Jak zdać PES z chorób wewnętrznych — przewodnik 2026

Choroby wewnętrzne to jedna z najszerszych i najbardziej wymagających specjalizacji lekarskich — i egzamin PES to odzwierciedla. Zakres obejmuje kardiologię, pulmonologię, gastroenterologię, nefrologięię, endokrynologię, diabetologię, hematologię, reumatologię i choroby zakaźne, a do tego stany nagłe i farmakoterapię. To nie jest egzamin, który da się przeczytać przez tydzień — ale przy dobrze ułożonym planie jest w pełni do zdania. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z chorób wewnętrznych trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin w obu częściach, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na internie.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format pisemnej części PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich dziedzin i od lat nie ulega zasadniczym zmianom:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi A–E, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo jest komfortowe, ale nie bezgraniczne. Półtorej minuty na pytanie brzmi dobrze, lecz kazusy kliniczne — a tych jest coraz więcej — wymagają uważnego czytania opisu pacjenta, wyników badań i kontekstu. Naucz się szybko identyfikować pytania, przy których utkniesz, i odkładać je na drugą turę.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to punkt stracony bez powodu. Nawet przy braku pewności zawsze zaznacz najlepszą opcję — masz 20% szans przy losowaniu, a po wyeliminowaniu dwóch dystraktorów już 33%.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech oznacza, że dystraktory są staranniej dobrane. Pytania PES z interny często zawierają dwie lub trzy odpowiedzi częściowo poprawne — wygrywa ta, która jest najlepsza w konkretnym kontekście klinicznym.
• Próg 72/120 jest Twoim celem minimalnym. Realnie warto celować w 80–85 poprawnych, żeby mieć bufor na stres egzaminacyjny i kazusy, przy których popełnisz błąd czytania. Symulacje na poziomie 75–80% dają wystarczający zapas.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

PES z chorób wewnętrznych, podobnie jak większość specjalizacji lekarskich, składa się z dwóch części: pisemnej i ustnej. Obie trzeba zaliczyć.

Część pisemna odbywa się centralnie — CEM (Centrum Egzaminów Medycznych) w Łodzi organizuje ją w wyznaczonych ośrodkach egzaminacyjnych, zwykle w tym samym terminie w całej Polsce. Format opisano powyżej. Wynik pisemnej musisz poznać przed ustną — pozytywny wynik pisemnej jest warunkiem przystąpienia do ustnej.

Część ustna odbywa się przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów w dziedzinie chorób wewnętrznych. Trwa zwykle 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych. Komisja nie ogranicza się do encyklopedycznych definicji — pyta o rozumowanie diagnostyczne, różnicowanie, postępowanie w trudnych przypadkach i uzasadnienie decyzji terapeutycznych. Terminy ustnej przypadają zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, co daje czas na przygotowanie, ale nie na gruntowne uzupełnianie wiedzy — stąd ważne, by nie lekceważyć tej części przy planowaniu nauki.

Jak wypaść dobrze na ustnej? Przede wszystkim myśl głośno i strukturalnie: przedstaw tok rozumowania, zanim podasz wniosek. Komisja często ocenia nie tylko poprawność odpowiedzi, ale i to, czy potrafisz myśleć jak doświadczony internista — czyli priorytetyzować zagrożenia życia, planować diagnostykę krok po kroku i uzasadniać wybór leczenia.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej (zwykle marzec–kwiecień) i jesiennej (zwykle październik–listopad). Konkretne daty i harmonogram ogłasza CEM z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl.

Procedura zgłoszenia:

1. Zadbaj o kompletność dokumentacji w SMK. Wszystkie kursy, staże i zaliczenia wymagane programem specjalizacji muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji, zanim złożysz wniosek. To najczęstsze źródło problemów — nie odkładaj uzupełniania wpisów na ostatnią chwilę.
2. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. Wniosek elektroniczny; formularz dostępny w systemie.
3. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną). Dokładna kwota jest ustalana przez CEM przed każdą sesją i publikowana w komunikacie — sprawdź ją na cem.edu.pl, zanim zaplanujesz budżet.
4. Odbierz skierowanie i informacje organizacyjne — miejsce egzaminu, sala, godzina; dane przesyłane są przez SMK lub bezpośrednio przez CEM.

Uwaga techniczna: SMK potrafi działać wolno i zdarzają się awarie systemu w szczycie składania wniosków. Nie zostawiaj zgłoszenia na ostatni dzień przed upływem terminu.

4. Zakres chorób wewnętrznych — filary i tematy high-yield

Interna to królowa specjalizacji lekarskich pod względem zakresu. Egzamin obejmuje pełny przekrój chorób dorosłych, a pytania dotyczą zarówno diagnozowania i leczenia konkretnych jednostek chorobowych, jak i interpretacji badań, stanów nagłych i farmakoterapii.

Główne filary egzaminu:

• Kardiologia — niewydolność serca, choroba niedokrwienna serca, ostre zespoły wieńcowe, zaburzenia rytmu i przewodzenia, nadciśnienie tętnicze, kardiomiopatie, zapalenie wsierdzia i osierdzia, wady zastawkowe.
• Pulmonologia — POChP, astma, zapalenia płuc, rak płuca, zatorowość płucna, śródmiąższowe choroby płuc, gruźlica, płyn w jamie opłucnowej.
• Gastroenterologia — choroby zapalne jelit (NZJ), choroba wrzodowa, choroby wątroby (marskość, wirusowe zapalenia), trzustki (zapalenie ostre i przewlekłe), celiakia, rak jelita grubego.
• Nefrologia — przewlekła choroba nerek i jej stadia, ostre uszkodzenie nerek (AKI), kłębuszkowe zapalenia nerek, zespół nerczycowy, zaburzenia elektrolitowe i równowagi kwasowo-zasadowej.
• Endokrynologia i diabetologia — cukrzyca typu 1 i 2 (kryteria rozpoznania, leczenie, powikłania), choroby tarczycy (niedoczynność, nadczynność, wole), choroba i zespół Cushinga, nadczynność i niedoczynność przytarczyc, akromegalia, osteoporoza.
• Hematologia — niedokrwistości (niedoborowe, hemolityczne, aplastyczne), koagulopatie, małopłytkowości, białaczki (ostra i przewlekła), chłoniaki, szpiczak plazmocytowy.
• Reumatologia — reumatoidalne zapalenie stawów, toczeń rumieniowaty układowy, zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa, dna moczanowa, zapalenia naczyń, twardzina.
• Choroby zakaźne — sepsa i wstrząs septyczny, infekcyjne zapalenie wsierdzia, HIV/AIDS, borelioza, grzybice układowe, zakażenia przewodu pokarmowego.
• Stany nagłe — wstrząs różnych rodzajów, ostra niewydolność oddechowa, hipoglikemia, DKA, przełom tarczycowy, ostra nadnerczowa, masywna zatorowość, tamponada serca.
• Farmakoterapia i interpretacja badań — mechanizmy działania i interakcje kluczowych leków, odczytywanie EKG, gazometrii, morfologii z rozmazem, parametrów nerkowych i wątrobowych.

Tematy, które wracają na egzaminie najczęściej i które warto opanować „na pewno”:

• Kryteria diagnostyczne dla kluczowych jednostek (np. kryteria rozpoznania cukrzycy, OZW, sepsy, NZJ) — egzamin lubi pytać o konkretne progi i definicje.
• Aktualne cele leczenia — docelowe wartości HbA1c, LDL, ciśnienia tętniczego, GFR zmieniające stadia PChN; wytyczne towarzystw są tu kluczowe.
• Interpretacja EKG — bloki, ostre niedokrwienie, zaburzenia rytmu; pytania kazusowe z EKG pojawiają się regularnie.
• Różnicowanie stanów nagłych — wstrząs kardiogenny vs. dystrybucyjny, OZW vs. zatorowość, DKA vs. HHS, ostra vs. przewlekła niewydolność nerek.
• Powikłania przewlekłych chorób — powikłania nerkowe, sercowo-naczyniowe i oczne cukrzycy; powikłania marskości (nadciśnienie wrotne, encefalopatia, SBP); powikłania NZJ.
• Leki biologiczne i nowoczesna farmakoterapia — inhibitory RAAS, SGLT2, GLP-1, leki biologiczne w RZS i NZJ; pytania o wskazania i przeciwwskazania.
• Zaburzenia elektrolitowe — hipokaliemia, hiperkaliemia, hiponatremia: interpretacja i postępowanie.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie do PES z interny stoi na trzech filarach: kompleksowy podręcznik, praca na pytaniach i aktualne wytyczne.

Podręczniki. Standardowym i powszechnie uznanym źródłem do nauki w tej specjalizacji jest:

• Interna Szczeklika (Medycyna Praktyczna, red. P. Gajewski) — bezwzględnie podstawowy podręcznik dla każdego internisty i zdającego PES. Aktualizowany corocznie, z przejrzystymi algorytmami i tabelami klinicznymi; jeśli masz czas tylko na jedno źródło, niech to będzie Szczeklika w aktualnym wydaniu.
• Wielka Interna (Medical Tribune Polska) — wielotomowa seria dedykowana pogłębieniu poszczególnych działów (kardiologia, gastroenterologia, nefrologia i in.); przydatna tam, gdzie Interna Szczeklika omawia dany temat skrótowo, a egzamin lubi szczegóły.

Korzystaj wyłącznie z aktualnych wydań — egzamin uwzględnia bieżące standardy, a leczenie cukrzycy, niewydolności serca czy PChN zmieniało się istotnie w ostatnich latach.

Wytyczne towarzystw naukowych. To jest obszar, w którym zdający często tracą punkty — uczą się z podręcznika, ale egzamin pyta o aktualną rekomendację. Warto śledzić i znać przynajmniej kluczowe dokumenty:

• ESC (European Society of Cardiology) — wytyczne dotyczące OZW, niewydolności serca, migotania przedsionków, nadciśnienia tętniczego, żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej.
• PTD / ADA / EASD — standardy opieki diabetologicznej, cele leczenia, algorytmy terapii.
• KDIGO — stadia PChN, wskazania do leczenia nerkozastępczego, postępowanie w AKI.
• EULAR / PTR — rekomendacje w RZS, toczniu, zapaleniach naczyń.
• ECCO / PTG-E — wytyczne leczenia NZJ.

Nie musisz znać każdego dokumentu od okładki do okładki — wystarczy, że wiesz, jakie są aktualne progi, klasy zaleceń i pierwsze linie leczenia w Twoich kluczowych obszarach.

Baza pytań. Sam podręcznik nie wystarczy — bez treningu na pytaniach egzaminacyjnych forma egzaminu potrafi zaskoczyć nawet dobrze przygotowanego lekarza. Rozwiązuj pytania z bazy PES z chorób wewnętrznych, która liczy ponad 4400 pytań z sesji z lat 2003–2026, i filtruj je po dziale, którego właśnie się uczysz. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, buduje wiedzę skuteczniej niż dziesięć stron przeczytanego podręcznika.

Sprawdź też program specjalizacji w dziedzinie chorób wewnętrznych (dostępny na CMKP i CEM) — definiuje on zakres, a egzamin nie wychodzi poza to, co jest w programie.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Interna jest zbyt obszerna, żeby uczyć się chaotycznie. Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Zanim cokolwiek powtórzysz, rozwiąż jeden pełny zestaw 120 pytań „na zimno” — bez podglądania. Wynik nie ma znaczenia. Liczy się mapa: które działy lecą poniżej 60%? Które obszary są faktycznie białymi plamami? To te działy dostają więcej czasu w Fazie 2, a nie te, które lubisz lub które wydają Ci się ważne.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi — jeden dział na raz. Schemat: teoria z Interna Szczeklika (lub Wielkiej Interny dla trudniejszych tematów) → pytania z tego samego działu w bazie → analiza błędów → powrót do teorii tam, gdzie zawiodłeś. Zaplanuj kolejność: najpierw działy o największej liczbie pytań i największych lukach (często kardiologia, diabetologia, nefrologia), potem węższe obszary (hematologia, reumatologia, choroby zakaźne). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wróć do danego działu po 5–7 dniach, zanim go zapomnisz.

Równolegle — zwłaszcza w Fazie 2 — przeglądaj aktualne wytyczne w działach, których się uczysz. Lepiej skonfrontować teorię z wytyczną od razu, niż odkrywać rozbieżność na egzaminie.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i ustna. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o tej samej porze co planowany egzamin. Minimum 3 pełne symulacje — budują wytrzymałość i oswajają tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy, czy błąd czytania pytania?

W tym samym czasie zacznij przygotowywać się do części ustnej: przerabiaj trudne przypadki kliniczne, ćwicz głośne argumentowanie toku diagnostycznego, poproś kolegę-internistę o symulację pytań komisji. Pamiętaj, że komisja nie szuka definicji z pamięci — szuka rozumowania klinicznego.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z interny nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez Fazy 1 łatwo przez tygodnie powtarzać kardiologię — bo się lubi i zna — omijając hematologię i reumatologię, które siedzą poniżej progu. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Uczenie się z nieaktualnych podręczników. Interna Szczeklika sprzed trzech lat może podawać stare progi LDL, stare algorytmy w niewydolności serca lub stare cele w cukrzycy. PES pyta o aktualne standardy — korzystaj z bieżącego wydania.
• Ignorowanie wytycznych towarzystw. Podręcznik daje wiedzę ogólną; egzamin coraz częściej pyta o konkretną klasę zalecenia, wartość progową lub lek pierwszego rzutu według aktualnych rekomendacji. Wytyczne ESC/PTD/KDIGO to nie lektura uzupełniająca — to źródło pytań.
• Uczenie się teorii bez pytań. Forma PES jest specyficzna — pięć opcji z wieloma „prawie poprawnymi” odpowiedziami, rosnący udział kazusów klinicznych. Bez treningu na pytaniach egzaminacyjnych forma zaskoczy nawet dobrze przygotowanego lekarza.
• Lekceważenie części ustnej. Zdający skupiają całą energię na pisemnej, a ustna przychodzi zaskakująco szybko. Komisja ocenia rozumowanie, nie reprodukcję — ćwicz mówienie głośno, nie tylko czytanie.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. 120 pytań w 180 minutach to też test koncentracji i wytrzymałości. Wiedza bez wytrenowanego tempa zawodzi na sali. Trzy pełne symulacje to minimum.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznaczaj — nawet przy kompletnej niepewności.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi przesądzić o kilku dodatkowych punktach — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od razu, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć przy kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni fragment opisu — wynik badania, czas od zachorowania, objaw alarmowy. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najbardziej prawdopodobne” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Przy pięciu opcjach odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech pozostałych często da się wybrać rozsądnie.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy masz konkretny argument.

Ustna:

• Odpowiadaj strukturalnie — najpierw rozpoznanie lub najważniejsze różnicowanie, potem diagnostyka, potem leczenie. Komisja lubi widzieć porządek myślenia.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz to otwarcie i zaproponuj, jak podszedłbyś do problemu — to lepsze niż milczenie lub błądzenie.
• Zadbaj o spokój logistyczny: wcześniej sprawdź miejsce egzaminu, przyjdź z zapasem czasu.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, żeby zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z chorób wewnętrznych — w bazie ponad 4400 pytań z sesji z lat 2003–2026. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i obszary wymagające najwięcej pracy. Wróć do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — interna nagradza systematyczność i rozumowanie kliniczne.