Jak zdać PES z chirurgii szczękowo-twarzowej — przewodnik 2026

Chirurgia szczękowo-twarzowa należy do wąskiego grona specjalizacji o podwójnym profilu — dostępna jest zarówno dla lekarzy, jak i lekarzy dentystów, a jej zakres rozciąga się od drobnych zabiegów ambulatoryjnych po złożone operacje rekonstrukcyjne twarzoczaszki i leczenie nowotworów głowy i szyi. To czyni egzamin PES szczególnie wymagającym: kandydat musi sprawnie poruszać się po anatomii szczegółowej, chirurgii urazowej, onkologii, implantologii i stanach nagłych. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chirurgii szczękowo-twarzowej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na chirurgii szczękowo-twarzowej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format części pisemnej PES jest jednolity dla lekarzy i nie zmienia się między specjalizacjami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo jest wygodniejsze niż w innych egzaminach, ale chirurgia szczękowo-twarzowa obfituje w kazusy kliniczne z opisem obrazowania, wynikami biopsji czy protokołem operacyjnym — takie pytania pochłaniają więcej czasu. Ćwicz oznaczanie trudnych pytań i wracanie do nich.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Przy zgadywaniu masz 20% szans na trafienie — zawsze zaznacz coś.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji oznacza więcej dystraktów niż w pytaniach czterowpowiedzi — egzamin celowo testuje różnicowanie kliniczne (np. wskazanie do konkretnej techniki operacyjnej, a nie „techniki operacyjnej w ogóle”).
• Próg jest stały. 72/120 to minimum. Warto celować w zapas — symulacje na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość egzaminu

PES lekarski składa się z dwóch etapów i oba trzeba zdać.

Część pisemna odbywa się w wyznaczonym centrum egzaminacyjnym CEM; warunkiem przystąpienia do ustnej jest uzyskanie co najmniej 72 punktów. Wynik pisemnej poznaje się zwykle w ciągu 1–2 tygodni.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów z chirurgii szczękowo-twarzowej. Trwa 30–45 minut i obejmuje zwykle 3–5 pytań klinicznych. Komisja może poprosić o omówienie przypadku, decyzji operacyjnej, postępowania w powikłaniu lub interpretacji badania obrazowego (OPG, CBCT, TK twarzoczaszki). Czas między pisemną a ustną to najczęściej 2–4 tygodnie — wystarczy, by uzupełnić wiedzę i powtórzyć przypadki kliniczne, których pisemna część nie wymaga prezentowania głosem.

Kluczowa różnica względem formy pisemnej: na ustnej komisja sprawdza rozumowanie kliniczne, a nie pamięć izolowanych faktów. Kandydaci, którzy uczyli się wyłącznie na testach, często zasypują się na pytaniach „dlaczego” i „co dalej”. Dlatego przygotowanie do ustnej powinno trwać równolegle z nauką do pisemnej — nie dopiero po niej.

Aktualny regulamin PES dla chirurgii szczękowo-twarzowej warto sprawdzić na cem.edu.pl, ponieważ jest to specjalizacja o podwójnym profilu i szczegóły dotyczące składu komisji lub dokumentacji mogą się różnić od standardowych lekarskich.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty CEM ogłasza z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji — wszystkie moduły, kursy, staże i zabiegi wymagane programem chirurgii szczękowo-twarzowej.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi potwierdzić wszystkie zaliczenia przed złożeniem wniosku. Braki odkryte na tydzień przed terminem zgłoszenia są trudne do naprawienia.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. CEM weryfikuje dokumentację i wysyła decyzję o dopuszczeniu.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części. Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją.

Najczęstszy problem to brakujące zaliczenia staży lub kursów, których uzupełnienie wymaga zgody i czasu. Nie zostawiaj formalności na ostatnie tygodnie przed terminem zgłoszenia.

Na egzamin pisemny zabierz: dowód tożsamości, wezwanie z CEM i długopis. Telefony pozostają przed salą. Spóźnienie powyżej ustalonego czasu dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres chirurgii szczękowo-twarzowej — filary i tematy wysokiego priorytetu

Chirurgia szczękowo-twarzowa łączy kompetencje chirurgii, stomatologii i medycyny ogólnej, co przekłada się na szeroki zakres egzaminu. Pytania koncentrują się wokół kilku filarów:

• Chirurgia urazowa twarzoczaszki — klasyfikacje złamań (Le Fort, Zingg, złamania żuchwy), diagnostyka obrazowa (TK, CBCT), wskazania do leczenia zachowawczego i operacyjnego, zaopatrzenie ran twarzy, złamania panfacjalne.
• Chirurgia ortognatyczna i dysmorfie żuchwy — wady zgryzu szkieletowe (klasy I–III, open bite, crossbite), cefalometria, planowanie operacji (BSSO, Le Fort I, genioplastyka), powikłania neurologiczne i naczyniowe.
• Chirurgia onkologiczna głowy i szyi — klasyfikacja TNM nowotworów jamy ustnej, gardła i ślinianek; wskazania do resekcji i rekonstrukcji (płaty miejscowe, wolne płaty mikronaczyniowe); biopsja wartownicza węzła chłonnego; leczenie skojarzone z radioterapią i chemioterapią.
• Patologia gruczołów ślinowych — kamica, zapalenia ślinianek, guzy łagodne (gruczolak wielopostaciowy) i złośliwe (rak śluzowo-naskórkowy), parotidektomia i ryzyko dla nerwu twarzowego.
• Patologia stawu skroniowo-żuchwowego (SSŻ) — diagnostyka różnicowa dysfunkcji SSŻ, artrocenteza, artroskopia, protezy stawowe, ankyloza.
• Chirurgia implantologiczna i rekonstrukcyjna kości — klasyfikacja zaników wyrostka (Cawood–Howell), augmentacje kości (ksenograft, allograft, autograft), sinus lift, nawigacja chirurgiczna, powikłania implantologiczne.
• Stany nagłe i intensywna terapia w regionie twarzoczaszki — drożność dróg oddechowych w urazie twarzoczaszki, krwotoki z twarzy, angina Ludwiga, zakażenia przestrzeni powięziowych, posocznica odontogenna.
• Rekonstrukcja tkanek miękkich twarzy — płaty miejscowe (transpozycyjny, rotacyjny), przeszczepy skóry, korekty blizn, rozległe ubytki po onkologii.

Tematy, które wracają najczęściej i które warto opanować bezbłędnie:

• Klasyfikacje złamań twarzoczaszki (Le Fort I–III, Zingg, złamania żuchwy wg lokalizacji) — często pytane łącznie z wyborem metody leczenia.
• Wskazania do biopsji i postępowanie z guzem jamy ustnej — kiedy FNAB, kiedy biopsja wycinająca, kiedy wycięcie z marginesem.
• Anatomia nerwu twarzowego i ryzyko operacyjne — preparowanie w parotidektomii, powikłania i ich zapobieganie.
• Planowanie ortognatyczne — cefalometryczne wskaźniki anomalii szkieletowych i dobór procedury chirurgicznej.
• Powikłania implantologiczne — periimplantitis, niepowodzenie osseointegracji, uszkodzenia sąsiednich struktur.
• Postępowanie w anginie Ludwiga i zakażeniach przestrzeni powięziowych — drogi szerzenia zakażeń, wskazania do drenażu i intubacji.
• Klasyfikacja i leczenie nowotworów ślinianek — różnicowanie guzów łagodnych i złośliwych, wskazania do całkowitej vs częściowej parotidektomii.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga połączenia ustrukturyzowanej teorii i regularnej pracy na pytaniach egzaminacyjnych.

Standardowe, uznane źródła dla tej specjalizacji:

• Kryst L. (red.) — Chirurgia szczękowo-twarzowa (PZWL) — polskie kompendium obejmujące pełen zakres specjalizacji: urazy, onkologię, patologię SSŻ, infekcje. Naturalny punkt startowy dla nauki do PES.
• Olczak-Kowalczyk D., Sokalski J. (red.) — podręczniki z zakresu chirurgii stomatologicznej i szczękowo-twarzowej dostępne w polskich uczelniach medycznych; zakres zależy od ośrodka szkoleniowego — sprawdź, z jakiej literatury korzystał Twój kierownik specjalizacji.
• Anglojęzyczne podręczniki chirurgii szczękowo-twarzowej — Miloro M. i wsp. Peterson’s Principles of Oral and Maxillofacial Surgery lub Booth P.W. i wsp. — służą szczególnie do ortognatyki, onkologii głowy i szyi i rekonstrukcji, gdzie polskie podręczniki bywają mniej szczegółowe.
• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Chirurgii Czaszkowo-Szczękowo-Twarzowej oraz rekomendacje Polskiego Towarzystwa Onkologicznego i Polskiego Towarzystwa Otolaryngologów w zakresie nowotworów głowy i szyi — egzamin lubi pytać o aktualne standardy leczenia skojarzonego.

Zawsze korzystaj z aktualnych wydań i skonfrontuj listę materiałów z programem specjalizacji zatwierdzonym przez CMKP — to on wyznacza zakres merytoryczny egzaminu.

• Baza pytań. Teoria bez treningu na pytaniach nie przygotowuje na formę egzaminu — 5 odpowiedzi i kazusy kliniczne to inne wyzwanie niż lektura podręcznika. Rozwiązuj pytania z bazy PES z chirurgii szczękowo-twarzowej od pierwszego tygodnia, filtrując po dziale, którego aktualnie się uczysz.
• Obrazowanie. Warto zapoznać się z atlasami radiologicznymi twarzoczaszki — OPG, TK w oknie kostnym i miękkotkankowym, CBCT — pytania egzaminacyjne coraz częściej zawierają opis lub interpretację badania.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i obowiązków klinicznych — realistyczny, nie idealny. Dopasuj proporcje do własnych luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy wypadają poniżej progu (ortognatyka? onkologia? SSŻ?) i to one dostają najwięcej czasu w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok to teoria z podręcznika, pytania z tego samego działu i powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (urazy twarzoczaszki, onkologia głowy i szyi, ślinianki), potem obszary węższe (ortognatyka, SSŻ, implantologia, rekonstrukcja). Rób powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem. Równolegle buduj bazę przypadków klinicznych do ustnej: opisuj je własnymi słowami, ćwicz „thinking aloud”.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje pisemne wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj, co było źle i dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%. Ostatnie 2 tygodnie poświęć na przygotowanie do ustnej: omów z koleżanką lub kolegą 15–20 przypadków klinicznych pokrywających wszystkie filary, ćwicz odpowiadanie na „dlaczego”, „co dalej”, „jakie powikłania”.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z chirurgii szczękowo-twarzowej wynika z powtarzalnych pułapek, nie z braku wiedzy:

• Nauka „wszystkiego naraz” bez diagnozy luk. Bez wstępnego testu z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać dobrze znane działy, omijając słabe. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Pomijanie onkologii głowy i szyi. Nowotwory jamy ustnej, gardła i ślinianek to jeden z najobfitszych obszarów pytań — kandydaci z profilem bardziej ambulatoryjnym (implantologia, urazy drobne) często zaskakują się ich udziałem.
• Nieznajomość klasyfikacji. PES z chirurgii szczękowo-twarzowej pełen jest pytań o klasyfikacje (złamania, TNM, Cawood–Howell, Angle) — uczenie się postępowania bez znajomości nomenklatury prowadzi do błędów przy wyborze z 5 opcji.
• Ignorowanie obrazowania. Pytania z opisem TK lub OPG są trudniejsze i wymagają osobnego treningu. Nie zostawiaj ich na koniec.
• Przygotowanie tylko do pisemnej. Kandydaci, którzy uczyli się wyłącznie na testach wielokrotnego wyboru, często tracą pewność siebie na komisji ustnej. Ćwicz rozumowanie kliniczne głosem.
• Powtarzanie nieaktualnych standardów. Wytyczne dotyczące leczenia skojarzonego nowotworów i postępowania implantologicznego są regularnie aktualizowane. Wersja „jak uczyłem się na stażu 5 lat temu” może być dziś błędną odpowiedzią.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Brak punktów ujemnych oznacza, że każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Przy 5 opcjach masz 20% szans — zawsze zaznacz.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi poprawić wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od razu, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po ok. 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz, niż utknąć przy kazusach z obrazowaniem.
• Czytaj pytanie do końca. W chirurgicznych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment: parametr, wynik biopsji, czas od urazu. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „bezwzględnie” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Przy 5 opcjach odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych podnosi szansę z 20% do 33%. Odrzucenie trzech — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż korekta z nerwów. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument merytoryczny.

Część ustna:

• Przywitaj się spokojnie i poczekaj na pytanie — komisja docenia opanowanie.
• Jeśli nie rozumiesz pytania, poproś o doprecyzowanie; to nie dyskwalifikuje.
• Myśl głośno: komisja ocenia proces rozumowania, nie tylko finalną odpowiedź. Pokazanie, że potrafisz wykluczyć błędne opcje, jest wartościowe nawet jeśli początkowo się wahasz.
• Gdy nie wiesz, powiedz to wprost i powiedz, co zrobiłbyś, by znaleźć odpowiedź (konsultacja, badanie dodatkowe, wytyczne towarzystwa) — to dojrzała postawa kliniczna.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chirurgii szczękowo-twarzowej — baza liczy 2363 pytań w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają największej uwagi. Wracaj do bazy regularnie przez cały czas przygotowania — błędy zrozumiane i poprawione to najskuteczniejsze narzędzie nauki, jakie masz.

Powodzenia na egzaminie — chirurgia szczękowo-twarzowa nagradza systematyczność i precyzję kliniczną.