Jak zdać PES z chirurgii stomatologicznej — przewodnik 2026

Chirurgia stomatologiczna to specjalizacja na styku dentystryki i chirurgii szczękowo-twarzowej — a egzamin PES sprawdza nie tylko znajomość technik ekstrakcji czy chirurgii implantologicznej, ale przede wszystkim kliniczne rozumowanie: jak postępować ze skomplikowanymi stanami zapalnymi, jak rozpoznać i opanować powikłania, jak bezpiecznie znieczulić pacjenta z obciążeniami ogólnoustrojowymi. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii stomatologicznej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii stomatologicznej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna odpowiedź spośród pięciu

Format części pisemnej PES jest zunifikowany dla wszystkich specjalizacji lekarskich (w tym dentystycznych) i od lat pozostaje stabilny:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo jest komfortowe, ale zdradliwe. Półtorej minuty na pytanie to więcej niż na LEK, ale pytania kazusowe — opis pacjenta, obraz RTG, wybór postępowania — potrafią zająć dwie, trzy minuty. Naucz się oznaczać trudne i wracać do nich w drugiej turze, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu. To istotna różnica wobec czterech opcji w LEK-u. Dystraktory są staranniej dobrane i częściej zawierają odpowiedzi „prawie dobre” — liczy się precyzja, nie tylko ogólna orientacja.
• Próg jest stały i niewyśrubowany. 72/120 to Twój cel minimalny, ale na symulacjach warto celować w 75–80%, żeby mieć bufor na egzaminacyjny stres i trudniejszy zestaw.

2. Część pisemna i część ustna — dwuetapowość PES

PES z chirurgii stomatologicznej, podobnie jak wszystkie lekarskie egzaminy specjalizacyjne, składa się z dwóch odrębnych etapów.

Część pisemna odbywa się w ośrodku egzaminacyjnym wyznaczonym przez CEM. Rozwiązujesz 120 pytań testowych na papierowych kartach odpowiedzi lub — zależnie od sesji — w formie komputerowej. Wynik jest znany stosunkowo szybko po sesji.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po ogłoszeniu wyników pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów chirurgii stomatologicznej i/lub szczękowo-twarzowej. Trwa 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych — komisja może poprosić o omówienie przypadku, wskazanie postępowania w powikłaniu, uzasadnienie wyboru techniki operacyjnej lub dyskusję o wynikach badań obrazowych.

Na czym skupić się przygotowując do części ustnej:

• Myśl procesem, nie definicją. Komisja docenia, gdy kandydat porządkuje myślenie kliniczne: rozpoznanie różnicowe → decyzja terapeutyczna → plan leczenia → spodziewane powikłania i ich profilaktyka.
• Znaj swoje „trudne przypadki”. Chirurgia stomatologiczna to dziedzina, w której komisja często pyta o pacjentów z obciążeniami (antykoagulanty, bisfosfoniany, cukrzyca, immunosupresja) — przygotuj te tematy gruntownie.
• Ćwicz mówienie na głos. Odtwarzanie wiedzy w rozmowie różni się od testów. Kilka sesji głośnego odpowiadania na pytania kliniczne (choćby przed lustrem lub z kolegą) realnie obniża napięcie na sali komisji.

Zdanie pisemnej nie gwarantuje zaliczenia całości — obie części muszą być zaliczone osobno.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i centra egzaminacyjne ogłasza Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia do egzaminu wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z chirurgii stomatologicznej — z wymaganymi stażami cząstkowymi, kursami i zaliczeniami.
2. Zadbaj o kompletność wpisów w SMK (System Monitorowania Kształcenia) — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK — termin to zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. CEM szczegółowy harmonogram ogłasza na swojej stronie.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł (obejmuje łącznie część pisemną i ustną). Dokładna kwota jest podawana przez CEM przed każdą sesją.

Najczęstsze problemy przy zgłoszeniu to braki w SMK (niezaliczone kursy, niekompletne staże) i przekroczenie terminu zgłoszenia. Weryfikuj status swojego konta SMK z co najmniej miesięcznym wyprzedzeniem — uzupełnienie braków formalnych przez kierownika specjalizacji bywa czasochłonne.

Na egzamin pisemny zabierz: dowód osobisty, wezwanie z CEM i długopis (czarny lub niebieski). Spóźnienie powyżej 30 minut zwykle wyklucza z sesji.

4. Zakres chirurgii stomatologicznej — filary i tematy high-yield

Chirurgia stomatologiczna to dziedzina obejmująca zabiegi operacyjne w obrębie jamy ustnej, wyrostka zębodołowego i przyległych tkanek — od rutynowych ekstrakcji po leczenie patologii nowotworowych tkanek miękkich. Warto wiedzieć, że PES z chirurgii stomatologicznej ma wyraźny związek z chirurgią szczękowo-twarzową — część pytań dotyczy wspólnego pogranicza tych dziedzin (stany zapalne, torbiele, urazy twarzoczaszki).

Główne filary tematyczne egzaminu:

• Chirurgia dentoalweolarna — techniki ekstrakcji zębów mlecznych i stałych, ekstrakcje powikłane, usuwanie zębów zatrzymanych i dystopicznych (w tym zębów mądrości), alweolektomia, resekcja wierzchołka korzenia.
• Chirurgia tkanek miękkich jamy ustnej — wycinanie zmian łagodnych (włókniaki, torbiele naskórkowe, naczyniaki), plastyki wędzidełek, biopsja zmian podejrzanych, leczenie zmian przednowotworowych i wczesnych form raka jamy ustnej.
• Chirurgia przyzębia i błony śluzowej — kiretaże zamknięte i otwarte, plastyki wyrostka, pokrycia recesji, augmentacja tkanek miękkich.
• Stany zapalne w obrębie szczęki i żuchwy — zapalenie zębodołu po ekstrakcji (suchy zębodół), ropnie przestrzeni powięziowych, zapalenie kości i szpiku (osteomyelitis), powikłania ropne zębów zatrzymanych.
• Torbiele szczękowo-twarzowe — klasyfikacja, diagnostyka, leczenie (cystektomia vs. marsupializacja), torbiele odontogenne i nieodontogenne.
• Implantologia stomatologiczna — wskazania i przeciwwskazania, techniki chirurgiczne implantacji, augmentacja kości (przeszczepy, sterowana regeneracja kości — GBR), powikłania implantologiczne, periimplantitis.
• Znieczulenie miejscowe w stomatologii — farmakologia środków znieczulających, techniki znieczuleń blokowych i nasiękowych, powikłania znieczulenia, postępowanie w przypadku wstrząsu anafilaktycznego.
• Traumatologia dentoalweolarna i twarzoczaszkowa — złamania koron i korzeni zębów, zwichnięcia zębów, złamania wyrostka zębodołowego, złamania kości szczęki i żuchwy w zakresie kompetencji chirurga stomatologa.
• Pacjent z obciążeniami ogólnoustrojowymi — postępowanie u pacjentów przyjmujących antykoagulanty, bisfosfoniany, leki immunosupresyjne, u chorych na cukrzycę, choroby sercowo-naczyniowe; ONJ (osteonekroza szczęki związana z bisfosfonianami).
• Zasady aseptyki, sterylizacji i kontroli zakażeń krzyżowych w gabinecie chirurgicznym.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Powikłania po ekstrakcji zębów — suchy zębodół: patogeneza, klinika, leczenie miejscowe. Krwawienie pozabiegowe: przyczyny lokalne i ogólne (antykoagulanty, trombocytopenia), postępowanie.
• Torbiele odontogenne — klasyfikacja (torbiel korzeniowa, zawiązkowa, keratotorbiel, torbiel erupcyjna), wybór metody leczenia chirurgicznego i rokowanie.
• Bisfosfoniany i ONJ — ryzyko, czynniki wyzwalające, klasyfikacja AAOMS, profilaktyka przed zabiegiem i postępowanie przy już stwierdzonej osteonekrozie.
• Znieczulenie blokowe nerwu zębodołowego dolnego — anatomia, technika, objawy nieprawidłowego iniekcji (iniekcja donaczyniowa, toksyczność układowa), postępowanie.
• Wskazania i przeciwwskazania do implantacji — bezwzględne i względne, rola augmentacji kości, protokoły obciążenia implantów.
• Periimplantitis — diagnostyka, klasyfikacja, leczenie zachowawcze i chirurgiczne, rokowanie.
• Pacjent antykoagulowany — INR jako kryterium decyzji, postępowanie przed ekstrakcją przy antykoagulacji antagonistami witaminy K i nowymi doustnymi antykoagulantami (NOAC).
• Zmiany przednowotworowe i rak jamy ustnej — leukoplakia, erytroplakia, wskazania do biopsji, pierwsze postępowanie.

To są obszary, w których solidna pewność siebie przekłada się bezpośrednio na punkty — i warto je opanować gruntownie, a nie „mniej więcej”.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria z uznanych źródeł i praca na pytaniach egzaminacyjnych.

Standardowe podręczniki tej specjalizacji:

• Chirurgia stomatologiczna pod red. Lecha Kryst’a (PZWL) — fundamentalne, wielokrotnie wznawiane kompendium polskiej chirurgii stomatologicznej; obejmuje cały zakres specjalizacji od podstaw dentoalweolarnych po chirurgię tkanek miękkich i onkologię jamy ustnej. To punkt wyjścia do nauki.
• Chirurgia szczękowo-twarzowa pod red. Jerzego Olszewskiego (PZWL) — uzupełnienie dla zagadnień granicznych: stany zapalne głębokich przestrzeni powięziowych, torbiele, złamania twarzoczaszki, patologia gruczołów ślinowych. Część pytań PES sięga właśnie w te obszary.
• Implantologia stomatologiczna — podręcznik akademicki lub uznane kompendium implantologiczne (np. autorstwa Małgorzaty Pietruskiej lub materiały kursów akredytowanych przez Polskie Towarzystwo Implantologiczne); zakres implantologii i augmentacji kości jest istotną częścią egzaminu.
• Farmakologia dla stomatologów lub odpowiedni rozdział podręcznika farmakologicznego — znieczulenie miejscowe, interakcje leków, postępowanie w nagłych przypadkach to stały element pytań.

Uzupełnieniem są aktualne wytyczne i stanowiska towarzystw naukowych — przede wszystkim Polskiego Towarzystwa Stomatologicznego (PTS), wytyczne AAOMS dotyczące ONJ oraz europejskie rekomendacje implantologiczne (EAO). Tam, gdzie standardy są aktualizowane — postępowanie przy bisfosfonianach, protokoły implantologiczne, leczenie periimplantitis — liczy się bieżąca wersja wytycznych, nie podręcznik sprzed dziesięciu lat.

Ważna zasada: korzystaj z najnowszych dostępnych wydań i zawsze weryfikuj zakres materiału obowiązującego na egzamin w programie specjalizacji opublikowanym przez CEM na cem.edu.pl — program może ulegać aktualizacjom.

Baza pytań. Sama teoria nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak zbudowane są dystraktory i jak CEM formułuje pytania kliniczne. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z chirurgii stomatologicznej (3424 pytań), filtrując po dziale, którego właśnie się uczysz.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum dlaczego. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś mechanizm błędu, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada naukę obok pracy klinicznej — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (torbiele? implantologia? stany zapalne? ONJ?) i to one dostają proporcjonalnie więcej czasu w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań i najczęstszych błędach (chirurgia dentoalweolarna i jej powikłania, stany zapalne, torbiele, znieczulenie miejscowe), potem obszary bardziej specjalistyczne (implantologia, chirurgia przyzębia, pacjent z obciążeniami ogólnoustrojowymi, zmiany przednowotworowe). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania, czy niepewność w obliczu pięciu opcji. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Równolegle w tej fazie: przygotowanie do części ustnej. Wróć do najtrudniejszych tematów klinicznych (ONJ, pacjent antykoagulowany, periimplantitis, leczenie ropni przestrzeni powięziowych), opracuj je słownie i przećwicz głośne odpowiadanie — komisja ocenia tok myślenia klinicznego, nie recytację definicji.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem. I nie zaniedbuj przygotowania do ustnej: egzamin jest zdany dopiero wtedy, gdy zaliczysz obie części.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka „wszystkiego po trochu” bez diagnozy luk. Bez testu startowego łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Lekceważenie implantologii i tematyki ONJ. Te działy rozrosły się znacząco w ostatnich latach — zarówno w praktyce klinicznej, jak i w pytaniach egzaminacyjnych. Kandydaci, którzy uczyli się ze starszych wydań, bywają zaskoczeni zakresem pytań implantologicznych.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sama lektura podręcznika nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory z pięcioma opcjami. Bez treningu na pytaniach zaskakuje forma, nie treść.
• Nieaktualne standardy. Postępowanie przy bisfosfonianach, protokoły NOAC przed zabiegiem, klasyfikacje periimplantitis — to tematy regularnie aktualizowane. Wersja „jak uczyli na studiach” bywa dziś błędną odpowiedzią.
• Pomijanie pytań o pacjentów z obciążeniami. Pytania o postępowanie u pacjenta antykoagulowanego, immunosupresowanego lub po chemioterapii są trudniejsze i wymagają interdyscyplinarnego myślenia. Ćwicz je świadomie.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 120 pytań w 180 minutach to też test koncentracji i wytrzymałości.
• Niedocenianie części ustnej. Zdający, którzy skupiają się wyłącznie na pisemnej, bywają nieprzygotowani na pytania komisji wymagające argumentacji i obrony stanowiska klinicznego. Ustna to osobny etap wymagający osobnego przygotowania.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni fragment opisu. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najbardziej prawdopodobne” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33% lub wyżej.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna:

Przyjdź przygotowany na pytania otwarte — komisja może poprosić o opisanie postępowania krok po kroku, uzasadnienie wyboru techniki lub omówienie alternatyw. Mów spokojnie i strukturalnie: rozpoznanie → decyzja → plan → powikłania. Jeśli nie znasz odpowiedzi, lepiej powiedzieć „nie jestem pewien, ale podszedłbym do tego w taki sposób…” niż milczeć lub zmyślać.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii stomatologicznej — 3424 pytania w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia stomatologiczna nagradza precyzję i systematyczność.