Jak zdać PES z endokrynologii i diabetologii dziecięcej — przewodnik 2026

Endokrynologia i diabetologia dziecięca to dziedzina na styku pediatrii, endokrynologii i diabetologii — specjalizacja, która wymaga zarówno solidnej wiedzy o fizjologii wzrostu i dojrzewania, jak i biegłości w intensywnym leczeniu cukrzycy u dzieci od pierwszych tygodni życia. Egzamin sprawdza nie tylko teorię, ale przede wszystkim zdolność do klinicznej oceny i decyzji terapeutycznych w złożonych scenariuszach pediatrycznych. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z endokrynologii i diabetologii dziecięcej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu PES lekarskiego, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na endokrynologii i diabetologii dziecięcej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich dziedzin:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto wyciągnąć z tej tabeli od razu:

• Tempo jest komfortowe, ale tylko pozornie. Półtorej minuty na pytanie brzmi rozsądnie, lecz pytania kazusowe — opis dziecka z zaburzeniami wzrostu, wyniki badań hormonalnych, decyzja o leczeniu — czytają się znacznie dłużej niż pytania definicyjne. Naucz się zostawiać trudne przypadki na drugą turę i nie blokować się na jednym pytaniu.
• Brak punktów ujemnych to reguła, którą trzeba wykorzystać. Każde pytanie bez zaznaczonej odpowiedzi to punkt oddany bez walki. Nawet przy czystym zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Pięć opcji zamiast czterech zmienia rachunek eliminacji. Odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych odpowiedzi podnosi szanse z 20% do 33%. Aktywna eliminacja opłaca się bardziej niż w egzaminach z czterema odpowiedziami.
• Próg 72/120 jest stały, ale warto celować wyżej. Stabilne wyniki 75–80% w symulacjach dają bezpieczny bufor na stres i zmęczenie w dniu egzaminu.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

Egzamin lekarski różni się od pielęgniarskiego kluczowym elementem: po zaliczeniu części pisemnej czeka część ustna.

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym w wyznaczonym terminie. Zdanie jej (co najmniej 72 punkty) jest warunkiem przystąpienia do części ustnej — wynik negatywny kończy tę sesję.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów w dziedzinie endokrynologii i diabetologii dziecięcej. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych, a całość trwa 30–45 minut. W praktyce pytania koncentrują się na postępowaniu diagnostycznym i terapeutycznym w konkretnych sytuacjach klinicznych — komisja często pyta o uzasadnienie decyzji, różnicowanie i alternatywy terapeutyczne, a nie o encyklopedyczne definicje.

Czego się spodziewać na ustnej:

• pytania kazusowe („ośmiolatek z wielomoczem, wzmożonym pragnieniem i utratą masy ciała — jak postępujesz?”);
• pytania o wytyczne i standardy obowiązujące w Polsce;
• pytania o interpretację wyników badań i testów dynamicznych;
• pytania o decyzje terapeutyczne w stanach nagłych (hipoglikemia ciężka, przełom tarczycowy, hipoglikemia noworodkowa).

Przygotowanie do ustnej planuj równolegle z Fazą 3 nauki — symuluj odpowiedzi na głos, korzystaj ze znajomych ze specjalizacji do wzajemnych egzaminów klinicznych.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej (zwykle marzec–maj) i jesiennej (zwykle październik–grudzień). Konkretne daty i listy zakwalifikowanych publikuje Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ program specjalizacji z endokrynologii i diabetologii dziecięcej wraz ze wszystkimi wymaganymi kursami, stażami kierunkowymi i zaliczeniami.
2. Upewnij się, że wszystkie wpisy są aktualne w SMK — kierownik specjalizacji musi potwierdzić ukończenie poszczególnych modułów przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — termin składania wniosków upływa zazwyczaj 2–3 miesiące przed sesją.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł (łącznie za część pisemną i ustną; dokładna kwota podawana jest w komunikacie CEM dla danej sesji na stronie cem.edu.pl).

Najczęstsze problemy: spóźnione zgłoszenia i niezamknięte zaliczenia w SMK. Nie zostawiaj formalności na ostatnie tygodnie — wpisów dokonuje kierownik specjalizacji, a nie Ty, więc zaplanuj kontakt z nim z wyprzedzeniem.

Na egzamin pisemny zabierz: dowód osobisty lub paszport, długopis. Telefony komórkowe i smartwatche zostają poza salą egzaminacyjną.

4. Zakres endokrynologii i diabetologii dziecięcej — filary i tematy high-yield

Endokrynologia i diabetologia dziecięca obejmuje szeroki i wymagający zakres — od patologii noworodkowej przez długoterminowe leczenie cukrzycy po skomplikowane zaburzenia dojrzewania. Egzamin sprawdza umiejętność kliniczną, nie tylko znajomość definicji.

Główne filary tematyczne:

• Cukrzyca u dzieci i młodzieży — cukrzyca typu 1 (diagnostyka, prowadzenie insulinoterapii, edukacja, monitorowanie), cukrzyca MODY i inne postacie monogenowe, cukrzyca wtórna; powikłania ostre (hipoglikemia, cukrzycowa kwasica ketonowa) i przewlekłe; technologie (systemy CGM, pompy insulinowe).
• Choroby tarczycy — niedoczynność wrodzona (screening, leczenie), niedoczynność nabyta (choroba Hashimoto), nadczynność tarczycy u dzieci (choroba Gravesa-Basedowa, leczenie tyreostatykami, wskazania do innych metod), wole, guzy tarczycy.
• Zaburzenia wzrostu — niskorosłość (diagnostyka różnicowa: konstytucjonalne opóźnienie wzrostu vs. niedobór GH vs. choroby przewlekłe), niedobór hormonu wzrostu (diagnostyka, testy stymulacyjne, wskazania do leczenia rhGH), wysokorosłość.
• Zaburzenia dojrzewania — przedwczesne dojrzewanie płciowe (centralne vs. obwodowe, algorytm diagnostyczny), opóźnione dojrzewanie, zaburzenia różnicowania płci.
• Choroby nadnerczy — wrodzona hiperplazja nadnerczy (postaci klasyczne i nieklasyczne, leczenie), choroba i zespół Cushinga u dzieci, niedoczynność nadnerczy, przełom nadnerczowy, guz chromochłonny.
• Patologia przysadki i podwzgórza — moczówka prosta, hiperprolaktynemia, guzy okolicy siodła tureckiego, zaburzenia wydzielania GH i gonadotropin.
• Choroby przytarczyc i metabolizm wapnia — hipokalcemia u noworodka i dziecka (niedoczynność przytarczyc, rzekomoniedoczynność), hiperkalcemia.
• Endokrynologia noworodkowa i okresu niemowlęcego — hipoglikemia noworodkowa (różnicowanie, postępowanie), wrodzony hiperinsulinizm, zaburzenia różnicowania płci, screening noworodkowy.
• Otyłość i zespół metaboliczny u dzieci — diagnostyka, powikłania endokrynologiczne, postępowanie.

Tematy, które wracają na egzaminie wyjątkowo często i które warto opanować precyzyjnie:

• Cukrzycowa kwasica ketonowa (DKA) — kryteria rozpoznania, ocena ciężkości, zasady nawadniania i insulinoterapii w DKA, monitorowanie, powikłania leczenia (obrzęk mózgu); to jeden z najczęstszych obszarów pytań kazusowych.
• Diagnostyka niedoboru hormonu wzrostu — wskazania do testów stymulacyjnych, interpretacja wyników, kryteria kwalifikacji do leczenia rhGH, monitorowanie odpowiedzi.
• Wrodzona hiperplazja nadnerczy — postać klasyczna z utratą soli (noworodek w przełomie), postać prosta wirylizująca, zarządzanie w sytuacjach stresowych (dawki hydrokortyzonów), diagnostyka molekularna.
• Diagnostyka i leczenie niedoczynności tarczycy wrodzonej — okno terapeutyczne w screeningu, cel TSH w leczeniu, monitorowanie neurorozwoju.
• Centralne przedwczesne dojrzewanie płciowe — diagnostyka (test GnRH, MRI), wskazania do leczenia analogami GnRH, monitorowanie.
• Hipoglikemia u dziecka — algorytm diagnostyczny, różnicowanie hiperinsulinizmu od innych przyczyn, próba głodowa, postępowanie w stanie nagłym.
• Testy dynamiczne — próba stymulacji GH (klonidyna, glukagon, insulina), test hamowania deksametazonem, test stymulacji ACTH — interpretacja wyników.
• Technologie w cukrzycy — wskazania do pompy insulinowej, interpretacja danych CGM (TIR, hipoglikemia nocna), algorytmy korekty.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie łączy uporządkowaną teorię z regularną pracą na pytaniach egzaminacyjnych.

Uznane podręczniki i źródła:

• Endokrynologia kliniczna pod red. Radowickiego i wsp. (PZWL) — standardowe polskie źródło obejmujące endokrynologię ogólną z rozdziałami dotyczącymi pediatrii; przydatne do ugruntowania podstaw patofizjologicznych.
• Podręcznik pediatrii pod red. Kawalca i wsp. (PZWL) — rozdziały dotyczące endokrynologii i diabetologii dziecięcej stanowią solidne uzupełnienie z perspektywy klinicznej pediatrycznej.
• Zalecenia kliniczne dotyczące postępowania u chorych na cukrzycę — Polskie Towarzystwo Diabetologiczne (PTD) — aktualizowane corocznie, kluczowe źródło dla wszystkich pytań dotyczących cukrzycy; aktualną wersję pobierz ze strony PTD przed przystąpieniem do nauki.
• Wytyczne ISPAD (International Society for Pediatric and Adolescent Diabetes) — standardy postępowania w cukrzycy dziecięcej; szczególnie istotne rozdziały dotyczące DKA, hipoglikemii i technologii; część komisji egzaminacyjnych odwołuje się bezpośrednio do rekomendacji ISPAD.
• Wytyczne ESPE (European Society for Paediatric Endocrinology) — wytyczne dotyczące niedoboru GH, chorób tarczycy, chorób nadnerczy, zaburzeń różnicowania płci; dostępne w postaci „Clinical Practice Guidelines” na stronie ESPE.

Korzystaj wyłącznie z aktualnych wydań podręczników i bieżących wersji wytycznych — szczególnie w diabetologii zmiany standardów są częste i egzamin odzwierciedla aktualne rekomendacje, a nie historyczne. Sprawdź też program specjalizacji z endokrynologii i diabetologii dziecięcej opublikowany przez CMKP — stanowi mapę tematyczną, którą egzamin powinien pokrywać.

Baza pytań. Teoria bez treningu na pytaniach nie wystarczy. Formę egzaminu — sposób konstruowania pytań kazusowych, typowe dystraktory — poznaje się tylko przez pracę na realnych pytaniach. Rozwiązuj pytania z bazy PES z endokrynologii i diabetologii dziecięcej filtrując je działami — baza zawiera 1051 pytań z tej specjalizacji. Najskuteczniejsza pętla nauki to: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć i zrozum błędy.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i obowiązków zawodowych — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i dostępnego czasu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno” — zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia; chodzi wyłącznie o mapę słabych obszarów. Zapisz, które filary kliniczne kuleją (testy stymulacyjne? DKA? zaburzenia dojrzewania?) i nadaj im priorytet w kolejnych tygodniach.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi. Jeden blok to teoria z podręcznika lub wytycznych, pytania z tego samego działu z bazy, analiza błędów. Sugerowana kolejność: najpierw obszary o największej liczbie pytań i największym klinicznym ciężarze (cukrzyca i DKA, choroby tarczycy, zaburzenia wzrostu), potem działy węższe (nadnercza, przytarczyce, endokrynologia noworodkowa, otyłość). Stosuj powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, a nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 12–15): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze zbliżonej do godziny egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wyćwiczą tempo i koncentrację. Równolegle przygotowuj się do części ustnej: opracuj kazusy kliniczne z każdego filaru, ćwicz odpowiedzi na głos, skup się na uzasadnianiu decyzji klinicznych i znajomości bieżących wytycznych.

Celuj w stabilne 75–80% w symulacjach pisemnych — to zapas ponad próg 60% zabezpieczający przed stresem egzaminacyjnym.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES lekarskim nie wynika wyłącznie z braków merytorycznych, lecz z powtarzalnych błędów w podejściu:

• Nauka bez wstępnej diagnozy. Bez mapy luk łatwo przez tygodnie powtarzać to, co się już wie, i omijać działy, w których tkwi największy ryzyko straty punktów. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Pomijanie pytań kazusowych w nauce. Egzamin coraz silniej preferuje kazusy kliniczne. Zdający, którzy uczyli się wyłącznie teorii, trafiają na egzaminie na pytanie-opis pacjenta i tracą czas lub mylą odpowiedź, bo nie ćwiczyli tej formy.
• Nieaktualne wytyczne. Zalecenia PTD w cukrzycy i wytyczne ISPAD są aktualizowane regularnie. Wersja, która obowiązywała kilka lat temu, potrafi dziś prowadzić do błędnej odpowiedzi — sprawdzaj daty publikacji.
• Lekceważenie endokrynologii noworodkowej i testów dynamicznych. To obszary często pomijane w powtórkach, a regularnie obecne w pytaniach — interpretacja próby głodowej, test stymulacji GH, postępowanie w hipoglikemii noworodkowej.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa zawodzi na sali. Pełne 180 minut z 120 pytaniami to też test koncentracji i zarządzania energią.
• Nieprzygotowanie do części ustnej. Zdający skupiają się wyłącznie na pisemnej, a komisja na ustnej pyta o uzasadnienie, różnicowanie i aktualne standardy. Ustna bywa zaskoczeniem dla osób przyzwyczajonych do egzaminów testowych.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro punktów ujemnych nie ma, każde niezaznaczone pytanie to dobrowolnie oddany punkt — nawet przy stuprocentowej niepewności zawsze zaznacz odpowiedź.

8. Strategia w dniu egzaminu

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz pewnie, a trudne lub kazusowe oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych ze świeżą głową i lepszym poczuciem czasu.
• Pilnuj tempa. Po mniej więcej 90 minutach powinieneś być w połowie zestawu (60 pytań). Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz, niż utknąć na kilkunastu pytaniach i nie dotrzeć do końca.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni fragment: wynik jednego badania, wiek dziecka, czas trwania objawów. Zwroty takie jak „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „oprócz” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj aktywnie. Przy pięciu opcjach odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych podnosi szanse z 20% do 33%. Nie zgaduj na ślepo — eliminuj świadomie.
• Nie poprawiaj bez argumentu. Pierwsza intuicja oparta na wiedzy jest zwykle trafniejsza niż poprawka z nerwów. Zmieniaj odpowiedź tylko wtedy, gdy masz konkretny merytoryczny powód.

Część ustna:

• Mów spokojnie i strukturalnie: diagnoza różnicowa → badania → decyzja terapeutyczna → uzasadnienie.
• Przy pytaniu o wytyczne powołuj się na aktualne zalecenia PTD, ISPAD lub ESPE z nazwy — komisja docenia świadome posługiwanie się standardami.
• Gdy czegoś nie wiesz, lepiej powiedzieć „nie jestem pewny, ale postąpiłbym tak i tak, bo…” niż milczeć lub odpowiadać pozornie pewnie, a błędnie.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, żeby zobaczyć, gdzie rzeczywiście jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z endokrynologii i diabetologii dziecięcej — w formacie zbliżonym do PES, z bazy liczącej 1051 pytań tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i obszary, które wymagają największej pracy. Wracaj do bazy regularnie podczas nauki, filtrując pytania działami, których właśnie się uczysz — bo to praca na własnych błędach buduje wynik najszybciej.

Powodzenia na egzaminie — endokrynologia dziecięca nagradza precyzję kliniczną i znajomość aktualnych standardów.