Jak zdać PES z chirurgii ogólnej — przewodnik 2026

Chirurgia ogólna to jedna z najszerszych i najbardziej wymagających specjalizacji lekarskich — a egzamin PES sprawdza nie tyle encyklopedyczną pamięć, ile zdolność do klinicznego rozumowania: diagnozowania ostrego brzucha w środku nocy, wyboru optymalnej techniki operacyjnej, przewidywania powikłań i zarządzania pacjentem w całym okresie okołooperacyjnym. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii ogólnej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich PES, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii ogólnej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu

Format części pisemnej PES jest ujednolicony dla specjalizacji lekarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — opis pacjenta z wynikami badań, EKG, TK i pytaniem o dalsze postępowanie — wymagają dłuższej analizy. Naucz się sprawnie przechodzić dalej i wracać do trudnych pytań w drugiej turze, zamiast tracić czas na jedno zadanie kosztem dziesięciu następnych.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracony punkt. Nawet przy całkowitej niepewności masz 20% szans zgadując — zawsze zaznacz coś po drugiej turze.
• Jedna z pięciu, nie z czterech. Pięć opcji odpowiedzi to istotna różnica w stosunku do egzaminów z mniejszą liczbą dystraktorów. CEM konstruuje opcje tak, by co najmniej dwie brzmiały przekonująco — wygrywasz przez rozumowanie, nie przez skojarzenia.
• Próg jest stały. 72 na 120 to minimum. Realnie warto celować w 80–85 punktów, żeby mieć komfortowy bufor ponad próg 60% — zwłaszcza że od około 2020 roku CEM wyraźnie zwiększa udział pytań kazusowych kosztem czysto teoretycznych, a te statystycznie pochłaniają więcej czasu i bardziej różnicują zdających.

2. Część pisemna i część ustna — egzamin dwuetapowy

PES z chirurgii ogólnej, jak wszystkie lekarskie egzaminy specjalizacyjne, składa się z dwóch etapów. Zdanie części pisemnej jest warunkiem przystąpienia do ustnej.

Część pisemna — omówiona powyżej: 120 pytań, 180 minut, próg 72 punkty. Odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM w Łodzi lub w wyznaczonych salach; egzamin jest komputerowy. Wynik poznasz najczęściej w ciągu kilku tygodni.

Część ustna — odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów chirurgii ogólnej. Format: 3–5 pytań klinicznych, łączny czas 30–45 minut. Komisja może zadawać pytania otwarte, scenariuszowe (np. pacjent z objawami otrzewnowymi — co robisz krok po kroku?) lub pogłębiające odpowiedź (dlaczego nie laparoskopia, dlaczego to rozpoznanie a nie inne).

Na ustną czekają też dobrze przygotowani: kandydaci, którzy świetnie wypadli na pisemnej, niekiedy wylatują na ustnej, bo nie ćwiczyli mówienia o chirurgii pod presją. Dlatego przygotowanie do ustnej powinno zacząć się równolegle z nauką do pisemnej — nie dopiero po otrzymaniu wyniku pisemnego.

Praktyczne wskazówki do ustnej:

• Ćwicz głośne omawianie przypadków klinicznych: diagnostyka różnicowa, decyzja operacyjna, technika, powikłania, postępowanie pooperacyjne.
• Przygotuj się na pytania z zakresu całej specjalizacji, a nie tylko swojego codziennego profilu pracy (chirurg oddziałowy może dostać pytanie z zakresu chirurgii naczyniowej lub endokrynologicznej).
• Naucz się mówić „nie wiem, ale podejście kliniczne byłoby następujące…” — komisja ceni rozumowanie, nie recytację.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin PES odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Terminy ogłasza CEM (Centrum Egzaminów Medycznych) w Łodzi z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl. To ta sama instytucja, która organizuje LEK i LDEK — procedury są analogiczne.

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji z chirurgii ogólnej — wszystkie kursy, staże kierunkowe i cząstkowe, operacje (wymagane liczby i rodzaje) muszą być zrealizowane i potwierdzone.
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia i potwierdzić gotowość do egzaminu. Braki w SMK blokują złożenie wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK do CEM — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Spóźnienie oznacza czekanie do następnej sesji.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł (obejmuje obie części: pisemną i ustną łącznie). Dokładną kwotę CEM podaje w komunikacie przed sesją.

Najczęstsze przyczyny niedobicia formalności na czas to zaległe wpisy w SMK (kierownicy specjalizacji bywają przeciążeni — przypominaj z wyprzedzeniem) i niedokończone kursy specjalizacyjne. Sprawdź swoją kartę specjalizacji co najmniej na trzy miesiące przed planowanym zgłoszeniem.

Na egzamin zabierz: dokument tożsamości i potwierdzenie dopuszczenia z CEM. Spóźnienie znaczące dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres egzaminu — filary chirurgii ogólnej

Chirurgia ogólna obejmuje wyjątkowo szeroki obszar kliniczny. Egzamin sprawdza wszystkie filary, ale nie równomiernie — część tematów wraca na egzaminie z wyraźnie większą częstością i tam warto skupić czas.

Główne filary zakresu:

• Chirurgia przewodu pokarmowego — patologie przełyku, żołądka, jelita cienkiego i grubego, odbytnicy; nowotwory, leczenie operacyjne i endoskopowe.
• Ostry brzuch — diagnostyka różnicowa bólów brzucha, zapalenie wyrostka robaczkowego, ostre zapalenie trzustki, perforacja przewodu pokarmowego, niedrożność, niedokrwienie krezki.
• Chirurgia endokrynologiczna — choroby tarczycy i przytarczyc, nadnerczy, guzy neuroendokrynne.
• Chirurgia naczyniowa — tętniaki aorty, niedokrwienie kończyn dolnych, chirurgia żylna, dostępy naczyniowe.
• Chirurgia onkologiczna — zasady leczenia operacyjnego nowotworów, marginesy chirurgiczne, limfadenektomia, leczenie skojarzone.
• Przepukliny — klasyfikacja, techniki operacyjne, powikłania, przepukliny nawrotowe.
• Leczenie ran i zakażenia chirurgiczne — klasyfikacja ran, zakażenie miejsca operowanego, martwicze zapalenie powięzi, ropnie, przetoki.
• Postępowanie okołooperacyjne — ocena ryzyka operacyjnego, przygotowanie pacjenta, profilaktyka zakrzepowo-zatorowa i zakażeń, szybka ścieżka powrotu do zdrowia (ERAS), powikłania pooperacyjne.
• Traumatologia — urazy brzucha (tępe i penetrujące), urazy klatki piersiowej, postępowanie z politraumą, zasady damage control surgery.
• Podstawy laparoskopii — wskazania, przeciwwskazania, powikłania dostępu, konwersja do laparotomii.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Diagnostyka i leczenie ostrego zapalenia wyrostka robaczkowego oraz różnicowanie z innymi przyczynami ostrego brzucha — jedno z najczęstszych źródeł pytań.
• Klasyfikacje i leczenie ostrego zapalenia trzustki (skale ciężkości, wskazania do interwencji, powikłania).
• Postępowanie w perforacji przewodu pokarmowego — diagnostyka, decyzja operacyjna, technika.
• Niedrożność mechaniczna i porażenna — różnicowanie, obraz radiologiczny, leczenie.
• Profilaktyka żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej (ŻChZZ) — ocena ryzyka, leczenie farmakologiczne i mechaniczne, timing.
• Zakażenie miejsca operowanego — klasyfikacja, profilaktyka antybiotykowa, leczenie.
• Chirurgiczne leczenie raka jelita grubego i odbytnicy — staging TNM, zasady resekcji, rekonstrukcja, powikłania.
• Przepukliny pachwinowe — anatomia, typy (Hesselbech), techniki operacyjne (Lichtenstein, laparoskopia TEP/TAPP).
• Powikłania tarczycy po strumektomii — niedoczynność przytarczyc, uszkodzenie nerwu krtaniowego wstecznego.
• Urazy brzucha — FAST, wskazania do laparotomii ratunkowej, damage control surgery.
• Zasady laparoskopii — efekt pneumoperitoneum na układ krążenia i oddechowy, powikłania dostępu trokarowego.

To obszary, z których statystycznie pochodzi największa część pytań egzaminacyjnych — i tu opłaca się być pewnym siebie, a nie „mniej więcej”.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach egzaminacyjnych.

Standardowe, uznane źródła dla tej specjalizacji:

• Noszczyk W. (red.) — Chirurgia (PZWL) — wiodący podręcznik do całego zakresu specjalizacji, pierwsza pozycja do sięgnięcia. Obejmuje zarówno chirurgię ogólną, jak i zagadnienia naczyniowe i onkologiczne w zakresie potrzebnym na egzaminie.
• Fibak J. — Chirurgia — klasyczna, kompletna pozycja, szczególnie ceniona za klarowny układ rozdziałów i kliniczne podejście do omawianych zagadnień. Uzupełnia Noszczyka w obszarach, gdzie zdający wolą inne omówienie.
• Wytyczne towarzystw chirurgicznych i onkologicznych — Polskiego Towarzystwa Chirurgów Polskich (TChP), European Association of Endoscopic Surgery (EAES) i European Society of Coloproctology (ESCP) w zakresie laparoskopii, kolonrektum i proktologii, a także ESMO/PTOK w zakresie postępowania onkologicznego. Egzamin lubi pytać o „aktualne postępowanie” — przestarzała wersja z podręcznika sprzed lat bywa dziś błędną odpowiedzią.

Korzystaj z najnowszych wydań podręczników i aktualnych wersji wytycznych. Przed przystąpieniem do nauki sprawdź również program specjalizacji z chirurgii ogólnej opublikowany przez CMKP — to właśnie on wyznacza formalny zakres egzaminu.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania PES i jak wygląda „prawie dobra” opcja obok właściwej. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla chirurgii ogólnej — w PESmaster mamy ponad 4225 pytań z chirurgii ogólnej, filtrując po dziale możesz ćwiczyć równolegle z nauką konkretnego tematu.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś błędnie i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i do tego, ile tygodni zostało do egzaminu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (chirurgia naczyniowa? endokrynologiczna? traumatologia?) i to one dostają najwięcej czasu w Fazie 2. Równocześnie zacznij ćwiczyć przypadki kliniczne na głos — to fundament pod ustną.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej gęstości pytań (ostry brzuch, chirurgia przewodu pokarmowego, postępowanie okołooperacyjne), potem obszary węższe (endokrynologia, naczynia, traumatologia, laparoskopia). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po tygodniu, nie dopiero przed egzaminem. Równolegle: raz w tygodniu omów jeden przypadek kliniczny na głos (sam lub z kolegą z oddziału), żeby oswajać formę ustną.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania? Celuj w stabilne 80–85 punktów, żeby mieć bufor ponad próg. Równolegle nasilaj przygotowanie do ustnej: listy przypadków klinicznych, zagadnienia, gdzie komisje najczęściej pogłębiają pytania (decyzja operacyjna, technika, powikłania), ćwiczenia z kolegą w parach.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji ani z ćwiczeń do ustnej — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z chirurgii ogólnej nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo powtarzać to, co już się umie (własna codzienność na oddziale), a omijać obszary rzadsze w praktyce — chirurgię endokrynologiczną, naczyniową lub traumatologię. Najpierw zmierz się z pytaniami, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań egzaminacyjnych. Sam podręcznik nie pokazuje, jak CEM konstruuje dystraktory. Bez treningu na pytaniach forma egzaminu zaskakuje w dniu D, a nie treść.
• Ignorowanie kazusów klinicznych. Trend od 2020 roku jest wyraźny: egzamin coraz rzadziej pyta „co to jest” a coraz częściej „co robisz”. Kazusy są trudniejsze i czasochłonne — ćwicz je świadomie, nie odkładaj na koniec.
• Pomijanie przygotowania do ustnej. Wielu kandydatów koncentruje się wyłącznie na pisemnej i po jej zdaniu ma 2–3 tygodnie na ustną — za mało czasu na wyrobienie płynności klinicznego rozumowania pod presją komisji. Zacznij ćwiczyć mówienie o przypadkach równolegle z nauką do pisemnej.
• Korzystanie z nieaktualnych wytycznych. Postępowanie w ostrym zapaleniu trzustki, profilaktyka zakrzepowo-zatorowa, protokoły ERAS — to obszary, gdzie wytyczne były aktualizowane w ostatnich latach. Wersja „jak nas uczyli na stażu” może być dziś błędną odpowiedzią.
• Zaniedbanie formalności SMK. Opóźniony wpis przez kierownika specjalizacji potrafi zablokować złożenie wniosku na daną sesję. Pilnuj swojej karty z wyprzedzeniem.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznacz najlepszą z dostępnych opcji, nawet przy niepewności.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Podczas części pisemnej:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową. Masz 180 minut — czas na dwie tury jest.
• Pilnuj tempa. Po 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilku pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach chirurgicznych kluczowy bywa ostatni fragment: parametr laboratoryjny, godzina od początku objawów, contraindication ukryta w opisie pacjenta. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „nie należy” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę trafienia z 20% do 33%. Zawsze eliminuj przed wyborem.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór oparty na wiedzy jest zwykle trafniejszy niż korekta „z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy znajdziesz konkretny argument za inną opcją.

W dniu części ustnej:

• Zadbaj o dobry sen i posiłek — komisja zajmuje się Tobą przez 30–45 minut i ocenia nie tylko wiedzę, ale też sposób myślenia pod presją.
• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać — komisja niekiedy pyta o szczegół, a nie o całość zagadnienia.
• Gdy nie znasz odpowiedzi, powiedz o podejściu klinicznym: „W takiej sytuacji zacząłbym od…” — to lepiej rokuje niż milczenie lub chaotyczna recytacja.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii ogólnej — w formacie zbliżonym do PES, z pytaniami z bazy liczącej ponad 4225 pozycji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, filtrując po tematach i ucząc się na własnych pomyłkach — bo to właśnie błędy dobrze przeanalizowane najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia ogólna jest wymagająca, ale nagradza systematyczność.