Jak zdać PES z chirurgii klatki piersiowej — przewodnik 2026

Chirurgia klatki piersiowej to wąska i wysoce specjalistyczna dziedzina — egzamin PES sprawdza tu zarówno precyzyjną wiedzę anatomiczną i patofizjologiczną, jak i zdolność do podejmowania decyzji klinicznych w stanach zagrożenia życia: od masywnego krwotoku śródbłonowego po tamponadę serca i prężną odmę opłucnową. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii klatki piersiowej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich PES, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii klatki piersiowej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu

Format części pisemnej PES jest ujednolicony dla specjalizacji lekarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — opis pacjenta z wynikami spirometrii, tomografii czy bronchoskopii i pytaniem o decyzję operacyjną — wymagają dłuższej analizy. Naucz się sprawnie przechodzić dalej i wracać do trudnych pytań w drugiej turze, zamiast tracić cenny czas na jedno zadanie kosztem następnych.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracony punkt. Nawet przy całkowitej niepewności masz 20% szans zgadując — zawsze zaznacz coś po drugiej turze.
• Jedna z pięciu, nie z czterech. Pięć opcji odpowiedzi to istotna różnica w stosunku do egzaminów z mniejszą liczbą dystraktorów. CEM konstruuje opcje tak, by co najmniej dwie brzmiały przekonująco — wygrywasz przez rozumowanie kliniczne, nie przez skojarzenia.
• Próg jest stały. 72 na 120 to minimum. Realnie warto celować w 80–85 punktów, żeby mieć komfortowy bufor ponad próg 60% — zwłaszcza że od około 2020 roku CEM wyraźnie zwiększa udział pytań kazusowych kosztem czysto teoretycznych, a te pochłaniają więcej czasu i mocniej różnicują zdających.

2. Część pisemna i część ustna — egzamin dwuetapowy

PES z chirurgii klatki piersiowej, jak wszystkie lekarskie egzaminy specjalizacyjne, składa się z dwóch etapów. Zdanie części pisemnej jest warunkiem przystąpienia do ustnej.

Część pisemna — omówiona powyżej: 120 pytań, 180 minut, próg 72 punkty. Odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM w Łodzi lub w wyznaczonych salach; egzamin jest komputerowy. Wynik poznasz najczęściej w ciągu kilku tygodni.

Część ustna — odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów chirurgii klatki piersiowej. Format: 3–5 pytań klinicznych, łączny czas 30–45 minut. Komisja zadaje pytania otwarte i scenariuszowe — np. pacjent z centralnie położonym guzem płuca i obturacją oskrzela: jaki plan diagnostyczno-terapeutyczny? Może też pogłębiać odpowiedź: dlaczego lobektomia, a nie pneumonektomia? Które naczynia zagrożone w tym dostępie?

Wielu kandydatów po zdaniu pisemnej ma zaledwie 2–3 tygodnie na ustną — za mało, by wyrobić płynność klinicznego rozumowania pod presją, jeśli wcześniej w ogóle nie ćwiczono mówienia o przypadkach. Przygotowanie do ustnej powinno zacząć się równolegle z nauką do pisemnej, a nie dopiero po otrzymaniu wyniku.

Praktyczne wskazówki do ustnej:

• Ćwicz głośne omawianie przypadków klinicznych: droga diagnostyczna, decyzja o kwalifikacji operacyjnej (w tym ocena rezerwy oddechowej i kardiologicznej), wybór dostępu i techniki, możliwe powikłania śródoperacyjne i pooperacyjne, opieka na oddziale intensywnym.
• Przygotuj się na pytania z całego zakresu specjalizacji, a nie tylko codziennej praktyki oddziałowej — komisja może wyjść poza profil centrum, w którym pracujesz.
• Naucz się mówić „nie wiem, ale podejście kliniczne byłoby następujące…” — komisja ceni rozumowanie, nie recytację z pamięci.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin PES odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Terminy ogłasza CEM (Centrum Egzaminów Medycznych) w Łodzi z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl. To ta sama instytucja, która organizuje LEK i LDEK — procedury są analogiczne.

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji z chirurgii klatki piersiowej — wszystkie kursy, staże kierunkowe i cząstkowe, wymagane procedury operacyjne (liczba i rodzaj) muszą być zrealizowane i potwierdzone.
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia i potwierdzić gotowość do egzaminu. Braki w SMK blokują złożenie wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK do CEM — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Spóźnienie oznacza czekanie do następnej sesji.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł (obejmuje obie części: pisemną i ustną łącznie). Dokładną kwotę CEM podaje w komunikacie przed sesją.

Najczęstsze przyczyny niedobicia formalności na czas to zaległe wpisy w SMK (kierownicy specjalizacji bywają przeciążeni — przypominaj z wyprzedzeniem co najmniej trzy miesiące wcześniej) oraz niezrealizowane procedury operacyjne wymagane programem. Sprawdź swoją kartę specjalizacji z odpowiednim zapasem czasu.

Na egzamin zabierz: dokument tożsamości i potwierdzenie dopuszczenia z CEM. Spóźnienie znaczące dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres egzaminu — filary chirurgii klatki piersiowej

Chirurgia klatki piersiowej obejmuje operacje w obrębie płuc, opłucnej, ściany klatki piersiowej, tchawicy i oskrzeli, śródpiersia, przełyku i osierdzia — to jednocześnie jeden z wąskich, wyspecjalizowanych zakresów lekarskich PES, gdzie anatomia chirurgiczna i fizjologia układu oddechowego są absolutnym fundamentem.

Główne filary zakresu:

• Chirurgia płuca i dróg oddechowych — resekcje anatomiczne (lobektomia, bilobektomia, pneumonektomia), resekcje atypowe, kwalifikacja operacyjna z oceną rezerwy wentylacyjnej (spirometria, DLCO, VO₂max), techniki bronchoplastyczne, chirurgiczne leczenie raka płuca.
• Chirurgia przełyku — rak przełyku i połączenia przełykowo-żołądkowego (staging, kwalifikacja, dostępy operacyjne, rekonstrukcja), achalazja, perforacja przełyku, uchyłki.
• Chirurgia śródpiersia — guzy śródpiersia (grasiczak, potworniak, chłoniaki, torbiele), myasthenia gravis i tymektomia, poszerzenie śródpiersia — diagnostyka i leczenie.
• Chirurgia opłucnej — odma opłucnowa (samoistna, wtórna, prężna), leczenie zachowawcze vs operacyjne, pleurodeza, wysięk i ropniak opłucnej, mezoteliak.
• Urazy klatki piersiowej — tępe i penetrujące urazy płuc, serca i wielkich naczyń; tamponada serca; odma opłucnowa i krwiak opłucnej urazowe; złamania żeber i wiotka klatka piersiowa; damage control w torakochirurgii.
• Chirurgia osierdzia — zapalenie osierdzia z tamponadą, perikardiocenteza vs okienko osierdziowe, guzy osierdzia.
• Chirurgia tchawicy — zwężenia tchawicy, resekcja z rekonstrukcją, tracheostomia i jej powikłania.
• Techniki małoinwazyjne (VATS/RATS) — wskazania, technika, konwersja do torakotomii, powikłania specyficzne dla dostępu torakoskopowego.
• Postępowanie okołooperacyjne — ocena ryzyka kardiopulmonologicznego, profilaktyka zakrzepowo-zatorowa, drenaż klatki piersiowej, ból pooperacyjny (analgezja zewnątrzoponowa, blokady nerwowe), rehabilitacja oddechowa.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Kwalifikacja operacyjna w raku płuca — staging TNM, ocena rezerwy oddechowej, wskazania i przeciwwskazania do resekcji, granica operacyjności (FEV₁, DLCO, prognozowane pooperacyjne wartości spirometryczne).
• Postępowanie w odmie opłucnowej samoistnej — klasyfikacja (pierwotna/wtórna, mała/duża), algorytm leczenia, wskazania do VATS vs drenażu vs leczenia zachowawczego.
• Rak płuca — rodzaje histologiczne a decyzja chirurgiczna, zasięg resekcji, limfadenektomia śródpiersiowa, operacyjność na granicy (Pancoast, naciek ściany klatki piersiowej, resekcja kilu).
• Perforacja przełyku — etiologia, rozpoznanie (obraz RTG i TK), okno terapeutyczne, postępowanie zachowawcze vs operacyjne.
• Ropniak opłucnej — etapy (wysięk, włóknikowy, upłynnienie), leczenie na każdym etapie, VATS vs dekortykacja.
• Tamponada serca — obraz kliniczny (triada Becka), perikardiocenteza, wskazania do torakotomii ratunkowej.
• Guzy śródpiersia — lokalizacja anatomiczna a rozpoznanie różnicowe (przednie: grasica, tarczyca zamostkowa, potworniak; środkowe: torbiele, chłoniaki; tylne: guzy nerwowe).
• Drenaż klatki piersiowej — wskazania, technika, obserwacja (oscylacja, bulgotanie, wydzielina), zasady usunięcia, powikłania.
• Myasthenia gravis — wskazania do tymektomii, przygotowanie przedoperacyjne, kryzys miasteniczny po operacji.
• Złamania żeber i wiotka klatka piersiowa — obraz kliniczny, paradoksalne ruchy oddechowe, wskazania do stabilizacji operacyjnej.

To obszary, z których statystycznie pochodzi największa część pytań egzaminacyjnych — i tu opłaca się być pewnym siebie, a nie „mniej więcej”.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach egzaminacyjnych.

Standardowe, uznane źródła dla tej specjalizacji:

• Podręcznik chirurgii klatki piersiowej (PZWL) — polskie podręczniki akademickie torakochirurgii stanowią pierwszy punkt odniesienia i pokrywają większość zakresu egzaminacyjnego. Sprawdź dostępność aktualnego wydania z uwzględnieniem technik VATS i standardów onkologicznych.
• Marczyński W. i współautorzy — Chirurgia klatki piersiowej lub odpowiedni zbiorowy podręcznik torakochirurgiczny — pozycje tego typu zawierają praktyczne algorytmy decyzyjne, opis technik operacyjnych i postępowania z powikłaniami, które są wprost przeniesione na pytania kazusowe egzaminu.
• Podręcznik onkologii klinicznej w zakresie raka płuca (np. PTOK lub odpowiednie rozdziały podręczników onkologicznych) — rak płuca odpowiada za znaczący odsetek pytań; znajomość stagingu, kwalifikacji i standardów leczenia skojarzonego jest tu obowiązkowa.
• Wytyczne towarzystw naukowych — przede wszystkim European Society of Thoracic Surgeons (ESTS), European Respiratory Society (ERS) oraz Polskiego Towarzystwa Chirurgii Klatki Piersiowej w zakresie postępowania z rakiem płuca, odmą, ropniakiem opłucnej, uchyłkami przełyku i chirurgią śródpiersia. Egzamin lubi pytać o „aktualne postępowanie” — przestarzała wersja może być dziś błędną odpowiedzią.

Korzystaj z najnowszych wydań podręczników i aktualnych wersji wytycznych. Przed przystąpieniem do nauki sprawdź również program specjalizacji z chirurgii klatki piersiowej opublikowany przez CMKP — to właśnie on wyznacza formalny zakres egzaminu i listę wymaganych procedur.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak CEM konstruuje pytania PES i jak wygląda „prawie dobra” opcja obok właściwej. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla chirurgii klatki piersiowej — w PESmaster mamy 218 pytań z chirurgii klatki piersiowej, które możesz filtrować po dziale i ćwiczyć równolegle z nauką konkretnego tematu.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś błędnie i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i do tego, ile tygodni zostało do egzaminu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (chirurgia przełyku? śródpiersie? urazy?) i to one dostają najwięcej czasu w Fazie 2. Równocześnie zacznij ćwiczyć przypadki kliniczne na głos — to fundament pod część ustną.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej gęstości pytań (chirurgia płuca z kwalifikacją operacyjną, odma opłucnowa, urazy klatki piersiowej), potem obszary węższe (chirurgia przełyku, śródpiersie, osierdzie, tchawica). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po tygodniu, nie dopiero przed egzaminem. Raz w tygodniu omów jeden przypadek kliniczny na głos, żeby oswajać formę ustną.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania? Celuj w stabilne 80–85 punktów, żeby mieć bufor ponad próg. Równolegle nasilaj przygotowanie do ustnej: listy przypadków klinicznych, scenariusze z kwalifikacją operacyjną, ćwiczenia w parach z kolegą torakochirurgiem.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji ani z ćwiczeń do ustnej — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z chirurgii klatki piersiowej nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo powtarzać to, co codziennie widuje się na oddziale (np. resekcje płuca), a omijać obszary rzadsze we własnej praktyce — chirurgię przełyku, śródpiersia, tchawicy. Najpierw zmierz się z pytaniami, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań egzaminacyjnych. Sam podręcznik nie pokazuje, jak CEM konstruuje dystraktory. Bez treningu na pytaniach forma egzaminu zaskakuje w dniu D, a nie treść.
• Ignorowanie kazusów klinicznych. Trend od 2020 roku jest wyraźny: egzamin coraz rzadziej pyta „co to jest”, a coraz częściej „co robisz i dlaczego właśnie teraz”. Kazusy są trudniejsze i czasochłonne — ćwicz je świadomie, nie odkładaj na koniec nauki.
• Pomijanie przygotowania do ustnej. Wielu kandydatów koncentruje się wyłącznie na pisemnej i po jej zdaniu ma 2–3 tygodnie na ustną — za mało na wyrobienie płynności klinicznego rozumowania pod presją komisji. Zacznij ćwiczyć mówienie o przypadkach równolegle z nauką do pisemnej.
• Korzystanie z nieaktualnych wytycznych. Kwalifikacja do resekcji płuca, postępowanie z odmą wtórną, protokoły ERAS w torakochirurgii — to obszary, gdzie standardy były aktualizowane w ostatnich latach. Wersja „jak nas uczyli na stażu” może być dziś błędną odpowiedzią.
• Zaniedbanie formalności SMK. Opóźniony wpis przez kierownika specjalizacji, brakujące procedury w dzienniku operacyjnym lub niezaliczony kurs mogą zablokować zgłoszenie na daną sesję. Pilnuj swojej karty z wyprzedzeniem co najmniej trzech miesięcy.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznacz najlepszą z dostępnych opcji, nawet przy niepewności.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Podczas części pisemnej:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową. Masz 180 minut — czas na dwie tury jest.
• Pilnuj tempa. Po 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilku pytaniach z zakresu, którego nie znasz na pewno.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach torakochirurgicznych kluczowy bywa ostatni fragment: wartość FEV₁, czas trwania objawów, wynik bronchoskopii, saturacja w pulsoksymetrii. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „nie należy” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę trafienia z 20% do 33%. Zawsze eliminuj przed wyborem.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór oparty na wiedzy jest zwykle trafniejszy niż korekta „z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy znajdziesz konkretny argument za inną opcją.

W dniu części ustnej:

• Zadbaj o dobry sen i posiłek — komisja zajmuje się Tobą przez 30–45 minut i ocenia nie tylko wiedzę, ale też sposób myślenia pod presją.
• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać — komisja niekiedy pyta o konkretny element postępowania, a nie o całość zagadnienia.
• Gdy nie znasz odpowiedzi, powiedz o podejściu klinicznym: „W takiej sytuacji zacząłbym od…” — to lepiej rokuje niż milczenie lub chaotyczna recytacja.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii klatki piersiowej — w formacie zbliżonym do PES, z pytaniami z bazy liczącej 218 pozycji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, filtrując po tematach i ucząc się na własnych pomyłkach — bo to właśnie błędy dobrze przeanalizowane najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia klatki piersiowej nagradza precyzję i systematyczność.