Jak zdać PES z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości — przewodnik 2026

Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość to jedna z najbardziej interdyscyplinarnych specjalizacji lekarskich — łączy zaawansowaną wiedzę hormonalną z ginekologią, diagnostyką niepłodności, technikami wspomaganego rozrodu i opieką nad kobietą w każdym etapie jej życia reprodukcyjnego. Egzamin PES sprawdza tę rozpiętość: zarówno w 120 pytaniach pisemnych, jak i podczas rozmowy przed komisją specjalistów. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, zakres materiału, rekomendowane źródła i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna odpowiedź z pięciu

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich dziedzin i od lat pozostaje stabilny:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — a tych jest coraz więcej — wymagają uważnego przeczytania opisu pacjentki, wyników hormonalnych i obrazowania, a następnie wyciągnięcia wniosku diagnostycznego lub terapeutycznego. Naucz się odkładać trudne pytania na drugą turę, zamiast tracić czas przy pierwszym przejściu.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy braku pewności masz 20% szans przy losowym wyborze — zawsze zaznacz coś.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech zwiększa precyzję wymaganej wiedzy. Egzamin z endokrynologii ginekologicznej często stawia obok siebie dwie odpowiedzi różniące się jednym szczegółem — dawką hormonu, wskazaniem do procedury albo kolejnością diagnostyki. Rozróżnianie niuansów jest tu ważniejsze niż przy czterech opcjach.
• Próg jest stały, ale bufor ma wartość. 72/120 to minimum. Realne przygotowanie celuje w 80–85% na symulacjach, żeby mieć zapas na stres egzaminacyjny i pytania spoza strefy komfortu.

2. Część pisemna i część ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski składa się z dwóch odrębnych etapów, które trzeba zdać oba:

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM. Zdajesz na papierze lub komputerze (w zależności od sesji i centrum), zaznaczając jedną odpowiedź spośród pięciu dla każdego z 120 pytań. Wynik poznasz zwykle w ciągu kilku tygodni od sesji.

Część ustna następuje po zdaniu pisemnej — zwykle 2–4 tygodnie później. Przebiega przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów endokrynologii ginekologicznej i trwa 30–45 minut. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych: mogą dotyczyć diagnozowania przypadku zaburzenia hormonalnego, doboru protokołu stymulacji jajników, postępowania przy niepłodności idiopatycznej lub interpretacji wyników hormonalnych. Oceniane jest przede wszystkim rozumowanie kliniczne — nie odtworzenie definicji, lecz umiejętność uzasadnienia decyzji diagnostyczno-terapeutycznej. Egzaminator może drążyć temat, prosząc o alternatywy lub omówienie wariantów postępowania.

Praktyczny wniosek: przygotowanie do ustnej różni się od nauki pisemnej. O ile do pisemnej trenujesz rozpoznawanie poprawnej odpowiedzi, o tyle do ustnej musisz umieć mówić o postępowaniu głośno, uzasadniać wybory i reagować na dodatkowe pytania. Warto odbyć kilka próbnych rozmów — z kolegą ze specjalizacji lub na głos, samemu, streszczając przypadek kliniczny.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie: wiosennej i jesiennej. Konkretne daty, miejsca i listy zakwalifikowanych ogłasza Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ program specjalizacji z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości — wszystkie wymagane kursy, staże kierunkowe i cząstkowe, zaliczenia u kierownika specjalizacji.
2. Zadbaj o aktualny i kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia przed złożeniem wniosku; brakujące wpisy to najczęstsza przyczyna niedopuszczenia.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — termin upływa zwykle 2–3 miesiące przed sesją. To znacznie wcześniej niż w wielu innych postępowaniach — nie zostawiaj formalności na ostatni moment.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną łącznie). Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją; sprawdź aktualny komunikat na cem.edu.pl.

Na egzamin pisemny zabierz dowód osobisty i wezwanie z CEM. Telefony i urządzenia elektroniczne zostają poza salą. Spóźnienie powyżej ustalonego czasu zwykle uniemożliwia przystąpienie do sesji.

4. Zakres egzaminu z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości — filary i tematy wysokiego prawdopodobieństwa

Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość to specjalizacja o wyjątkowo szerokim, interdyscyplinarnym zakresie. Pytania egzaminacyjne koncentrują się wokół kilku głównych filarów:

• Oś podwzgórze–przysadka–gonady — regulacja cyklu miesiączkowego, mechanizmy sprzężeń zwrotnych, wydzielanie pulsacyjne GnRH, gonadotropiny (FSH, LH) i ich interpretacja kliniczna, prolaktyna i jej rola w regulacji rozrodu.
• Zaburzenia miesiączkowania — klasyfikacja pierwotnego i wtórnego braku miesiączki, oligomenorrhea, diagnostyka różnicowa (PCOS, hiperprolaktynemia, przedwczesne wygasanie czynności jajników, zaburzenia podwzgórzowe), postępowanie terapeutyczne.
• Zespół policystycznych jajników (PCOS) — kryteria rozpoznania (Rotterdam, NIH), patofizjologia hiperandrogenizmu i insulinooporności, powikłania metaboliczne, leczenie farmakologiczne (metformina, antyandrogeny, indukcja owulacji) i postępowanie przy niepłodności w PCOS.
• Niepłodność — diagnostyka pary niepłodnej (seminogram, ocena rezerwy jajnikowej, drożność jajowodów, ocena endometrium), wskazania do technik wspomaganego rozrodu (IUI, IVF, ICSI), protokoły stymulacji jajników, zespół hiperstymulacji jajników (OHSS) — zapobieganie i leczenie.
• Endometrioza — patofizjologia, klasyfikacja według ASRM/ENZIAN, objawy i diagnostyka (laparoskopia złoty standard), wpływ na płodność, farmakoterapia (progestageny, analogi GnRH, dienogest) i leczenie chirurgiczne, postępowanie przy niepłodności związanej z endometriozą.
• Menopauza i okres okołomenopauzalny — diagnostyka, objawy wypadowe i urogenialne, wskazania i przeciwwskazania do menopauzalnej terapii hormonalnej (MTH), schemat i drogi podania estrogenów i progestagenów, ryzyko raka piersi i zakrzepicy żylnej, alternatywy dla MTH.
• Hiperandrogenizm u kobiet — przyczyny (PCOS, wrodzony przerost nadnerczy, guzy wytwarzające androgeny), diagnostyka (testosteron całkowity i wolny, DHEA-S, 17-OH-progesteron, badania obrazowe), leczenie.
• Endokrynologia rozrodu w stanach szczególnych — tarczyca a ciąża (niedoczynność i nadczynność, choroba Hashimoto, interpretacja TSH w ciąży), cukrzyca a płodność, otyłość i zaburzenia rozrodu.
• Antykoncepcja hormonalna — mechanizmy działania, dobór metody z uwzględnieniem przeciwwskazań (klasyfikacja WHO), interakcje lekowe, powikłania zakrzepowe, hormonalne metody antykoncepcji długo działającej.
• Wrodzone zaburzenia różnicowania płci i chromosomalne — podstawy diagnostyki i postępowania w aberracjach chromosomalnych (zespół Turnera, Klinefeltera), wskazania do badań genetycznych w diagnostyce niepłodności.

Spośród tych obszarów kilka powraca na egzaminie z wyjątkową regularnością i należy je opanować precyzyjnie:

• Kryteria rozpoznania PCOS i postępowanie — pytania o kryteria Rotterdam i konsekwencje metaboliczne są klasycznym elementem zarówno pisemnej, jak i ustnej.
• Diagnostyka i postępowanie przy braku miesiączki — algorytm diagnostyczny (TSH, prolaktyna, FSH, progesteron, badanie obrazowe) i różnicowanie przyczyn.
• Protokoły stymulacji owulacji i zapobieganie OHSS — ze szczególnym uwzględnieniem antagonistów GnRH i modyfikacji protokołu u pacjentek wysokiego ryzyka.
• Wskazania i przeciwwskazania do MTH — klasyfikacja bezwzględnych i względnych przeciwwskazań, ryzyko zakrzepowo-zatorowe i onkologiczne, drogi podania a ryzyko.
• Diagnostyka i leczenie endometriozy — pytania o wybór farmakoterapii (dienogest vs. analogi GnRH) i postępowanie u kobiet starających się o ciążę są szczególnie często spotykane.
• Interpretacja badań laboratoryjnych — prawidłowe wartości referencyjne FSH, LH, estradiolu, AMH, prolaktyny w różnych fazach cyklu; interpretacja wyniku nieprawidłowego.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Podręczniki i standardowe źródła. Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość to dziedzina, w której wiedza szybko ewoluuje — dlatego ważne jest korzystanie z aktualnych wydań i bieżących wytycznych:

• Podręcznik z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości — uznane polskie akademickie kompendium tej dziedziny (m.in. prace pod redakcją Violetty Skrzypulec-Plinta lub zbliżone wydawnictwa PZWL i Via Medica) stanowi naturalny fundament nauki. Sprawdź w programie specjalizacji (CMKP), które pozycje są wskazane jako literatura obowiązkowa.
• Podręcznik ginekologii z rozbudowanymi rozdziałami dotyczącymi endokrynologii (np. Bręborowicz G.H. red. — Położnictwo i ginekologia, PZWL) — niezbędny do powiązania wiedzy hormonalnej z praktyką ginekologiczną.
• Aktualne wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) — rekomendacje dotyczące m.in. diagnostyki i leczenia PCOS, endometriozy, menopauzy i menopauzalnej terapii hormonalnej. Egzamin weryfikuje znajomość bieżących standardów, a nie opisów sprzed dekady.
• Wytyczne europejskich towarzystw naukowych: ESHRE i ESGE — szczególnie wytyczne ESHRE dotyczące PCOS, endometriozy, stymulacji jajników i postępowania przy niepłodności są często punktem odniesienia dla pytań o protokoły i wskazania. Warto korzystać z aktualnych wersji dostępnych na stronach towarzystw.

Uwaga praktyczna: literatura zagraniczna (np. Yen & Jaffe’s Reproductive Endocrinology lub Clinical Gynecologic Endocrinology and Infertility Sperofa i Fritza) to doskonałe uzupełnienie dla trudniejszych zagadnień patofizjologicznych, ale na egzaminie obowiązują polskie standardy kliniczne — zawsze weryfikuj przez pryzmat aktualnych rekomendacji PTGiP i CMKP.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy formy egzaminu — charakterystycznego sposobu budowania dystraktorów z pięciu opcji. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości, gdzie dostępnych jest 949 pytań z tej specjalizacji. Filtruj bazę według działu, którego aktualnie się uczysz, i analizuj każdy błąd.
• Program specjalizacji (dostępny na CMKP) — definiuje wymagany zakres wiedzy i stanowi mapę do planowania nauki; sprawdź go przed ustaleniem priorytetów tematycznych.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

PES z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości jest egzaminem o szerokim, interdyscyplinarnym zakresie — zakres materiału, dwuetapowość i pięć opcji odpowiedzi wymagają solidnego przygotowania. Poniższy plan jest realistyczny przy pracy obok dyżurów i ambulatoriów.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy dają wyniki poniżej progu (stymulacja owulacji? hiperandrogenizm? menopauzalna terapia hormonalna?). Te obszary dostają potem najwięcej czasu. Jednocześnie przejrzyj program specjalizacji i zaplanuj, które wytyczne chcesz omówić w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi: jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego działu w bazie + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej liczbie pytań egzaminacyjnych (PCOS, zaburzenia miesiączkowania, niepłodność i wspomagane rozrodu), następnie endometrioza, menopauza i MTH, hiperandrogenizm, tarczyca a rozród, antykoncepcja hormonalna, zaburzenia chromosomalne. Wracaj do każdego działu po kilku dniach — powtórki rozłożone w czasie działają znacznie lepiej niż jednorazowy maraton. W tej fazie czytaj też aktualne wytyczne dla priorytetowych obszarów.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj błędy: luka wiedzy czy błąd w czytaniu pytania? Celuj w stabilne 80–85%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Równolegle przygotuj się do ustnej: wybierz 20–30 przypadków klinicznych z zakresu najważniejszych filarów (PCOS, niepłodność, endometrioza, menopauza) i ćwicz ich omawianie głośno — diagnozę, plan diagnostyczny, leczenie, monitoring. Poproś kolegę po fachu o kilka próbnych rozmów. Na ustnej liczy się płynność rozumowania klinicznego i umiejętność uzasadnienia decyzji.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek:

• Nauka „wszystkiego po trochu” bez diagnozy luk. Bez wyników wstępnego testu z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co się już wie, a omijać działy naprawdę słabe. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Poleganie na przestarzałych źródłach. Wytyczne dotyczące PCOS, endometriozy i MTH bywają regularnie aktualizowane. Wersja standardu sprzed kilku lat może być dziś odpowiedzią błędną. Zawsze sprawdzaj datę wydania podręcznika i aktualność cytowanych wytycznych.
• Uczenie się teorii bez treningu pytań. Bez regularnej pracy na pytaniach zdający jest zaskoczony formą — sposobem konstruowania dystraktorów i pułapkami językowymi w opcjach A–E. Teoria i pytania muszą iść w parze.
• Zaniedbanie przygotowania do części ustnej. Napisanie pisemnej nie gwarantuje zdania PES. Rozmowa przed komisją wymaga oddzielnego, aktywnego treningu.
• Mylenie norm hormonalnych między fazami cyklu. Wartości FSH, LH, estradiolu i progesteronu różnią się zależnie od fazy cyklu — pytania kazusowe często budują pułapkę na niedokładną interpretację wyniku bez podania fazy.
• Pomijanie tematyki antykoncepcji i farmakologii hormonalnej. Pytania o przeciwwskazania do antykoncepcji hormonalnej, klasyfikację WHO i interakcje lekowe regularnie pojawiają się na egzaminie i są pomijane przez część zdających jako „zbyt praktyczne”.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Bez punktów ujemnych każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznacz najlepszą z dostępnych odpowiedzi.
• Odkładanie symulacji na ostatni tydzień. Wytrzymałość przy 120 pytaniach przez 180 minut to umiejętność, którą się trenuje. Jedna symulacja przed egzaminem nie wystarczy.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna — zasady:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne i kazusowe oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć przy kilkunastu pytaniach i nie dotrzeć do końca.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach z zakresu endokrynologii ginekologicznej kluczowy bywa ostatni fragment opisu — wiek pacjentki, faza cyklu, wynik konkretnego badania laboratoryjnego lub anamnestyczna informacja o wcześniejszej zakrzepicy. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne rozpoznanie”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech odrzuconych — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna — zasady:

• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać. Możesz poprosić o chwilę do namysłu — komisja to rozumie.
• Zacznij od diagnozy lub głównego problemu klinicznego, następnie plan diagnostyczny, potem leczenie — komisja oczekuje logicznego ciągu, a nie encyklopedycznej listy.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi na szczegółowe pytanie, powiedz o tym wprost i zaproponuj, jak postąpiłbyś klinicznie. Komisja ocenia rozumowanie, nie omniscjencję.
• Przy pytaniach o alternatywy (np. protokół antagonistyczny vs. agonistyczny w stymulacji) uzasadniaj wybór parametrami klinicznymi pacjentki — komisja oczekuje indywidualizacji, a nie cytowania schematu.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z endokrynologii ginekologicznej i rozrodczości — w formacie zbliżonym do PES, z bazy liczącej 949 pytań z tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. Wracaj do bazy regularnie, filtrując pytania według działu, który aktualnie opracowujesz, i analizuj każdy błąd — to one najszybciej budują wynik.

Endokrynologia ginekologiczna i rozrodczość nagradza precyzję i systematyczność. Powodzenia na egzaminie.