kwasowo-zasadowych, kompensacja metaboliczna i oddechowa, luka anionowa.
• Toksyczność systemowa leków miejscowo znieczulających (LAST) — objawy, leczenie (intralipid 20%).
• Hipotermia terapeutyczna po NZK — wskazania, cele temperaturowe, czas trwania.
• Odwracanie blokady nerwowo-mięśniowej — sugammadeks vs neostygmina, kiedy i w jakiej dawce.
• Hipertermia złośliwa — trigger, objawy, leczenie dantrolenem.

To obszary, gdzie pytania egzaminacyjne wymagają znajomości konkretnych liczb, dawek i kryteriów — tu nie wystarczy ogólne rozumienie.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga zarówno solidnej teorii, jak i intensywnej pracy na pytaniach.

Podręczniki i wytyczne. Standardowe źródła dla tej specjalizacji, które powinny stanowić podstawę przygotowania:

• Larsen R. — Anestezjologia (red. nauk. wyd. pol. Kübler) — wiodący podręcznik akademicki tej specjalizacji w Polsce; obejmuje całość zakresu egzaminu od farmakologii anestetyków po postępowanie z trudnymi drogami oddechowymi i szczegóły znieczulenia regionalnego.
• Wytyczne resuscytacji ERC — obowiązkowe, aktualna edycja (2021); algorytmy ALS, postępowanie poresuscytacyjne i TTM to stały element pytań egzaminacyjnych.
• Surviving Sepsis Campaign — aktualne wytyczne — dostępne bezpłatnie online; kryteria Sepsis-3, bundle i cele terapeutyczne sepsy to jeden z najczęstszych obszarów pytań z intensywnej terapii.
• Podręczniki intensywnej terapii — np. Intensywna terapia Küblera (red.) lub zagraniczne źródła (Oh’s Intensive Care Manual) dla szerszego spojrzenia na wentylację mechaniczną i ARDS.
• Wytyczne towarzystw — ESAIC (dawne ESA) dla znieczulenia regionalnego i trudnych dróg oddechowych; DAS (Difficult Airway Society) dla algorytmu trudnej intubacji.

Korzystaj wyłącznie z aktualnych wydań podręczników i obowiązujących wytycznych — w anestezjologii i IT standardy są regularnie aktualizowane, a wersja sprzed kilku lat potrafi zawierać nieaktualne dawki lub kryteria diagnostyczne. Przed przystąpieniem do nauki sprawdź też aktualny program specjalizacji na stronie CMKP — zakres egzaminu powinien być z nim spójny.

Wniosek praktyczny: jeśli masz czas tylko na jeden podręcznik, niech to będzie Larsen w aktualnym wydaniu polskim — a wytyczne ERC i SSC doczytaj obowiązkowo jako odrębne źródła, bo podręcznik akademicki nie zawsze nadąża za bieżącymi algorytmami.

• Baza pytań. Sama teoria nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania z pięcioma opcjami i jak wyglądają kazusy kliniczne z OIT. Od pierwszego dnia łącz naukę z rozwiązywaniem pytań. W naszej bazie znajdziesz 3433 pytania z anestezjologii i intensywnej terapii — filtruj po dziale, którego właśnie się uczysz, i wracaj do błędów z wyjaśnieniami.
• Pętla nauki. Najskuteczniejszy rytm to: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → przeanalizuj błędy → wróć do teorii w miejscach luk. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Anestezjologia i IT to dziedzina szersza niż większość specjalizacji zabiegowych — zakres merytoryczny jest duży, a dodatkowo czeka część ustna. Realistyczny plan to 10–16 tygodni, w zależności od obecnego poziomu wiedzy i intensywności pracy.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy wypadają poniżej progu (farmakologia? równowaga kwasowo-zasadowa? wentylacja?) i to one dostają priorytet.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi. Jeden blok = teoria z podręcznika lub wytycznych + pytania z tego samego działu + analiza błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań egzaminacyjnych (sepsa i wstrząs, drogi oddechowe, wentylacja mechaniczna, farmakologia anestetyków, gazometria), potem obszary węższe (regionalne, leczenie bólu, specyficzne powikłania). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — materiał z tygodnia 3 powtórz w tygodniu 6, zanim zapomnisz. Równolegle od połowy tej fazy zacznij przygotowywać odpowiedzi do ustnej: zbieraj kazusy kliniczne, ćwicz prezentację toku rozumowania głośno.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania? Celuj w stabilne 75–80%. Jednocześnie intensyfikuj przygotowanie do ustnej: symuluj rozmowy z komisją z kolegą lub kierownikiem specjalizacji, ćwicz odpowiedzi na pytania otwarte z najtrudniejszych obszarów.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj ani z symulacji pisemnych, ani z przygotowania do ustnej — obie części są konieczne do zaliczenia.

7. Najczęstsze błędy zdających

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie z anestezjologii i IT:

• Nauka bez diagnozy luk. Bez zestawu kontrolnego na początku łatwo godzinami powtarzać to, co już dobrze się zna, omijając słabe działy. Pierwsza symulacja to inwestycja, nie strata czasu.
• Ignorowanie wytycznych na rzecz samego podręcznika. Larsen to świetna baza, ale aktualne algorytmy ERC i SSC mogą się różnić od treści podręcznika — a egzamin pyta o aktualne standardy.
• Zaniedbanie części ustnej. Zdający skupiają się całkowicie na pisemnej, a ustna ich zaskakuje — zarówno formą (komisja dopytuje, nie tylko słucha), jak i wybranymi przypadkami. Przygotowanie do ustnej zacznij co najmniej 4–6 tygodni przed planowaną datą.
• Uczenie się teorii bez pytań. Farmakologia anestetyków czytana z podręcznika nie pokrywa się ze sposobem, w jaki jest testowana w pytaniach pięcioopcyjnych. Forma egzaminu wymaga osobnego treningu.
• Zaokrąglanie dawek i progów. W pytaniach z anestezjologii precyzja ma znaczenie — dawka sugammadeksu przy blokadzie głębokiej, próg saturacji do zastosowania PEEP, dawka adrenaliny w ALS. „Mniej więcej” tu nie wystarcza.
• Pomijanie kazusów klinicznych. Trend od ok. 2020 r. to rosnący udział pytań kazusowych kosztem czysto teoretycznych. Ćwicz je świadomie — to najtrudniejszy i najczęściej zaniedbywany typ.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy całkowitym braku pewności — zaznacz.

8. Strategia w dniu egzaminu

Część pisemna i ustna wymagają odmiennych strategii — warto zaplanować obydwie.

Egzamin pisemny:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wróć do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po ok. 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilku pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni fragment — parametr gazometrii, czas od indukcji, objaw alarmowy. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „u pacjenta bez dostępu dożylnego” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Nie zgaduj na ślepo — eliminuj.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka z nerwów. Zmieniaj tylko wtedy, gdy znajdziesz konkretny argument.

Egzamin ustny:

• Mów tok rozumowania, nie tylko wniosek. Komisja chce widzieć, jak myślisz klinicznie — przedstawiaj różnicowanie, uzasadnienie decyzji, plan B.
• Nie bój się powiedzieć „sprawdziłbym to” — to naturalne i bezpieczniejsze niż pewna błędna odpowiedź.
• Przygotuj się na pytania uzupełniające. Komisja często idzie o krok dalej niż pytanie wyjściowe — jeśli podajesz dawkę, bądź gotowy uzasadnić wybór i omówić alternatywy.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z anestezjologii i intensywnej terapii — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie — 3433 pytania to materiał wystarczający, by wytrenować zarówno wiedzę, jak i formę egzaminacyjną.

Powodzenia na egzaminie — anestezjologia nagradza systematyczność i precyzję.