Jak zdać PES z chirurgii naczyniowej — przewodnik 2026

Chirurgia naczyniowa to specjalizacja wymagająca połączenia precyzji klinicznej z szeroką wiedzą o patofizjologii układu krążenia obwodowego — i egzamin specjalizacyjny tę złożoność w pełni oddaje. PES sprawdza nie tylko znajomość technik operacyjnych, ale przede wszystkim rozumowanie kliniczne: właściwe wskazania, dobór metody leczenia i zarządzanie powikłaniami. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii naczyniowej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminu lekarskiego, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii naczyniowej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu

Format części pisemnej PES jest jednolity dla wszystkich specjalizacji lekarskich i od lat stabilny:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo jest komfortowe, ale pozorne. 1,5 minuty na pytanie brzmi spokojnie, jednak kazusy kliniczne z opisem pacjenta, wynikami badań obrazowych i decyzją terapeutyczną czyta się znacznie dłużej. Wytrenuj oznaczanie trudnych pytań i odkładanie ich na drugą turę.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to punkt oddany za darmo. Nawet przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu, nie z czterech. Pięć opcji zwiększa liczbę wiarygodnych dystraktorów i wymaga dokładniejszego rozróżniania niuansów niż egzaminy z czterema odpowiedziami.
• Próg 72/120 jest stały. Realnie warto celować w wynik 75–80%, żeby mieć bezpieczny bufor ponad granicą zdawalności — szczególnie że od ok. 2020 r. CEM konsekwentnie zwiększa udział pytań kazusowych kosztem czysto definicyjnych.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski to egzamin dwuetapowy — i na obu etapach trzeba uzyskać wynik pozytywny.

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM lub wyznaczonych ośrodkach, w formie papierowej lub komputerowej (zależy od sesji). Po ogłoszeniu wyników część pisemna jest podstawą do dopuszczenia do ustnej.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów chirurgii naczyniowej. Rozmowa trwa 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych — najczęściej kazusowych. Komisja może poprosić o omówienie algorytmu diagnostycznego, wskazań operacyjnych, wyboru techniki (otwarta vs wewnątrznaczyniowa), postępowania w powikłaniach lub interpretacji badań obrazowych (angio-CT, duplex). Kluczowe są spójność myślenia klinicznego i umiejętność uzasadnienia decyzji, a nie recytowanie definicji.

Praktyczna konsekwencja: plan nauki powinien obejmować oba etapy — nie tylko trening na pytaniach, ale też ćwiczenie głośnego prezentowania rozumowania klinicznego, najlepiej z kolegą specjalistą lub przed lustrem.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej (zwykle marzec–kwiecień) i jesiennej (zwykle październik–listopad). Organizatorem PES lekarskiego jest Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z chirurgii naczyniowej — wszystkie wymagane kursy, staże i zaliczenia muszą być kompletne.
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wprowadzić i zatwierdzić wszystkie elementy przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed egzaminem. Nie zostawiaj tego na ostatnią chwilę, bo braki formalne wymagają korekt, które mogą zablokować dopuszczenie.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł (część pisemna i ustna łącznie). Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją — sprawdzaj na cem.edu.pl.

Najczęstsze problemy, które blokują dopuszczenie: niekompletne zaliczenia w SMK, spóźniony wniosek i rozbieżności między dokumentacją papierową a wpisami w systemie. Jeśli planujesz konkretną sesję, ustal z kierownikiem specjalizacji termin zamknięcia dokumentacji z kilkutygodniowym zapasem.

4. Zakres chirurgii naczyniowej — filary i tematy high-yield

Egzamin obejmuje pełne spektrum chorób naczyniowych — tętniczych, żylnych i limfatycznych — z wyraźnym akcentem na rozumowanie kliniczne i dobór metody leczenia. Można wyróżnić kilka filarów merytorycznych:

• Miażdżyca i przewlekłe niedokrwienie kończyn dolnych (MIAD) — klasyfikacja Fontaine’a i Rutherforda, diagnostyka (ABI, duplex USG, angio-CT), leczenie zachowawcze, rewaskularyzacja otwarta (bypass) i wewnątrznaczyniowa (angioplastyka, stentowanie), wskazania do amputacji.
• Tętniaki aorty i tętnic obwodowych — epidemiologia, historia naturalna, kryteria kwalifikacji do leczenia, techniki EVAR (wewnątrznaczyniowe) i operacja otwarta, monitorowanie po zabiegu, powikłania (endoleak, migracja stentgraftu).
• Ostre niedokrwienie kończyn — różnicowanie etiologii (zakrzepica vs zator), klasyfikacja Rutherforda, leczenie trombolityczne i chirurgiczne (embolektomia, trombektomia), okno czasowe, zespół reperfuzji.
• Choroby tętnic szyjnych i kręgowych — zwężenia tętnicy szyjnej wewnętrznej, wskazania do endarterektomii (CEA) i stentowania (CAS), prewencja udaru, postępowanie w TIA.
• Żylna choroba zakrzepowo-zatorowa (ŻChZZ) — diagnostyka DVT (USG duplex, D-dimery), leczenie przeciwzakrzepowe (heparyny, NOAC, VKA), wskazania do trombektomii i filtrów żylnych, profilaktyka, diagnostyka zatorowości płucnej.
• Przewlekła choroba żylna i żylaki — klasyfikacja CEAP, metody leczenia (stripping, ablacja laserowa/termiczna, kleroterapia, EVLA), wskazania i wyniki.
• Chirurgia wewnątrznaczyniowa (endowaskularna) — techniki dostępu, materiały (balony, stenty, stentgrafty), powikłania dostępu naczyniowego, ochrona nerek przy środkach kontrastowych.
• Przetoki dializacyjne i dostępy naczyniowe — rodzaje dostępów, powikłania (zakrzepica, zwężenie, infekcja), postępowanie, czas dojrzewania przetoki AVF.
• Choroby aorty — nagłe — ostre rozwarstwienie aorty (klasyfikacja DeBakey/Stanford), postępowanie, wskazania do pilnej interwencji.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• ABI — interpretacja wartości, wskazania do badania i ograniczenia (mediocalcoza).
• Klasyfikacja niedokrwienia kończyn (Fontaine, Rutherford) — znajomość na pamięć, zastosowanie w decyzji klinicznej.
• Kryteria kwalifikacji do EVAR vs operacji otwartej tętniaka aorty brzusznej — morfologia, anatomia szyjki, ryzyko operacyjne.
• Ostre niedokrwienie kończyny — „6P”, godziny okna, wskazanie do embolektomii vs trombolizy.
• Profilaktyka i leczenie ŻChZZ — wskazania, czas leczenia, dobór leku.
• Powikłania po rewaskularyzacji — endoleak (typy I–IV), restenoza w stencie, zakrzepica pomostu.
• Postępowanie w zwężeniu tętnicy szyjnej — stopnie (symptomatic vs asymptomatic), wskazania do CEA i CAS według wytycznych.

Warto też pamiętać o pytaniach z zakresu ogólnej chirurgii naczyniowej przenikającej do innych specjalności: zaopatrzenie urazów naczyniowych, jatrogenne uszkodzenia naczyń, powikłania zakrzepowe po onkologii.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie łączy uporządkowaną teorię z regularną pracą na pytaniach egzaminacyjnych.

Uznane polskie źródła tej specjalizacji:

• Noszczyk W. (red.) — Chirurgia tętnic i żył obwodowych (PZWL) — klasyczny podręcznik akademicki chirurgii naczyniowej, obejmujący patofizjologię, diagnostykę i leczenie chorób tętniczych i żylnych; naturalny punkt wyjścia do nauki.
• Noszczyk W. (red.) — Chirurgia (PZWL, wielotomowa) — szerszy kontekst chirurgiczny, przydatny w rozdziałach o naczyniach i aorcie.
• Mackiewicz Z., Bobilewicz D. (red.) — podręczniki i materiały dydaktyczne Polskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej — warto sprawdzić materiały konferencyjne i kursy akredytowane przez PTChN.
• Wytyczne towarzystw naukowych — kluczowe dla pytań o standardy leczenia: wytyczne Polskiego Towarzystwa Chirurgii Naczyniowej (PTChN), a przede wszystkim European Society for Vascular Surgery (ESVS) (wytyczne dot. AAA, LEAD, chorób tętnic szyjnych, ŻChZZ są dostępne bezpłatnie na esvs.org i stanowią standard, do którego odwołują się pytania kazusowe).

Korzystaj z aktualnych wydań — wytyczne ESVS są regularnie aktualizowane (LEAD 2024, AAA 2024), a egzamin lubi pytać o aktualne progi i wskazania, nie wersje sprzed dekady. Przed przystąpieniem do nauki pobierz program specjalizacji z chirurgii naczyniowej z CMKP (cmkp.edu.pl) — jest to oficjalna lista zagadnień egzaminacyjnych i najlepsza mapa tego, co może pojawić się na PES.

Baza pytań. Sama teoria nie nauczy Cię formy egzaminu — konstrukcji pięcioopcyjnych pytań, wiarygodnych dystraktorów i typowych pułapek. Od początku nauki łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z chirurgii naczyniowej (3076 pytań), filtrując po dziale, którego właśnie się uczysz.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum, dlaczego. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś mechanizm błędu, warte jest więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok pracy klinicznej — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i liczby tygodni, którymi dysponujesz.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy wypadają poniżej progu (tętniaki? ŻChZZ? endowaskularne?) i to one dostają proporcjonalnie więcej czasu w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi: jeden blok = teoria z podręcznika lub wytycznych + pytania z tego samego działu + analiza błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największym udziale pytań (niedokrwienie kończyn, tętniaki aorty, ŻChZZ, choroby szyjne), potem obszary węższe (przetoki dializacyjne, chirurgia aorty piersiowej, urazy naczyniowe, choroby żylne i limfatyczne). Rób powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, zanim przejdziesz do nowego.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość, tempo i zarządzanie stresem. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%. Równolegle poświęć czas na przygotowanie do ustnej: wybierz 10–15 kluczowych przypadków klinicznych (np. chory z chromaniem, pacjent z tętniakiem 5,5 cm, ostry zator tętnicy udowej), opisz je głośno i przećwicz uzasadnianie decyzji przed rozmówcą.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2 i skoncentruj się wyłącznie na działach high-yield — ale nie rezygnuj z symulacji i przygotowania do ustnej.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te najkosztowniejsze na egzaminie naczyniowym:

• Nauka bez diagnozy luk. Bez Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co się już umie, i omijać słabe obszary. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory w PES. Bez treningu na pytaniach forma egzaminu zaskakuje w dniu zdawania, nie treść.
• Ignorowanie wytycznych ESVS. Podręczniki akademickie bywają o kilka lat za aktualnymi standardami. Pytania kazusowe pytają o progi z obowiązujących wytycznych — np. aktualny próg ABI dla rozpoznania LEAD, kryterium średnicy do kwalifikacji do EVAR.
• Zaniedbanie części ustnej. Wielu zdających świetnie wypada pisemnie, ale ustna okazuje się słabym punktem — bo nigdy nie ćwiczyli głośnego prezentowania rozumowania klinicznego. Zacznij ćwiczyć kazusy ustnie w Fazie 3.
• Pomijanie pytań kazusowych podczas nauki. Kazusy są trudniejsze i czasochłonne, więc naturalnie kusząca jest ucieczka w teorię. Tymczasem to właśnie one coraz mocniej decydują o wyniku pisemnym.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa i koncentracji może zawieść na sali. 120 pytań w 180 minutach to też test wytrzymałości.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde puste pole to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu może podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki — trudne oznaczaj i pomijaj. Drugą turę poświęć oznaczonym, z chłodniejszą głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po ok. 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach naczyniowych kluczowy bywa ostatni parametr: wartość ABI, średnica tętniaka, czas od wystąpienia objawów, wynik duplex. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najskuteczniejsze” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Przy pięciu opcjach odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech możliwych — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż korekta „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy masz konkretny argument.

Część ustna:

• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać — komisja często doprecyzowuje scenariusz.
• Mów strukturalnie: diagnoza/podejrzenie → diagnostyka → leczenie → monitorowanie. Komisja szuka lekarza, który myśli, nie recytuje.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz, co wiesz i do jakiego specjalisty/wytycznych byś sięgnął — to lepiej niż milczenie lub zgadywanie.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii naczyniowej — w formacie zbliżonym do PES, z bazy 3076 pytań. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i obszary wymagające największej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia naczyniowa nagradza rzetelne myślenie kliniczne.