Jak zdać PES z geriatrii — przewodnik 2026

Geriatria to jedna z najbardziej wymagających specjalizacji lekarskich — nie dlatego, że jest wąska, lecz właśnie dlatego, że jest rozległa. Egzamin sprawdza umiejętność myślenia o chorym starszym człowieku jako całości: wielochorobowość, wielolekowość, upadki, otępienie, majaczenie, niedożywienie, kruchość — i to wszystko w kontekście decyzji terapeutycznych, priorytezacji celów leczenia i opieki zintegrowanej. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z geriatrii trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminu specjalizacyjnego dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na geriatrii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna odpowiedź z pięciu

Format PES lekarskiego jest jednolity we wszystkich specjalizacjach (poza nielicznymi wyjątkami z rozbudowaną częścią praktyczną) i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie wydaje się komfortowe, ale kazusy geriatryczne — opis wielochorobowego pacjenta z listą leków i pytanie o priorytet postępowania — mogą pochłaniać trzy, cztery minuty. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast w nich grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz coś.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji to większa liczba dystraktorów niż w testach czteropunktowych; często dwie odpowiedzi są „prawie dobre”. Egzamin geriatryczny lubi subtelne różnice: kiedy zastosować dane postępowanie, w jakiej kolejności, przy jakim stopniu nasilenia objawów.
• Próg jest stały. 72/120 to minimum. Realistycznie warto celować w stabilne 75–80% na symulacjach, żeby mieć bufor ponad próg 60% na stres egzaminacyjny.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski składa się z dwóch części, i obie są obowiązkowe.

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym, w formie testu opisanego w tabeli powyżej. Wynik jest podawany zwykle w ciągu kilku tygodni — po zdaniu progu 72 punktów kandydat jest dopuszczony do części ustnej.

Część ustna odbywa się przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów geriatrii, zwykle 2–4 tygodnie po ogłoszeniu wyników pisemnych. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych, a egzamin trwa 30–45 minut. To nie jest odpytywanie z definicji — komisja oczekuje rozumowania klinicznego: jak postąpisz z konkretnym pacjentem, jak uzasadnisz decyzję terapeutyczną, jak wycenisz ryzyko leczenia u sędziwego chorego z wieloma schorzeniami.

Na ustnej szczególnie liczą się:

• umiejętność przeprowadzenia kompleksowej oceny geriatrycznej (KOG) i interpretacji jej wyników,
• znajomość narzędzi przesiewowych (skale funkcjonalne, kognitywne, oceny ryzyka upadków, niedożywienia),
• świadomość granic leczenia i zasad ustalania celów terapii u chorych z zaawansowaną wielochorobowością.

Warto zatem w ostatnich tygodniach przed egzaminem ćwiczyć nie tylko testy, ale i głośne artykułowanie rozumowania klinicznego — np. omawiając przypadki z koleżanką lub kolegą z oddziału.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i miejsca egzaminowania publikuje CEM (Centrum Egzaminów Medycznych) w Łodzi na stronie cem.edu.pl z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z geriatrii — wszystkie wymagane kursy, staże i zaliczenia.
2. Zadbaj o kompletność wpisów w SMK — kierownik specjalizacji musi potwierdzić wszystkie elementy programu przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed egzaminem; przekroczenie terminu najczęściej oznacza czekanie na kolejną sesję.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł łącznie za obie części (pisemną i ustną). Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM dla danej sesji.

Najczęstsze przeszkody to niekompletne wpisy w SMK i spóźnione zgłoszenie. Nie zostawiaj weryfikacji dokumentów na ostatni tydzień — ewentualne braki mogą wymagać kontaktu z kierownikiem specjalizacji lub organem prowadzącym, co zajmuje czas.

4. Zakres geriatrii — filary i tematy, które wracają najczęściej

Geriatria na PES to nie powtórka interny z dopiskiem „u starszego pacjenta”. To odrębna dyscyplina kliniczna, której centrum jest wielochorobowość i jej konsekwencje funkocjonalne. Egzamin sprawdza, czy kandydat rozumie specyfikę starzenia biologicznego i potrafi przekładać ją na decyzje diagnostyczno-terapeutyczne.

Filary zakresu:

• Kompleksowa ocena geriatryczna (KOG) — metodologia, narzędzia, interpretacja wyników, zastosowanie kliniczne.
• Wielochorobowość i wielolekowość — interakcje lekowe u osób starszych, stosowanie kryteriów Beersa i STOPP/START, deprescribing.
• Geriatryczne zespoły kliniczne — upadki i ich prewencja, majaczenie (delirium), otępienie, depresja geriatryczna, sarkopenią, kruchość (frailty), niedożywienie.
• Farmakoterapia w starości — farmakokinetyka i farmakodynamika starzejącego się organizmu, dostosowanie dawkowania, bezpieczeństwo terapii.
• Zaburzenia funkcji narządów — przewlekła choroba nerek, niewydolność serca, cukrzyca, nadciśnienie i ich odmienności kliniczne u sędziwych chorych.
• Opieka paliatywna i etyka geriatryczna — ustalanie celów leczenia, decyzje o intensywności terapii, komunikacja z pacjentem i rodziną.
• Rehabilitacja geriatryczna — zasady wczesnej rehabilitacji, zapobieganie unieruchomieniu, ocena funkcjonalna.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Kryteria Beersa i lista STOPP/START — które leki są niewskazane u osób starszych i dlaczego; to jeden z najczęstszych obszarów pytań kazusowych.
• Diagnostyka i postępowanie w majaczeniu (delirium) — różnicowanie z otępieniem i depresją, czynniki wywołujące, postępowanie niefarmakologiczne i farmakologiczne.
• Ocena ryzyka upadków i prewencja — narzędzia przesiewowe (skala Tinnetti, test „Wstań i idź”), wieloczynnikowe interwencje redukujące ryzyko.
• Kryteria rozpoznania i staging sarcopenii — definicja EWGSOP2, pomiar masy i siły mięśniowej, leczenie.
• Skale poznawcze i funkcjonalne — MMSE, MoCA, CDR, ADL, IADL — znajomość narzędzi, ich ograniczeń i interpretacji wyników.
• Odżywianie i niedożywienie — MNA (Mini Nutritional Assessment), wskazania do interwencji żywieniowej, metody leczenia niedożywienia.
• Farmakoterapia w przewlekłej chorobie nerek u starszych — dobór i dostosowanie dawek leków powszechnie stosowanych w geriatrii.
• Cel leczenia a prognozy — zasady ustalania celów terapii u chorych z zaawansowaną wielochorobowością i ograniczoną prognozą.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga zarówno uporządkowanej teorii, jak i pracy na pytaniach od samego początku.

Standardowe, uznane źródła do geriatrii:

• Wieczorkowska-Tobis K., Talarska D. (red.) — Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne — jeden z podstawowych podręczników geriatrii akademickiej dostępnych po polsku; obejmuje zagadnienia kliniczne i funkcjonalne w sposób zintegrowany.
• Grodzicki T., Kocemba J., Skalska A. (red.) — Geriatria z elementami gerontologii ogólnej — klasyczne polskie źródło akademickie, często wskazywane w programach specjalizacji geriatrycznej.
• Podręczniki chorób wewnętrznych (np. Interna Szczeklika) — niezbędne uzupełnienie w zakresie chorób towarzyszących (kardiologia, nefrologia, diabetologia, neurologia) w ich geriatrycznym ujęciu.
• Wytyczne towarzystw naukowych — przede wszystkim Polskiego Towarzystwa Gerontologicznego (PTG) oraz European Geriatric Medicine Society (EuGMS), a także wytyczne European Association for the Study of Obesity (EASO) w zakresie sarcopenii i frailty; aktualnych standardów postępowania szukaj na stronach towarzystw, nie korzystaj wyłącznie z wersji sprzed kilku lat.

Korzystaj z najnowszych dostępnych wydań i sprawdzaj, które podręczniki i wytyczne są wymienione w aktualnym programie specjalizacji z geriatrii zatwierdzonym przez CMKP — to one najdokładniej wyznaczają zakres wymagany na egzaminie.

• Baza pytań. Teoria bez ćwiczenia formy egzaminacyjnej nie wystarcza. Od początku nauki łącz naukę działami z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z geriatrii, filtrując po temacie, którego aktualnie się uczysz. Baza zawiera 2901 pytań — to wystarczający materiał do wielokrotnego przechodzenia przez wszystkie obszary.
• Wytyczne i standardy kliniczne. Szczególnie w zakresie majaczenia, sarcopenii, niedożywienia i wielolekowości — egzamin lubi „aktualne postępowanie” zgodne z obowiązującymi wytycznymi, nie protokoły sprzed dekady.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i obowiązków klinicznych — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do własnych luk i tempa pracy.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy wypadają poniżej progu (leki i kryteria Beersa? delirium? sarcopenia? skale funkcjonalne?) — i to one dostają najwięcej czasu w fazie drugiej.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi. Jeden blok to: teoria ze źródła + pytania z tego samego obszaru + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (kompleksowa ocena geriatryczna, wielolekowość i kryteria Beersa, delirium i otępienie, upadki), potem obszary węższe (sarcopenia i frailty, niedożywienie i MNA, farmakoterapia nerkowa, etyka i cele leczenia, rehabilitacja geriatryczna). Stosuj rozłożone powtórki w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy, błąd czytania pytania, nieznajomość skali. Celuj w stabilne 75–80%.

Równolegle w tej fazie: ćwicz narrację kliniczną na głos z myślą o części ustnej. Omawiaj przypadki kliniczne, ćwicz argumentację decyzji terapeutycznych. Jeśli masz dostęp do koleżanki lub kolegi po specjalizacji — symulacje rozmów przed komisją są bardzo skuteczne.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie geriatrycznym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” bez diagnozy. Bez mapy luk z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, i omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory egzaminu geriatrycznego. Bez regularnej pracy z pytaniami forma egzaminu zaskakuje niezależnie od wiedzy.
• Ignorowanie kazusów klinicznych. PES geriatryczny jest bogaty w kazusy opisujące wielochorobowego pacjenta — to pytania trudniejsze i czasochłonne, wymagające innego sposobu myślenia niż pytania definicyjne. Ćwicz je od początku, nie odkładaj na koniec.
• Korzystanie z nieaktualnych wytycznych. Kryteria sarcopenii (EWGSOP2), standardy postępowania w majaczeniu i kryteria Beersa były aktualizowane — egzamin sprawdza bieżące rekomendacje, nie wersje sprzed kilku lat.
• Zaniedbywanie przygotowania do części ustnej. Zdanie pisemnej z wysokim wynikiem nie gwarantuje dobrego wyniku ustnej, jeśli nie ćwiczyłeś głośnego artykułowania rozumowania klinicznego. To osobna umiejętność.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 120 pytań w 180 minut to też test koncentracji.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt — nawet przy zgadywaniu masz 20% szans.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W geriatrycznych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment opisu (wynik skali, wartość kreatyniny, lista leków). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „jest przeciwwskazane”, „najbardziej prawdopodobne” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Trzy wyeliminowane — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka z nerwów. Zmieniaj tylko, gdy masz konkretny argument.

Część ustna: Przyjdź przygotowany na rozmowę, nie na odpytywanie. Komisja ceni strukturę myślenia: najpierw powiedz, jak podejdziesz do problemu, jakie informacje zbierzesz i dlaczego. Jeśli nie znasz dokładnej dawki czy nazwy skali — przyznaj to spokojnie i wyjaśnij tok rozumowania. Komisja ocenia klinicznego geriatrę, nie encyklopedię.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z geriatrii — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. Baza zawiera 2901 pytań — wystarczająco dużo, żeby wielokrotnie przerobić każdy dział i przed egzaminem mieć naprawdę pewny grunt.

Wracaj do bazy regularnie i ucz się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — geriatria nagradza integratywne myślenie kliniczne.