Jak zdać PES z chirurgii dziecięcej — przewodnik 2026

Chirurgia dziecięca to specjalizacja, która łączy precyzję techniczną z wiedzą o fizjologii rozwijającego się organizmu — i egzamin to odzwierciedla. PES sprawdza tu nie tylko znajomość wad wrodzonych czy technik operacyjnych, lecz przede wszystkim zdolność klinicznego myślenia: kiedy operować, jak prowadzić dziecko okołooperacyjnie i jak rozpoznać powikłania w populacji, w której obraz kliniczny potrafi być zwodniczy. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii dziecięcej trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, sposób zgłoszenia, zakres, materiały i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz szerszego kontekstu o egzaminach lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii dziecięcej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, pięć odpowiedzi

Format części pisemnej PES jest jednolity dla wszystkich lekarskich specjalizacji:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie to więcej niż w LEK, ale kazusy kliniczne z chirurgii dziecięcej potrafią być rozbudowane (wiek dziecka, parametry, obraz RTG, historia). Ćwicz zostawianie trudnych pytań na drugą turę zamiast grzęźnięcia.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to punkt stracony z własnej woli. Przy pięciu opcjach nawet czyste zgadywanie daje 20% — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna z pięciu, nie jedna z czterech. W porównaniu z LEK piąta opcja podnosi liczbę potencjalnych dystraktorów. Zadania często zawierają dwie odpowiedzi „prawie poprawne” — wygrywa ten, kto zna niuanse (wiek graniczny, dawka, wskazanie vs. przeciwwskazanie).
• Próg to 72 punkty. Celuj w 80–85 pkt na symulacjach, żeby mieć bezpieczny bufor na stres i pytania spoza mocnych działów.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość egzaminu

PES lekarski składa się z dwóch części, i obie są obowiązkowe:

Część pisemna to 120 pytań testowych opisanych powyżej. Jej zaliczenie (co najmniej 72 pkt) uprawnia do przystąpienia do części ustnej. Wynik pisemnej trafia do protokołu komisji przed rozmową ustną — komisja zna go i może go uwzględniać przy ocenie całości.

Część ustna odbywa się przed komisją złożoną zwykle z 3–5 specjalistów z chirurgii dziecięcej, ok. 2–4 tygodnie po wynikach pisemnej. Kandydat odpowiada na 3–5 pytań klinicznych, rozmowa trwa ok. 30–45 minut. Pytania mają charakter kazusowy: komisja przedstawia przypadek (pacjent, wiek, objawy, wyniki badań) i oczekuje toku rozumowania klinicznego — diagnostyki różnicowej, planu operacyjnego, postępowania okołooperacyjnego, możliwych powikłań.

Na ustnej nie oczekuje się recytowania podręcznika — oczekuje się myślenia lekarskiego. Dlatego przygotowanie do tej części różni się od wkuwania faktów: to praca na kazusach, analiza przypadków i ćwiczenie głośnego uzasadniania decyzji klinicznych. Zaplanuj na to ostatnie 2–3 tygodnie przed ustną.

Wynik końcowy to ocena komisji uwzględniająca obie części. Niedopuszczenie do ustnej (oblanie pisemnej) oznacza konieczność powtórzenia całego egzaminu w kolejnej sesji.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej (zazwyczaj maj–czerwiec) i jesiennej (październik–listopad). Organizatorem PES lekarskiego jest Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK. Konkretne daty i miejsca egzaminów CEM ogłasza na cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia do egzaminu:

1. Ukończ program specjalizacji z chirurgii dziecięcej — wszystkie kursy, staże i zaliczenia muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji w SMK przed złożeniem wniosku.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK (System Monitorowania Kształcenia) — braki w SMK zablokują wniosek nawet przy faktycznie ukończonym szkoleniu.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Termin jest ścisły i nieprzekraczalny.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części łącznie. Dokładna kwota i numer konta są podawane w komunikacie CEM dla danej sesji.

Najczęstsze problemy przy rejestracji to spóźniony wniosek oraz zaliczenia niezapisane przez kierownika (zazwyczaj kursy lub staże, które formalnie były zrobione, ale nie wylądowały w SMK na czas). Kontrolę stanu SMK warto przeprowadzić nie tydzień, lecz co najmniej miesiąc przed terminem składania wniosku.

4. Zakres chirurgii dziecięcej — filary i tematy high-yield

Chirurgia dziecięca to specjalizacja o szerokim spektrum — od patologii noworodkowych wymagających interwencji w pierwszych godzinach życia, po skomplikowane wady układowe i onkologię. Egzamin grupuje wiedzę wokół kilku filarów:

• Chirurgia noworodka i niemowlęcia — wady wrodzone wymagające wczesnej operacji (atrezja przełyku, niedrożności jelitowe, wytrzewienie, wada Hirschsprunga), postępowanie okołooperacyjne w tej grupie wiekowej, odrębności fizjologii noworodka.
• Chirurgia układu pokarmowego u dzieci — wady wrodzone (stenoza odźwiernika, malrotacja, invaginacja, uchyłek Meckela), zapalenie wyrostka robaczkowego u dzieci (obraz kliniczny, diagnostyka, powikłania), choroba Hirschsprunga, choroba Leśniowskiego-Crohna i jej chirurgiczne implikacje.
• Urologia dziecięca — wodniak jądra i przepukliny pachwinowe, wnętrostwo, stulejka i spodziectwo, wodonercze i wady układu moczowego (odpływ pęcherzowo-moczowodowy), kamica układu moczowego u dzieci.
• Chirurgia klatki piersiowej u dzieci — wady wrodzone płuc, lejkowata i kurza klatka piersiowa, odma i wysięk opłucnowy w populacji pediatrycznej, ciała obce dróg oddechowych.
• Onkologia dziecięca w zakresie chirurgicznym — nerczak (guz Wilmsa), neuroblastoma, potworniaki, wątrobiak płodowy (hepatoblastoma), rhabdomyosarcoma — diagnostyka, staging, wskazania operacyjne i współpraca z onkologiem.
• Traumatologia dziecięca — urazy narządów miąższowych śledziony, wątroby i nerek (postępowanie zachowawcze vs. operacyjne), złamania w obrębie klatki piersiowej i jamy brzusznej, krzywdzenie dzieci (shaken baby, urazy nieprzypadkowe) — aspekty prawne i medyczne.
• Endoskopia i laparoskopia u dzieci — wskazania, techniki i powikłania; rosnący udział minimalnie inwazyjnych metod w chirurgii dziecięcej.
• Postępowanie okołooperacyjne — nawodnienie i żywienie dziecka przed i po operacji, odrębności farmakologiczne (dawkowanie leków wg masy ciała), ból u dziecka i jego ocena.

Tematy, które wracają na egzaminie najczęściej i które warto opanować pewnie:

• Atrezja przełyku — typy (klasyfikacja Vogta), postępowanie przedoperacyjne, powikłania (przetoka, zwężenie zespolenia).
• Zapalenie wyrostka robaczkowego u małych dzieci — dlaczego obraz jest niecharakterystyczny, kiedy myśleć o perforacji, wskazania do laparoskopii.
• Inwaginacja jelitowa — wiek szczytowy, obraz kliniczny, leczenie (wlew powietrzny vs. operacja), nawroty.
• Stenoza przerostowa odźwiernika — obraz kliniczny, diagnostyka USG, zaburzenia elektrolitowe, technika pyloromiotomii.
• Wodniak i przepuklina pachwinowa — różnicowanie, wskazania do operacji, ryzyko uwięźnięcia.
• Wnętrostwo — optymalny wiek orchidopeksji, wpływ na płodność i ryzyko nowotworzenia.
• Guz Wilmsa — staging, kolejność: chemia–operacja–chemia vs. operacja pierwotna, wskazania do oszczędzenia nerki.
• Postępowanie w urazie śledziony — skala AAST, kiedy leczenie zachowawcze jest bezpieczne u dziecka.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie opiera się na uznanej literaturze specjalizacyjnej, aktualnych wytycznych towarzystw i systematycznej pracy na pytaniach.

Standardowe podręczniki chirurgii dziecięcej:

• Czernik J. (red.) — Chirurgia dziecięca (PZWL) — wielolatkowy akademicki kościec polskiej chirurgii dziecięcej; pokrywa większość zagadnień wymaganych programem specjalizacji.
• Andrzejewski W., Czernik J. (red.) — podręczniki i opracowania chirurgii dziecięcej (PZWL) — sprawdź aktualne wydanie; warto korzystać z najnowszej dostępnej edycji, ponieważ wytyczne dotyczące onkologii dziecięcej i technik laparoskopowych były kilkakrotnie aktualizowane.
• Sabiston Textbook of Surgery lub Schwartz’s Principles of Surgery — uzupełnienie angielskojęzyczne dla działów, które w polskim piśmiennictwie są słabiej opracowane (onkologia dziecięca, traumatologia); pomocne przy pytaniach kazusowych na część ustną.
• Aktualny program specjalizacji z chirurgii dziecięcej CMKP — obowiązkowe lektury wskazane przez CMKP wprost wchodzą w zakres egzaminu; program pobierz ze strony cmkp.edu.pl.

Wytyczne towarzystw:

• Polskie Towarzystwo Chirurgów Dziecięcych (PTChD) — komunikaty i stanowiska dostępne na stronie towarzystwa; szczególnie istotne dla standardów postępowania w zapaleniu wyrostka i urazie narządów miąższowych.
• EUPSA (European Paediatric Surgeons’ Association) — europejskie wytyczne dla chirurgii minimalnie inwazyjnej i postępowania onkologicznego u dzieci; dostępne w języku angielskim, ale cytowane w pytaniach z baz CEM.
• Wytyczne onkologiczne (PTD, POCH) dotyczące guzów dziecięcych w zakresie decyzji chirurgicznych — koniecznie sprawdź aktualne stanowiska dla guza Wilmsa i neuroblastomy.

Wniosek praktyczny: jeśli masz czas tylko na jedno źródło, niech to będzie Czernik (red.) uzupełniony o aktualne wytyczne PTChD — ta kombinacja pokrywa trzon wymagań egzaminacyjnych. Do części ustnej dołącz kazusy z europejskich wytycznych EUPSA.

Baza pytań. Teoria bez treningu na pytaniach nie przygotuje Cię na formę egzaminu. Od początku rozwiązuj pytania z bazy PES z chirurgii dziecięcej, filtrując po dziale, którego aktualnie się uczysz. W bazie jest 1979 pytań — wystarczająco dużo, by wielokrotnie przejść przez każdy filar tematyczny.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan jest realistyczny dla osoby pracującej klinicznie — dostosuj proporcje do własnych luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw 120 pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma teraz znaczenia — liczy się mapa słabych obszarów: które działy schodzą poniżej 60%? Zapisz je i to one dostają w Fazie 2 największy budżet czasu. Szczególnie uważaj na obszary, w których jesteś pewny bez pokrycia (klasyk: urologia dziecięca — wiadomo co, ale nie wiadomo kiedy i jak).

Faza 2 (tygodnie 3–11): nauka systematyczna działami. Pracuj blokami tematycznymi: jeden blok = teoria z podręcznika → pytania z tego samego działu z bazy → analiza błędów → krótka powtórka po 3–4 dniach. Sugerowana kolejność: najpierw działy o największej liczbie pytań (chirurgia układu pokarmowego, urologia, onkologia), potem obszary specjalistyczne (klatka piersiowa, traumatologia, endoskopia). Nie omijaj patologii noworodkowej nawet jeśli pracujesz głównie z dziećmi starszymi — egzamin regularnie tu sięga.

Faza 3 (tygodnie 12–14): symulacje części pisemnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka merytoryczna czy błąd czytania pytania? Celuj w stabilne 80–85 pkt, żeby mieć bufor ponad progiem 72 pkt.

Faza 4 (tygodnie 15–16): przygotowanie do ustnej. Zbierz 20–30 kazusów klinicznych — najlepiej z literatury, konferencji towarzystw i własnej praktyki. Ćwicz głośne prowadzenie toku rozumowania: diagnostyka różnicowa → badania → decyzja operacyjna → postępowanie okołooperacyjne → możliwe powikłania. Poproś kolega lub mentora o rozmowę próbną. Znaj aktualne wytyczne dla tematów high-yield z Sekcji 4 — komisja lubi pytać o uzasadnienie decyzji zgodnie z aktualnym standardem.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj ani z symulacji, ani z przygotowania do ustnej — obie fazy końcowe mają nieproporcjonalnie duży wpływ na wynik.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z chirurgii dziecięcej wynika z powtarzalnych pułapek, a nie z rzeczywistego braku wiedzy:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać dobrze znane działy, omijając faktycznie słabe obszary. Wynik diagnozy musi rządzić planem nauki.
• Ignorowanie onkologii dziecięcej. Wielu chirurgów dziecięcych pracuje głównie z patologią narządu pokarmowego i urologią — onkologia bywa zaniedbana. Na egzaminie pojawia się regularnie, zwłaszcza guz Wilmsa i neuroblastoma.
• Uczenie się z nieaktualnych wydań. Wytyczne dotyczące onkologii dziecięcej (kolejność chemioterapia–operacja), leczenia inwaginacji i traumatologii były aktualizowane. Sprawdź rok wydania podręcznika i daty aktualnych wytycznych.
• Zaniedbanie części ustnej. Zdanie pisemnej z wynikiem 90 pkt i oblanie ustnej wygląda tak samo w protokole jak oblanie pisemnej — nie zdajesz. Ustna wymaga osobnego, aktywnego przygotowania na kazusach.
• Praca tylko na teorii, bez pytań. Podręcznik uczy treści, baza pytań uczy formy — jak skonstruowane są dystraktory, które słowo kluczowe zmienia odpowiedź. Bez treningu na pytaniach zaskakuje forma, nie brak wiedzy.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde puste pole to punkt oddany za darmo. W chirurgii dziecięcej z pięcioma opcjami nawet najlepsza eliminacja 2–3 dystraktorów podwaja lub trzykrotnie zwiększa szansę trafienia.
• Niedoszacowanie noworodkowych patologii pilnych. Atrezja przełyku, niedrożności jelitowe, wytrzewienie — pytania z tych obszarów wymagają znajomości szczegółów (typ, timing, postępowanie), a wielu zdających zna je tylko ogólnie.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrana logistyka dnia egzaminacyjnego potrafi dodać kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz pewnie, trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Kontroluj tempo. Po 90 minutach powinieneś mieć za sobą ok. 60 pytań. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż nie zdążyć na ostatnią stronę.
• Czytaj pytanie do końca. W chirurgii dziecięcej kluczowy bywa wiek dziecka, wartość parametru lub ostatni wynik badania w kazusie. Słowa „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „u noworodka” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet bez pewnej wiedzy odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę trafienia z 20% do 33%. Odrzucenie trzech — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez konkretnego powodu. Pierwsza odpowiedź poparta wiedzą jest zwykle lepsza niż korekta „z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy znalazłeś merytoryczny argument.

Część ustna:

• Wejdź z przygotowanym schematem toku rozumowania klinicznego: diagnostyka różnicowa → badania → decyzja → postępowanie → powikłania.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, mów głośno, co wiesz i jak rozumujesz — komisja ocenia myślenie kliniczne, a nie recytowanie podręcznika.
• Pytaj o doprecyzowanie pytania, jeśli jest niejednoznaczne — to jest pożądane, nie słabość.
• Znaj aktualne wytyczne dla najważniejszych tematów: komisja lubi pytać o uzasadnienie decyzji zgodnie ze standardem, nie tylko o jej wynik.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii dziecięcej — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. W bazie czeka na Ciebie 1979 pytań — wracaj do niej regularnie przez cały czas przygotowań, ucząc się na własnych błędach. Bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia dziecięca nagradza tych, którzy rozumieją fizjologię rozwijającego się organizmu.