Jak zdać PES z dermatologii i wenerologii — przewodnik 2026

Dermatologia i wenerologia łączy w jednym egzaminie dwa obszary: rozległą diagnostykę morfologiczną skóry i precyzyjną wiedzę kliniczną o chorobach przenoszonych drogą płciową. PES sprawdza tu nie tylko znajomość nazw i klasyfikacji, ale przede wszystkim zdolność do klinicznego rozumowania — umiejętność rozpoznania na podstawie opisu morfologii, doboru leczenia biologicznego zgodnego z aktualnymi wytycznymi i bezpiecznego postępowania w chorobach zakaźnych. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z dermatologii i wenerologii warto wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz szerszego kontekstu dotyczącego egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na dermatologii i wenerologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format części pisemnej PES jest jednolity dla specjalizacji lekarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi A–E, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie to komfort pozorny. Kazusy kliniczne — opis pacjenta z morfologią wykwitów, badaniami i pytaniem o rozpoznanie lub leczenie — czyta się znacznie dłużej. Naucz się zaznaczać trudne pytania i wracać do nich, zamiast tkwić w miejscu.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie stracony punkt. Nawet przy całkowitej niepewności masz 20% szans na trafienie — zawsze zaznacz coś.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech oznacza, że dystraktory są precyzyjniej skonstruowane. CEM od ok. 2020 r. wyraźnie zwiększa udział pytań kazusowych — warto ćwiczyć właśnie taki format.
• Próg jest stały. 72 na 120 to cel minimalny. Celuj w zapas — symulacje na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor ponad próg, bo stres egzaminacyjny regularnie obniża wynik o kilka punktów.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

PES lekarski składa się z dwóch odrębnych etapów, z których oba trzeba zdać.

Część pisemna — opisana powyżej — odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM. Wynik poznaje się w ciągu kilku tygodni; niedawno CEM skrócił ten czas, ale warto sprawdzić aktualny harmonogram na cem.edu.pl przed swoją sesją.

Część ustna następuje zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej i dopuszcza wyłącznie kandydatów, którzy zdali pisemną. Przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów zdający odpowiada na 3–5 pytań klinicznych w ciągu 30–45 minut. Pytania mają charakter problemowy — komisja opisuje przypadek lub pyta o postępowanie w konkretnej sytuacji klinicznej, a nie o definicję z podręcznika.

Kilka rzeczy, które warto wiedzieć o ustnej:

• Nie jest formalnością. Komisja może drążyć dowolny wątek: poprosić o uzasadnienie decyzji terapeutycznej, zapytać o dawkowanie leku biologicznego lub omówić różnicowanie z inną dermatozą.
• Przygotuj się na pytania z wenerologii. To często niedoceniany obszar na ustnej — znajomość diagnostyki kiły, rzeżączki, zakażeń HPV i HIV w kontekście dermatologicznym bywa sprawdzana bardziej szczegółowo niż na pisemnej.
• Myślenie na głos jest zaletą. Komisja ocenia tok klinicznego rozumowania. Pokazanie, że rozważasz różnicowanie i świadomie elimanujesz opcje, jest lepiej odbierane niż milczenie zakończone skokową odpowiedzią.
• Aktualne wytyczne mają znaczenie. W leczeniu biologicznym łuszczycy, czerniaka i chorób przenoszonych drogą płciową standardy bywają aktualizowane — komisja oczekuje wiedzy aktualnej, nie tej sprzed dekady.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty CEM ogłasza z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na cem.edu.pl; tam też znajdziesz aktualne listy zakwalifikowanych i harmonogram części ustnej.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z dermatologii i wenerologii — ze wszystkimi wymaganymi kursami, stażami i zaliczeniami.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK. Wszystkie elementy programu muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku. Braki w SMK blokują dopuszczenie — nie zostawiaj tego na ostatni tydzień.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. Termin jest wiążący i nie podlega przedłużeniu.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł (część pisemna i ustna łącznie). Dokładną kwotę CEM podaje w komunikacie przed każdą sesją — sprawdź bieżące ogłoszenie.

Najczęstsze problemy kandydatów to spóźnione zgłoszenia i niekompletne wpisy w SMK — oba są do uniknięcia, jeśli sprawdzasz harmonogram z odpowiednim wyprzedzeniem.

Na egzamin zabierz: dowód tożsamości, długopis i wezwanie z CEM. Urządzenia elektroniczne zostają przed salą.

4. Zakres egzaminu — filary i tematy, które wracają najczęściej

Dermatologia i wenerologia jest dziedziną, w której wiedza morfologiczna i wiedza kliniczna muszą iść w parze. Egzamin buduje pytania wokół kilku głównych filarów:

• Choroby zapalne skóry — łuszczyca (w tym łuszczycowe zapalenie stawów), atopowe zapalenie skóry, wyprysk kontaktowy i endogenny, liszaj płaski, róża i erytraza.
• Choroby pęcherzowe — pęcherzyca zwykła i liściasta, pemfigoid, choroba Duhringa; diagnostyka immunofluorescencyjna i zasady leczenia.
• Nowotwory skóry — czerniak (klasyfikacja, staging AJCC, zasady biopsji węzła wartowniczego, leczenie systemowe), rak podstawnokomórkowy i kolczystokomórkowy, chłoniaki skóry, choroba Bowena.
• Choroby infekcyjne skóry — grzybice (dermatofity, drożdżaki), zakażenia wirusowe (HSV, VZV, HPV, molluscum), bakteryjne (liszajec, czyraczność, rumień wędrujący), pasożytnicze (świerzb, wszy).
• Choroby przenoszone drogą płciową — kiła (wszystkie stadia, diagnostyka serologiczna, leczenie), rzeżączka, chlamydioza, zakażenia HPV (kłykciny, raki), HIV w kontekście dermatologicznym.
• Dermatozy alergiczne i autoimmunologiczne — pokrzywka i obrzęk naczynioruchowy, toczeń rumieniowaty układowy i skórny, twardzina, zapalenie skórno-mięśniowe, vasculitis skórne.
• Dermatoskopia — algorytmy oceny zmian melanocytarnych i niemęlanocytarnych, kryterium ABCD, wzorce charakterystyczne dla wybranych rozpoznań.
• Leczenie biologiczne i nowoczesna farmakoterapia — inhibitory IL-17, IL-23, TNF-α w łuszczycy; immunoterapia czerniaka (inhibitory PD-1, CTLA-4); dupilumab w AZS; wskazania, mechanizmy i działania niepożądane.

Tematy, które wracają najczęściej i wymagają pewności, nie przybliżenia:

• Klasyfikacja i różnicowanie łuszczycy — typy kliniczne, kryteria rozpoznania łuszczycowego zapalenia stawów, wskazania do leczenia biologicznego i zasady kwalifikacji.
• Diagnostyka czerniaka — kryterium ABCDE, klasyfikacja Breslowa i Clarka, staging, biopsja wycinająca vs wycięcie z marginesem, węzeł wartowniczy.
• Serologiczna diagnostyka kiły — różnica między testami niekrętkowym (VDRL, RPR) a krętkowym (TPHA, FTA-ABS), interpretacja wyników w poszczególnych stadiach, leczenie penicyliną i alternatywy.
• Różnicowanie dermatoz pęcherzowych — pęcherzyca vs pemfigoid: klinika, immunofluorescencja bezpośrednia i pośrednia, autoprzeciwciała.
• Algorytmy dermatoskopowe — szczególnie dla zmian melanocytarnych, naczyniowych i rogowacenia łojotokowego; to obszar pytań kazusowych z opisem obrazu.
• Mechanizmy i wskazania do leczenia biologicznego — inhibitory JAK, IL-17, IL-23 i TNF-α; aktualne wskazania refundacyjne w Polsce bywają egzaminowane.
• Postępowanie w zakażeniach grzybiczych — diagnostyka (KOH, hodowla), wybór leku ogólnego vs miejscowego, leczenie grzybicy paznokci.
• HIV i skóra — dermatozy wskaźnikowe, współistniejące zakażenia oportunistyczne i ich obraz kliniczny.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga zarówno uporządkowanej teorii, jak i systematycznej pracy z pytaniami egzaminacyjnymi.

Standardowe i uznane podręczniki tej specjalizacji:

• Jabłońska S., Majewski S. — Dermatologia i wenerologia (PZWL) — wiodący polskojęzyczny podręcznik; punkt wyjścia do nauki i najważniejszy punkt odniesienia dla większości zagadnień egzaminacyjnych. Korzystaj z aktualnego wydania.
• Braun-Falco O. i in. — Dermatologia (Czelej) — obszerne i szczegółowe źródło, cenne przy poszukiwaniu głębszego opracowania zagadnień morfologicznych i rzadszych jednostek chorobowych.
• Aktualne wytyczne towarzystw naukowych — zwłaszcza Polskiego Towarzystwa Dermatologicznego (PTD) i rekomendacji europejskich (EDF, EADV): leczenie biologiczne łuszczycy i AZS, diagnostyka i leczenie czerniaka, postępowanie w chorobach przenoszonych drogą płciową. Wytyczne bywają aktualizowane — egzamin oczekuje wiedzy aktualnej.

Koniecznie sprawdź aktualny program specjalizacji z dermatologii i wenerologii (CMKP) i upewnij się, że Twoje materiały odpowiadają obowiązującemu zakresowi. Wydania podręczników starsze niż 5 lat mogą zawierać nieaktualne schematy leczenia.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy, w jakiej CEM konstruuje pytania i dystraktory. Od początku nauki łącz teorię z rozwiązywaniem pytań egzaminacyjnych — skorzystaj z bazy PES z dermatologii i wenerologii (ponad 4100 pytań), filtrując po dziale, który aktualnie powtarzasz.
• Atlasy dermatologiczne. Znajomość morfologii bez obrazu klinicznego jest niepełna. Atlasy — papierowe lub cyfrowe — są pomocne zwłaszcza przy nauce dermatoskopii i różnicowaniu wykwitów.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum je. Pytanie, na które odpowiedziałeś błędnie i wyjaśniłeś sobie mechanizm pomyłki, jest warte więcej niż wiele przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i codziennych obowiązków klinicznych — realny, nie idealny. Egzamin z dermatologii i wenerologii jest obszerny, dlatego potrzeba więcej czasu niż przy węższych specjalizacjach.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw 120 pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik na tym etapie nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy leżą poniżej progu (wenerologia? choroby pęcherzowe? dermatoskopia?) i to one dostają w Fazie 2 najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie wszystkim naraz. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów z największą liczbą pytań (choroby zapalne, nowotwory skóry, choroby przenoszone drogą płciową), a potem przechodź do obszarów węższych (dermatoskopia, choroby pęcherzowe, leczenie biologiczne). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

W tej fazie zarezerwuj co najmniej jeden blok na wytyczne kliniczne — przeczytaj aktualne rekomendacje PTD dotyczące leczenia łuszczycy, AZS i czerniaka. To nie jest materiał do podręcznikowego zapamiętania, tylko do klinicznego rozumienia.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania?

Równolegle przygotuj się do części ustnej: wybierz 20–30 najtrudniejszych lub najczęstszych jednostek chorobowych i ćwicz mówione przedstawianie przypadku klinicznego (rozpoznanie różnicowe, uzasadnienie, plan leczenia). Poproś współresydenta lub mentora o symulowane pytania komisji. Celuj w stabilne 75–80% na symulacjach pisemnych, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

7. Najczęstsze błędy zdających

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek:

• Nauka bez diagnozy luk. Bez Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać dobrze znane obszary, omijając słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Zaniedbanie wenerologii. Wielu zdających skupia się wyłącznie na dermatologii, traktując wenerologię jako margines. Pytania o kiłę, rzeżączkę, diagnostykę serologiczną i postępowanie w zakażeniach HPV wracają regularnie — i bywają punktami różnicującymi wyniki.
• Uczenie się bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory CEM. Bez treningu na pytaniach forma egzaminu zaskakuje nawet dobrze przygotowanych.
• Korzystanie z nieaktualnych źródeł. Leczenie biologiczne łuszczycy, immunoterapia czerniaka i schematy leczenia chorób wenerycznych były wielokrotnie aktualizowane. Stare wydanie podręcznika lub stary protokół mogą prowadzić do błędnej odpowiedzi na egzaminie.
• Omijanie dermatoskopii. To obszar, który wielu kandydatów odkłada „na koniec” i nie zdąży do niego dotrzeć. Pytania kazusowe z opisem obrazu dermatoskopowego są coraz częstsze — ćwicz je świadomie.
• Brak przygotowania do ustnej. Zdanie pisemnej nie oznacza automatycznie zdania egzaminu. Komisja ustna ocenia kliniczne rozumowanie, a nie odtwarzanie definicji — przygotuj się aktywnie, nie tylko czytając.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Brak punktów ujemnych oznacza, że każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie stracony punkt. Zawsze wybierz opcję.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminacyjny potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz bez wahania, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i pozostałym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś mieć za sobą mniej więcej połowę zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz, niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach dermatologicznych kluczowy bywa ostatni szczegół opisu — czas trwania zmiany, lokalizacja, towarzyszące objawy układowe. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „nie wymaga” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Pracuj przez eliminację.
• Nie zmieniaj bez konkretnego powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż korekta z nerwów. Zmieniaj tylko wtedy, gdy znajdziesz wyraźny argument merytoryczny.

Część ustna:

• Przed wejściem do sali przypomij sobie najważniejsze schematy terapeutyczne i kryteria rozpoznania dla najczęstszych jednostek.
• Myśl głośno — komisja ocenia proces rozumowania, nie tylko wniosek końcowy.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz, co wiesz i jak byś podszedł do problemu, zamiast milczeć lub zgadywać chaotycznie.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z dermatologii i wenerologii — w formacie zbliżonym do PES, z ponad 4100 pytań w bazie. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i obszary wymagające największej pracy. Wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — dermatologia nagradza systematyczność i precyzję kliniczną.