Jak zdać PES z diabetologii — przewodnik 2026

Diabetologia to specjalizacja o szybko rosnącej bazie klinicznej — wytyczne PTD są aktualizowane co roku, technologie monitorowania glukozy i terapii ewoluują, a epidemia cukrzycy typu 2 sprawia, że zakres egzaminu jest jednocześnie bardzo szeroki i bardzo praktyczny. PES z diabetologii sprawdza nie encyklopedyczną wiedzę definicyjną, lecz umiejętność podejmowania decyzji klinicznych: kiedy zmienić insulinoterapię, jak rozpoznać powikłanie, jak poprowadzić ciężarną z cukrzycą. Ten przewodnik zbiera wszystko, co przed egzaminem warto wiedzieć: mechanikę testu, dwuetapowość egzaminu, zgłoszenie, zakres, materiały i realny plan nauki.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminu specjalizacyjnego lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na diabetologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format części pisemnej PES jest taki sam dla zdecydowanej większości specjalizacji lekarskich:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale pytania kazusowe — opis pacjenta, wyniki badań, decyzja terapeutyczna — potrafią zabrać znacznie więcej czasu. Naucz się oznaczać trudne pytania i wracać do nich w drugiej turze.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna z pięciu. Pięć opcji to więcej dystraktorów niż w testach pielęgniarskich. CEM od ok. 2020 r. buduje pytania tak, by dwie–trzy odpowiedzi były „prawie dobre”. Wygrywa rozróżnianie niuansów: nie tylko co podać, ale kiedy, w jakiej dawce i dlaczego nie coś innego.
• Próg jest stały. 72/120 to cel minimalny. Symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski składa się z dwóch etapów — i oba trzeba zaliczyć.

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM lub w akredytowanych ośrodkach regionalnych. Wynik 72/120 lub więcej otwiera drogę do etapu drugiego. Wynik jest jawny tego samego dnia lub w ciągu kilku dni.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów w dziedzinie. Trwa zwykle 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych — pytań otwartych, nie testowych. Komisja może dopytywać, rozwijać wątki i sprawdzać tok rozumowania. Typowe obszary to: postępowanie w ostrych stanach (DKA, ciężka hipoglikemia), prowadzenie pacjenta z wielochorobowością, wybór i modyfikacja terapii, interpretacja wyników CGM lub krzywej glikemii. Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej.

Przygotowanie do ustnej wymaga innego trybu nauki niż pisemna: mniej wkuwania szczegółów, więcej ćwiczenia argumentacji klinicznej i omawiania przypadków na głos — najlepiej z bardziej doświadczonym kolegą lub w grupie szkoleniowej.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

CEM organizuje PES lekarski w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i listy zakwalifikowanych są publikowane na stronie cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji z diabetologii — wszystkie kursy, staże i zaliczenia muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji w SMK przed złożeniem wniosku.
2. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Termin zamknięcia przyjmowania wniosków jest ściśle przestrzegany.
3. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł (część pisemna i ustna łącznie). Dokładna kwota jest każdorazowo ogłaszana przez CEM.

Najczęstsze problemy przed dopuszczeniem to brakujące wpisy zaliczeń i spóźnione wnioski. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości co do kompletności programu specjalizacji, wyjaśnij to z kierownikiem kilka miesięcy wcześniej — nie tydzień przed terminem zgłoszeń.

Na egzamin zabierz: dowód tożsamości i wezwanie z CEM. Telefony komórkowe nie są dopuszczone na salę. Spóźnienie powyżej dopuszczonego marginesu wyklucza z sesji.

4. Zakres diabetologii — filary i tematy wysokiego ryzyka

Diabetologia to specjalizacja z pogranicza interny, endokrynologii i wielu dziedzin narządowych — egzamin sprawdza zarówno klasyczną patofizjologię, jak i aktualne algorytmy terapeutyczne. Filary merytoryczne PES z diabetologii to:

• Cukrzyca typu 1 — patofizjologia autoimmunologiczna, diagnostyka, insulinoterapia intensywna, monitorowanie (SMBG, CGM), ostre powikłania, prowadzenie długoterminowe.
• Cukrzyca typu 2 — epidemiologia, kryteria rozpoznania, insulinooporność, stopniowanie terapii (modyfikacja stylu życia → metformina → leki drugiego rzutu → insulinoterapia), leczenie w kontekście ryzyka sercowo-naczyniowego i nerkowego.
• Nowe grupy leków — flozyny i analogi GLP-1 — mechanizm, wskazania kardioprotekcyjne i nefroprotektywne, przeciwwskazania, działania niepożądane. To jeden z najgorętszych obszarów pytań kazusowych.
• Powikłania ostre — kwasica ketonowa (DKA), hiperglikemiczny stan hiperosmolarny (HHS), hipoglikemia ciężka i jej leczenie. Pytania sprawdzają: diagnostykę różnicową, schematy nawadniania, dawkowanie insuliny dożylnej, kryteria hospitalizacji.
• Powikłania przewlekłe — neuropatia cukrzycowa (obwodowa, autonomiczna), nefropatia cukrzycowa (klasyfikacja, monitorowanie eGFR i albuminurii, modyfikacja leczenia), retinopatia (klasyfikacja, wskazania do okulisty), stopa cukrzycowa (klasyfikacja ran, zasady odciążenia, wskazania do amputacji).
• Cukrzyca ciążowa (GDM) i cukrzyca przed ciążą — kryteria rozpoznania GDM, targety glikemii, insulinoterapia w ciąży, postępowanie okołoporodowe.
• Diabetologia pediatryczna — odrębności cukrzycy typu 1 u dzieci, cukrzyca MODY, monitorowanie.
• Technologie w diabetologii — systemy CGM (FGM, CGM rtAGP), pompy insulinowe, systemy zamkniętej pętli — interpretacja wyników, wskazania, limity technologii.
• Choroby układu sercowo-naczyniowego w cukrzycy — ryzyko makroangiopatii, lipidy i nadciśnienie w cukrzycy, algorytmy doboru leków hipotensyjnych i hipolipemizujących.

Tematy wysokiego ryzyka egzaminacyjnego — opanuj je „na pewno”, nie „mniej więcej”:

• Kryteria rozpoznania cukrzycy i stanów przedcukrzycowych (glikemia na czczo, OGTT, HbA1c — progi i wyjątki).
• Mechanizm działania, wskazania i przeciwwskazania do metforminy, inhibitorów SGLT2 i agonistów receptora GLP-1.
• Algorytm postępowania w DKA: kryteria diagnostyczne, fazy nawadniania, insulina dożylna, wyrównanie elektrolitów (K⁺), błędy do unikania.
• Targety glikemiczne i HbA1c w różnych grupach pacjentów (ogólna populacja vs pacjent w podeszłym wieku vs ciąża vs choroby nerek).
• Stopa cukrzycowa: klasyfikacja Wagnera lub Texas University, zasady odciążenia, rola antybiotykoterapii.
• Hipoglikemia: definicja stopni ciężkości, postępowanie doraźne, prewencja.
• Wybór terapii w cukrzycy z chorobą sercowo-naczyniową, przewlekłą chorobą nerek lub niewydolnością serca — aktualne algorytmy wg PTD.

5. Materiały — z czego się uczyć

Egzamin z diabetologii wymaga materiałów zarówno z zakresu chorób wewnętrznych, jak i specjalistycznych źródeł diabetologicznych.

Standardowe, uznane źródła tej specjalizacji:

• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego (PTD) — aktualizowane co roku, dostępne bezpłatnie na stronie ptdiab.pl. To absolutna podstawa: pytania PES są pisane zgodnie z obowiązującymi wytycznymi PTD, a nie z podręcznikami sprzed kilku lat. Przeczytaj cały dokument aktualnych zaleceń — jest przejrzysty i już podzielony na rozdziały odpowiadające zakresom egzaminu.
• Sieradzki J. (red.) — Cukrzyca (Via Medica) — wielotomowy podręcznik diabetologiczny, standardowe źródło akademickie dla rezydentów diabetologii i interny; najbardziej szczegółowe źródło polskojęzyczne w dziedzinie.
• Szczeklik A., Gajewski P. (red.) — Interna Szczeklika (Medycyna Praktyczna) — rozdziały poświęcone diabetologii i jej powikłaniom narządowym; niezbędny kontekst internistyczny dla powikłań sercowo-naczyniowych, nerkowych i neurologicznych.
• Wytyczne ADA (Standards of Medical Care in Diabetes) — dostępne bezpłatnie w Diabetes Care co roku. Pytania kazusowe na PES nierzadko odzwierciedlają algorytmy zgodne zarówno z PTD, jak i ADA. Korzystaj jako uzupełnienie, nie zamiennik PTD.
• Wytyczne ESC/EASD dotyczące cukrzycy, stanu przedcukrzycowego i chorób układu krążenia — szczególnie przydatne do sekcji ryzyka sercowo-naczyniowego.

Korzystaj zawsze z najnowszych wydań i sprawdzaj, czy wytyczne PTD, których używasz, są z bieżącego roku. W diabetologii różnica między zaleceniami sprzed dwóch lat a aktualnymi bywa merytorycznie istotna (np. progi HbA1c, pozycja nowych grup leków).

Baza pytań. Sama lektura wytycznych nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak zbudowane są dystraktory i jak CEM konstruuje kazusy kliniczne. Od pierwszych tygodni nauki łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z diabetologii. Baza liczy ponad 4 127 pytań — wystarczający materiał do ćwiczeń we wszystkich fazach przygotowania.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Egzamin lekarski jest obszerniejszy od pielęgniarskiego — szerszy zakres, większa liczba źródeł, konieczność przygotowania do dwóch etapów. Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (nowe leki? powikłania przewlekłe? cukrzyca ciążowa?) i to one dostają najwięcej czasu w fazie drugiej.

Faza 2 (tygodnie 3–13): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi. Jeden blok = przeczytaj dział w wytycznych PTD lub podręczniku + rozwiąż pytania z tego samego działu + wróć do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej liczbie pytań (cukrzyca typu 2 i jej leczenie farmakologiczne, powikłania ostre, powikłania przewlekłe), potem przejdź do obszarów węższych (GDM, diabetologia pediatryczna, technologie). Co 2–3 tygodnie rób krótki zestaw powtórkowy z działu przerobionego wcześniej — rozłożone w czasie powtórki budują retencję znacznie skuteczniej niż jednorazowe wkucie.

Wytyczne PTD czytaj rozdziałami, a nie od deski do deski w jednym podejściu. Po każdym rozdziale: pytania z bazy z tego działu → analiza błędów → powrót do tekstu tylko w miejscach niezrozumiałych.

Faza 3 (tygodnie 14–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%.

Równolegle zacznij przygotowanie do części ustnej: poproś kolega lub opiekuna specjalizacji o sesje przypadków klinicznych. Ćwicz mówienie na głos — tłumaczenie toku klinicznego komisji jest umiejętnością samą w sobie. Użyj rzeczywistych przypadków z dyżurów jako materiału.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających

Większość niepowodzeń na PES z diabetologii nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek:

• Nauka z nieaktualnych wytycznych. PTD aktualizuje zalecenia co roku. Wersja sprzed dwóch lat może być dziś błędną odpowiedzią — szczególnie w obszarze doboru leków w chorobie sercowo-naczyniowej, progów HbA1c i algorytmów intensyfikacji leczenia.
• Pomijanie technologii. CGM, pompy insulinowe i interpretacja raportu AGP to tematy, które część zdających uznaje za „niszowe”. CEM coraz chętniej stawia tu pytania — zwłaszcza kazusowe, gdzie trzeba zdecydować, co zmienić na podstawie wykresu glikemii.
• Uczenie się teorii bez pytań. Wytyczne PTD są dobrze napisane, ale nie pokazują, jak zbudowane są dystraktory egzaminacyjne. Bez treningu na pytaniach forma egzaminu zaskakuje na sali.
• Lekceważenie części ustnej. Zdający często koncentrują całą naukę na pisemnej, a do ustnej podchodzą bez przygotowania. Komisja sprawdza argumentację kliniczną, nie odpowiedzi testowe — bez ćwiczeń werbalnych trudno dobrze wypaść.
• Mylenie algorytmów PTD i ADA. W szczegółach (np. progi HbA1c, kolejność leków) PTD i ADA nie zawsze są identyczne. Na PES obowiązuje PTD — sprawdzaj, którą wersję stosujesz.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa zawodzi na sali. 120 pytań w 180 minut to też test koncentracji i wytrzymałości.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach kluczowy bywa ostatni parametr (eGFR, wartość HbA1c, tydzień ciąży). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najbardziej prawdopodobne” całkowicie zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch–trzech ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę sukcesu. Nie zgaduj na ślepo — eliminuj.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór oparty na wiedzy jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy masz konkretny argument.

Część ustna:

• Słuchaj pytania komisji do końca — nie przerywaj i nie zaczynaj odpowiedzi, zanim pytanie się nie skończy.
• Mów głośno swój tok rozumowania: komisja ocenia nie tylko odpowiedź, ale i jakość klinicznego myślenia.
• Jeśli czegoś nie wiesz — powiedz to wprost i zaproponuj, jak byś postępował przy niepewności diagnostycznej. Komisja rzadko oczekuje encyklopedycznej pewności; oczekuje bezpiecznego toku klinicznego.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z diabetologii — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. Wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — diabetologia nagradza systematyczność i aktualność wiedzy.