Jak zdać PES z chorób płuc — przewodnik 2026

Choroby płuc to specjalizacja o szerokim spektrum — od chorób obturacyjnych, przez onkologię płucną, śródmiąższowe choroby płuc, po zakażenia układu oddechowego i intensywną opiekę oddechową. Egzamin PES z chorób płuc sprawdza tę rozpiętość na 120 pytaniach pisemnych i podczas rozmowy przed komisją specjalistów. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chorób płuc trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, zakres materiału, rekomendowane źródła i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na pulmonologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna odpowiedź z pięciu

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich dziedzin i od lat pozostaje stabilny:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — a tych jest coraz więcej — wymagają uważnego przeczytania opisu pacjenta, wyników spirometrii, gazometrii czy obrazu TK klatki piersiowej i dopiero wtedy wyciągnięcia wniosku diagnostycznego. Naucz się odkładać trudne pytania na drugą turę, zamiast tracić czas przy pierwszym przejściu.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy braku pewności masz 20% szans przy losowym wyborze — zawsze zaznacz coś.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech wymaga większej precyzji wiedzy. Egzamin z chorób płuc lubi zestawiać dwie odpowiedzi różniące się jednym szczegółem — np. progiem FEV1 definiującym stadium POChP, dawką wziewnego glikokortykosteroidu czy wskazaniem do konkretnej metody diagnostycznej. Rozróżnianie niuansów jest tu ważniejsze niż przy czterech opcjach.
• Próg jest stały, ale bufor ma wartość. 72/120 to minimum. Realne przygotowanie celuje w 80–85% na symulacjach, żeby mieć zapas na stres egzaminacyjny i pytania spoza strefy komfortu.

2. Część pisemna i część ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski składa się z dwóch odrębnych etapów, które trzeba zdać oba:

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM. Zdajesz na papierze lub komputerze (w zależności od sesji i centrum), zaznaczając jedną odpowiedź spośród pięciu dla każdego z 120 pytań. Wynik poznasz zwykle w ciągu kilku tygodni od sesji.

Część ustna następuje po zdaniu pisemnej — zwykle 2–4 tygodnie później. Przebiega przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów chorób płuc i trwa 30–45 minut. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych: mogą dotyczyć różnicowania przyczyn duszności, doboru schematu leczenia POChP lub astmy, interpretacji spirometrii, wskazań do bronchoskopii lub postępowania w raku płuca. Oceniane jest przede wszystkim rozumowanie kliniczne — nie odtworzenie definicji, lecz umiejętność uzasadnienia decyzji diagnostyczno-terapeutycznej. Egzaminator może drążyć temat, prosząc o alternatywy lub omówienie wariantów klinicznych.

Praktyczny wniosek: przygotowanie do ustnej różni się od nauki pisemnej. O ile do pisemnej trenujesz rozpoznawanie poprawnej odpowiedzi spośród pięciu, o tyle do ustnej musisz umieć mówić o postępowaniu głośno, uzasadniać wybory i reagować na dodatkowe pytania. Warto odbyć choć kilka próbnych rozmów — z kolegą ze specjalizacji lub na głos, samemu, streszcząc przypadek kliniczny.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie: wiosennej i jesiennej. Konkretne daty, miejsca i listy zakwalifikowanych ogłasza Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ program specjalizacji z chorób płuc — wszystkie wymagane kursy, staże kierunkowe i cząstkowe, zaliczenia u kierownika specjalizacji.
2. Zadbaj o aktualny i kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia przed złożeniem wniosku; brakujące wpisy to najczęstsza przyczyna niedopuszczenia.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — termin upływa zwykle 2–3 miesiące przed sesją. To znacznie wcześniej niż w wielu innych postępowaniach — nie zostawiaj formalności na ostatni moment.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną łącznie). Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją; sprawdź aktualny komunikat na cem.edu.pl.

Na egzamin pisemny zabierz dowód osobisty i wezwanie z CEM. Telefony i urządzenia elektroniczne zostają poza salą. Spóźnienie powyżej ustalonego czasu zwykle uniemożliwia przystąpienie do sesji.

4. Zakres egzaminu z chorób płuc — filary i tematy wysokiego prawdopodobieństwa

Pulmonologia jako specjalizacja obejmuje szerokie spektrum chorób układu oddechowego. Pytania egzaminacyjne koncentrują się wokół kilku filarów:

• Przewlekła obturacyjna choroba płuc (POChP) — definicja spirometryczna, klasyfikacja wg GOLD (stopnie I–IV, grupy A–D/ABCD), patofizjologia, farmakoterapia wziewna (LABA, LAMA, ICS i ich kombinacje), wskazania do rehabilitacji oddechowej, tlenoterapii domowej i chirurgicznego zmniejszenia objętości płuc, zarządzanie zaostrzeniami (antybiotykoterapia, glikokortykosteroidy systemowe, wspomaganie oddechowe).
• Astma oskrzelowa — klasyfikacja ciężkości i kontroli (GINA), algorytm leczenia stopniowego, leki kontrolujące (ICS, LABA, LAMA) i doraźne (SABA, formoterol w systemie MART), biologiczne leki przeciwastmatyczne (omalizumab, mepolizumab, dupilumab) i ich wskazania, astma ciężka trudna w leczeniu — różnicowanie.
• Nowotwory płuc — rak niedrobnokomórkowy (NDRP) i drobnokomórkowy (DRP): epidemiologia, klasyfikacja histologiczna i molekularna (EGFR, ALK, ROS1, PD-L1), staging TNM, algorytmy terapeutyczne (chirurgia, chemioterapia, immunoterapia, terapie celowane), rola bronchoskopii i EBUS w diagnostyce, leczenie wspomagające i paliatywne.
• Śródmiąższowe choroby płuc — idiopatyczne śródmiąższowe zapalenia płuc (IIP): IPF, NSIP, COP — kryteria rozpoznania, obraz HRCT, biomarkery, leczenie (pirfenidon, nintedanib w IPF); sarkoidoza: staging radiologiczny (I–IV), wskazania do kortykoterapii, powikłania pozapłucne; choroby płuc w przebiegu chorób tkanki łącznej.
• Zapalenia płuc i zakażenia układu oddechowego — pozaszpitalne (CAP) i szpitalne (HAP/VAP) zapalenia płuc: klasyfikacja ciężkości (PSI, CURB-65), antybiotykoterapia empiryczna i celowana, atypowe zapalenia płuc, gruźlica — rozpoznanie, leczenie (schemat HRZE), gruźlica wielolekooporna, diagnostyka mikrobiologiczna i zasady izolacji.
• Niewydolność oddechowa i intensywna opieka oddechowa — definicja i klasyfikacja (typ I i II), leczenie nieinwazyjne (NIV, HFNOT), wentylacja mechaniczna — wskazania i podstawy, ARDS: kryteria berlińskie, postępowanie (strategia ochronna, ułożenie na brzuchu), algorytm tlenowy przy hipoksji.
• Diagnostyka układu oddechowego — spirometria: interpretacja parametrów (FEV1, FVC, FEV1/FVC, TLC, DLCO), wzorce obturacyjny, restrykcyjny i mieszany; gazometria: interpretacja zaburzeń kwasowo-zasadowych; bronchoskopia i EBUS: wskazania, techniki i powikłania; HRCT klatki piersiowej: typowe wzorce w chorobach śródmiąższowych.
• Choroby opłucnej i ściany klatki piersiowej — odma opłucnowa: typy (samoistna pierwotna i wtórna, napięciowa), postępowanie wg wytycznych; wysięk opłucnowy: przyczyny, kryterium Lightsa, diagnostyka płynu; mezoteliom opłucnej — epidemiologia, diagnostyka, leczenie.
• Zaburzenia oddychania podczas snu — obturacyjny bezdech senny (OBS): kryteria rozpoznania, wskaźnik AHI, wskazania do CPAP; hipowentylacja związana z otyłością i inne zaburzenia; wpływ na choroby sercowo-naczyniowe.

Spośród tych obszarów kilka powraca na egzaminie z wyjątkową regularnością i należy je opanować precyzyjnie:

• Algorytm leczenia POChP wg GOLD — inicjacja terapii, eskalacja, wskazania do ICS i biologicznych leków w astmie nakładającej się na POChP.
• Kryteria rozpoznania IPF na HRCT i biopsji — wzorzec UIP, różnicowanie z NSIP i COP.
• Klasyfikacja TNM raka płuca i jego leczenie operacyjne vs. zachowawcze — granica resekcyjności, kryteria do immunoterapii na podstawie PD-L1.
• Interpretacja spirometrii — rozróżnienie wzorca obturacyjnego, restrykcyjnego i mieszanego na podstawie wartości liczbowych.
• Postępowanie w CAP wg ciężkości — skale PSI/CURB-65, wskazania do hospitalizacji i antybiotyku atypowego.
• Wskazania do tlenoterapii domowej (LTOT) — kryteria gazometryczne, czas dobowego stosowania.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i intensywna praca na pytaniach.

Podręczniki i standardowe źródła. Pulmonologia dysponuje dobrze rozwiniętą literaturą akademicką i aktywnym środowiskiem towarzystw naukowych — i to z tych źródeł warto budować wiedzę egzaminacyjną:

• Interna Szczeklika (aktualne wydanie) — rozdział Choroby układu oddechowego — standardowy akademicki punkt wyjścia dla lekarzy w Polsce, obejmujący wszystkie główne jednostki chorobowe. Systematyczne przejście przez ten rozdział daje spójny fundament terminologiczny i kliniczny.
• Pneumonologia pod red. Elżbiety Rowińskiej-Zakrzewskiej i Pawła Kusiaka — wiodący polski podręcznik specjalistyczny z chorób płuc, adresowany bezpośrednio do specjalizujących się pulmonologów. Szczegółowo omawia diagnostykę i leczenie chorób śródmiąższowych, nowotworów płuc i zaburzeń oddychania.
• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Chorób Płuc (PTChP) — szczególnie aktualne rekomendacje dotyczące POChP, astmy, pozaszpitalnego zapalenia płuc, raka płuca i diagnostyki zaburzeń oddychania podczas snu. PTChP regularnie aktualizuje swoje stanowiska i to właśnie bieżące wytyczne — nie podręcznikowe wydanie sprzed kilku lat — decydują o poprawnej odpowiedzi w pytaniach o algorytmy leczenia.
• Wytyczne GOLD (Global Initiative for Chronic Obstructive Lung Disease) i GINA (Global Initiative for Asthma) — w aktualnych wersjach; obie są dostępne bezpłatnie online i stanowią punkt odniesienia dla pytań o stopniowanie POChP i astmy oraz leczenie wziewne. Sprawdzaj, które wydanie obowiązuje w roku egzaminu.

Uwaga praktyczna: przy ograniczonym czasie — najpierw Interna Szczeklika jako fundament, a wytyczne PTChP/GOLD/GINA traktuj jako obowiązkowe uzupełnienie dla działów klinicznych, gdzie standardy bywają rokrocznie aktualizowane. Podręcznik sprzed kilku lat może opisywać nieaktualne progi spirometryczne lub nieobowiązujące już kombinacje leków wziewnych.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy charakterystycznej formy egzaminu — sposobu konstruowania dystraktorów przy pięciu opcjach. Od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z chorób płuc, gdzie dostępnych jest ponad 3644 pytania z tej specjalizacji. Filtruj bazę według działu, którego aktualnie się uczysz, i analizuj każdy błąd — to on pokazuje, gdzie twoja wiedza jest „mniej więcej” zamiast precyzyjnej.
• Program specjalizacji z chorób płuc (dostępny na CMKP) — definiuje wymagany zakres wiedzy i kompetencji. Warto przejrzeć go na początku nauki, żeby upewnić się, że żaden dział nie umknął uwadze.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

PES z chorób płuc jest egzaminem obszernym — szeroki zakres materiału, dwuetapowość i pięć opcji odpowiedzi wymagają dłuższego przygotowania niż egzaminy o węższym profilu. Poniższy plan jest realistyczny przy pracy obok dyżurów i ambulatoriów.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż pełny zestaw 120 pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy dają wyniki poniżej progu: śródmiąższowe choroby płuc? onkologia płucna? zaburzenia oddychania podczas snu? Te obszary dostają potem najwięcej czasu. Równolegle przeglądnij program specjalizacji i listę obowiązujących wytycznych.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi: jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego działu w bazie + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej liczbie pytań egzaminacyjnych (POChP z wytycznymi GOLD, astma z GINA, nowotwory płuca), następnie śródmiąższowe choroby płuc, zakażenia układu oddechowego i gruźlica, diagnostyka (spirometria, gazometria, HRCT), choroby opłucnej, niewydolność oddechowa i OBS. Rób powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem. W tej fazie czytaj też aktualne wytyczne dla priorytetowych obszarów.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj błędy: luka wiedzy czy błąd w czytaniu pytania? Celuj w stabilne 80–85%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Równolegle przygotuj się do ustnej: wybierz 20–30 przypadków klinicznych z najważniejszych filarów (zaostrzenie POChP, diagnostyka guzka płuca, postępowanie w CAP wymagającym hospitalizacji, leczenie astmy ciężkiej, rozpoznanie IPF) i ćwicz ich omawianie głośno — diagnozę, plan diagnostyczny, leczenie, monitoring. Poproś kolegę po specjalizacji o kilka próbnych rozmów. Na ustnej liczy się płynność rozumowania, a nie encyklopedyczna kompletność.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z chorób płuc nie wynika z braku klinicznej wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek przygotowawczych:

• Nauka „wszystkiego po trochu” bez diagnozy luk. Bez wyników wstępnego testu z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać materiał, który się już zna, a omijać działy naprawdę słabe. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Pomijanie wytycznych na rzecz samego podręcznika. Klasyfikacja GOLD, progi spirometryczne definiujące stadium POChP, wskazania do biologicznych leków w astmie — to wszystko bywa aktualizowane. Podręcznik sprzed kilku lat może opisywać nieobowiązujące już progi lub algorytmy. Egzamin wymaga bieżących standardów.
• Uczenie się teorii bez treningu pytań. Bez regularnej pracy na pytaniach zdający jest zaskoczony nie treścią, ale formą — sposobem konstruowania dystraktorów i subtelnymi różnicami między pięcioma opcjami.
• Zaniedbanie przygotowania do części ustnej. Zdanie pisemnej nie kończy egzaminu. Rozmowa przed komisją rządzi się własnymi zasadami i wymaga oddzielnego przygotowania — zwłaszcza dla kandydatów, którzy na co dzień rzadko omawiają przypadki „na głos”.
• Traktowanie spirometrii i gazometrii jako „wiedzy teoretycznej”. Pytania o interpretację wartości liczbowych — FEV1/FVC, pCO2, BE — pojawiają się regularnie i wymagają nie tylko znajomości definicji, ale sprawności w klasyfikowaniu konkretnych wyników.
• Pomijanie onkologii płucnej jako „zbyt obszernej”. Rak płuca to jeden z najczęstszych nowotworów w Polsce i istotna część programu specjalizacji. Pytania o staging TNM, wskazania do terapii celowanej i kryteria włączenia immunoterapii są stałym elementem egzaminu.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Bez punktów ujemnych każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznacz najlepszą z dostępnych opcji.
• Odkładanie symulacji na ostatni tydzień. Wytrzymałość przy 120 pytaniach przez 180 minut to też umiejętność do wytrenowania. Jedna symulacja przed egzaminem nie wystarczy.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna — zasady:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne i kazusowe oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć przy dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach pulmonologicznych kluczowy bywa ostatni fragment — wartość FEV1, wynik gazometrii, czas trwania objawów, dotychczasowe leczenie. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech odrzuconych — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna — zasady:

• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać. Możesz poprosić o chwilę do namysłu.
• Zacznij od rozpoznania lub głównego problemu klinicznego, następnie plan diagnostyczny, potem leczenie — komisja oczekuje logicznego ciągu, a nie listy encyklopedycznej.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi na szczegółowe pytanie, powiedz o tym wprost i zaproponuj, jak byś postąpił klinicznie. Komisja ocenia rozumowanie, nie omniscjencję.
• Przy pytaniach o alternatywy (np. kiedy LAMA w astmie, kiedy lek biologiczny) uzasadniaj wybór odniesieniem do wytycznych lub cech klinicznych pacjenta, nie ogólnikami.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chorób płuc — w formacie zbliżonym do PES, z bazy liczącej ponad 3644 pytania z tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej czasu. Wracaj do bazy regularnie, filtrując pytania według działu, który aktualnie opracowujesz, i analizuj każdy błąd — to one najszybciej budują wynik.

Choroby płuc nagradzają systematyczność i znajomość aktualnych standardów. Powodzenia na egzaminie.