Jak zdać PES z intensywnej terapii — przewodnik 2026

Intensywna terapia to jedna z najtrudniejszych i najbardziej wymagających specjalizacji lekarskich — i egzamin PES to odzwierciedla. Zakres wiedzy jest szeroki, interdyscyplinarny i dynamicznie ewoluujący wraz z aktualizacją wytycznych. Pytania coraz częściej sprawdzają nie suchą definicję, lecz decyzję kliniczną: co zrobić z pacjentem we wstrząsie septycznym o 3 w nocy, jak zmodyfikować parametry respiratora, kiedy rozpoznać ARDS i czym go odróżnić od kardiogennego obrzęku płuc. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z intensywnej terapii trzeba wiedzieć: format egzaminu, zgłoszenie, zakres, materiały i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na intensywnej terapii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, pięć odpowiedzi

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity i nie zmienia się między sesjami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, lecz pytania kazusowe w intensywnej terapii bywają długie — opis pacjenta, wyniki gazometrii, parametry hemodynamiczne, a dopiero potem pytanie. Trenuj pomijanie trudnych pytań i powrót do nich w drugiej turze.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy kompletnej niewiedzy masz 20% szans przy zgadywaniu — zawsze zaznacz któreś.
• Jedna z pięciu, nie jedna z czterech. Pięć dystraktorów to istotna różnica w stosunku do egzaminów pielęgniarskich. Dwie odpowiedzi często brzmią niemal identycznie — wygrywa rozróżnienie niuansu klinicznego, nie ogólna orientacja w temacie.
• Próg jest stały. 72/120 to Twój cel minimalny. W symulacjach celuj w 75–80%, żeby mieć bufor na stres egzaminacyjny i ewentualne pytania z obszarów poza codzienną praktyką.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES

Egzamin PES z intensywnej terapii składa się z dwóch etapów, które muszą zostać zdane oba.

Część pisemna to test opisany wyżej — 120 pytań w 180 minut, egzaminowany samodzielnie przy stanowisku komputerowym lub na arkuszu papierowym (w zależności od centrum egzaminacyjnego). Wynik powyżej progu 60% jest warunkiem przystąpienia do części ustnej.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po ogłoszeniu wyników pisemnej. Przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów intensywnej terapii zdający losuje lub otrzymuje 3–5 pytań klinicznych i odpowiada przez 30–45 minut. Komisja może dopytywać, rozwijać wątek, prosić o uzasadnienie decyzji terapeutycznej. Oceniana jest nie tylko wiedza merytoryczna, ale i sposób rozumowania klinicznego.

Co warto wiedzieć o ustnej specyficznie dla intensywnej terapii:

• Komisja chętnie pyta o postępowanie krok po kroku — nie tylko „co to jest ARDS”, ale „jak postawisz rozpoznanie, jak ustawisz respirator, kiedy i dlaczego zmodyfikujesz parametry”.
• Często pada pytanie o uzasadnienie wyboru leku lub dawki — z powołaniem na wytyczne (PTAiIT, ESICM, ERC).
• Warto przygotować się na pytania interdyscyplinarne — intensywista działa na styku anestezjologii, kardiologii, pulmonologii, nefrologii i neurologii.
• Przygotowanie do ustnej wbuduj w plan nauki od początku: opanowanie algorytmów i wytycznych pomaga zarówno na pisemnej (pytania kazusowe), jak i na ustnej.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin PES z intensywnej terapii odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Organizatorem jest Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK. Konkretne daty i listy zakwalifikowanych publikowane są na cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji z intensywnej terapii — wszystkie wymagane kursy, staże kierunkowe i zaliczenia muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji.
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — wszystkie zaliczenia powinny być zarejestrowane zanim złożysz wniosek, bo braki blokują dopuszczenie.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Wniosek trafia elektronicznie do CEM.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł (łącznie część pisemna i ustna; dokładną kwotę CEM podaje w komunikacie przed sesją na cem.edu.pl).

Najczęstsze problemy przy dopuszczeniu to niezaliczone kursy lub staże niewpisane w SMK oraz wniosek złożony po terminie. Jeśli planujesz konkretną sesję, sprawdzaj terminy z wyprzedzeniem — nie zostawiaj formalności na ostatni miesiąc.

Na egzamin zabierz: dowód tożsamości, wezwanie z CEM, długopis. Telefony i urządzenia elektroniczne zostają przed salą; spóźnienie powyżej ustalonego limitu zwykle wyklucza z sesji.

4. Zakres intensywnej terapii — filary i tematy high-yield

Intensywna terapia to dziedzina z natury interdyscyplinarna — i egzamin to odzwierciedla. Pytania obejmują pełne spektrum stanów krytycznych, często w formie kazusu klinicznego z danymi laboratoryjnymi lub hemodynamicznymi.

Filary tematyczne egzaminu:

• Monitorowanie hemodynamiczne — inwazyjny i nieinwazyjny pomiar ciśnienia, rzutu serca, ocena preload i afterload, interpretacja krzywych.
• Wentylacja mechaniczna — tryby wentylacji, parametry ochronne (wentylacja płuc protective), wskazania do intubacji, weaning, powikłania respiratoroterapii.
• Sepsa i wstrząs — definicje sepsa-3, kryteria SOFA, postępowanie w pierwszych godzinach (bundle), płynoterapia, wazopresory, antybiotykoterapia empiryczna.
• Ostra niewydolność narządów — ARDS (definicja berlińska, postępowanie), ostra niewydolność nerek (AKI — staging KDIGO, wskazania do CRRT), ostra niewydolność wątroby, encefalopatia wątrobowa.
• Resuscytacja krążeniowo-oddechowa — aktualne algorytmy ERC/PTAiIT: BLS, ALS, odwracalne przyczyny (4H/4T), postresuscytacyjna ochrona mózgu (TTM).
• Sedacja, analgosedacja i delir — skale (RASS, CAM-ICU), cele sedacji, strategie minimalizacji sedacji, leki (propofol, deksmedetomidyna, midazolam), powikłania.
• Żywienie w OIT — żywienie dojelitowe vs pozajelitowe, wskazania i przeciwwskazania, immunożywienie, powikłania.
• Zaburzenia wodno-elektrolitowe i kwasowo-zasadowe — interpretacja gazometrii (pH, PaCO₂, HCO₃, BE), ocena zaburzeń elektrolitowych (sód, potas, wapń), leczenie.
• Triage, transport i organizacja OIT — kryteria przyjęcia do OIT, transport pacjenta krytycznego (wewnątrzszpitalny i międzyszpitalny), scoring (APACHE, SOFA, SAPS).
• Aspekty prawne i etyczne — decyzje o ograniczeniu terapii, świadoma zgoda w stanach nagłych, orzekanie śmierci mózgu, warunki pobrania narządów.

Tematy, które wracają najczęściej i wymagają precyzji (high-yield):

• Definicja i kryteria diagnostyczne sepsy według Sepsis-3 oraz postępowanie we wstrząsie septycznym w pierwszej godzinie — to jeden z najczęstszych obszarów pytań kazusowych.
• Parametry wentylacji ochronnej w ARDS — objętość oddechowa 6 ml/kg IBW, plateau pressure, PEEP, prone position i kiedy go zastosować.
• Algorytm ALS — sekwencja, dawki adrenaliny, wskazania do kardiowersji vs defibrylacji, odwracalne przyczyny, postresuscytacyjna opieka (TTM 32–36°C).
• Skale oceny w OIT — SOFA, APACHE II, RASS, CAM-ICU; umiejętność ich zastosowania w kazusie, nie tylko definicja.
• Staging AKI według KDIGO i wskazania do ciągłej terapii nerkozastępczej (CRRT) — kiedy zacząć, jakie tryby, kiedy zakończyć.
• Interpretacja gazometrii krok po kroku — pH → pierwotne zaburzenie → kompensacja → luka anionowa → interpretacja kliniczna.
• Sedacja minimalna i strategie SAT/SBT — protokuły codziennego odstawiania sedacji i prób spontanicznego oddychania, ich wpływ na czas wentylacji i rokowanie.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga zarówno systematycznej teorii, jak i intensywnej pracy na pytaniach.

Uznane podręczniki i źródła:

• Kübler A. (red.) — Intensywna terapia — podstawowy polski podręcznik dziedziny, opracowany przez środowisko PTAiIT; szeroki zakres, zgodny z programem specjalizacji.
• Larsen R. — Anestezjologia (tłumaczenie polskie, Elsevier/Urban&Partner) — rozbudowane rozdziały o wentylacji mechanicznej, monitorowaniu, stanach krytycznych; uznana pozycja uzupełniająca.
• Marino P.L. — The ICU Book (wyd. polskie lub angielskie) — praktyczne, algorytmiczne podejście do postępowania w OIT; szczególnie użyteczny przy nauce decyzji klinicznych i interpretacji danych.
• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Anestezjologii i Intensywnej Terapii (PTAiIT) — aktualne rekomendacje dotyczące sepsy, wentylacji mechanicznej, sedacji, NZK; egzamin lubi pytać o „aktualne postępowanie”, nie wersję sprzed lat. Uzupełnij o wytyczne ESICM (Surviving Sepsis Campaign) i wytyczne ERC w zakresie resuscytacji.

Sprawdź aktualne wydania przed przystąpieniem do nauki — szczególnie wytyczne towarzystw są regularnie aktualizowane. W razie rozbieżności między podręcznikiem a aktualnym wytycznym towarzystwa, na egzaminie poprawna jest wersja zgodna z aktualnym konsensusem.

Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — nie wytrenuje rozpoznawania dystraktorów i pracy w czasie. Od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla intensywnej terapii, filtrując po dziale, którego właśnie się uczysz.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział z podręcznika → sprawdź odpowiednie wytyczne → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum, dlaczego poprawna jest właśnie ta odpowiedź.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i obowiązków klinicznych — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie jest ważny — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy są poniżej progu (gazometria? ARDS? etyka? AKI?) i to one dostają priorytet w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie chaotycznie. Jeden blok = teoria z podręcznika + sprawdzenie aktualnych wytycznych + pytania z tego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (sepsa i wstrząs, wentylacja mechaniczna i ARDS, NZK i resuscytacja, AKI i CRRT), potem obszary węższe (sedacja, zaburzenia elektrolitowe, żywienie, etyka, transport). Rób rozłożone w czasie powtórki — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Równolegle, od połowy Fazy 2, zacznij przygotowanie do części ustnej: wybieraj co kilka dni jeden temat i opracowuj go w formie odpowiedzi słownej — tak jak na komisji. Ćwicz argumentowanie, nie tylko zapamiętywanie.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i finiszowanie. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie z intensywnej terapii:

• Nauka bez wcześniejszej diagnozy. Bez mapy luk z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy — np. etyczne aspekty ograniczenia terapii czy scoring.
• Powtarzanie nieaktualnych standardów. Wytyczne Surviving Sepsis Campaign, kryteria ARDS, algorytmy ERC — wszystkie były aktualizowane w ostatnich latach. Wersja „jak nas uczono” potrafi być dziś błędną odpowiedzią.
• Nauka teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak konstruowane są dystraktory przy pięciu opcjach. Bez treningu na pytaniach na egzaminie forma zaskakuje bardziej niż treść.
• Pomijanie kazusów hemodynamicznych i gazometrycznych. Pytania z gotowym wynikiem gazometrii lub danymi monitorowania są trudniejsze i czasochłonne — często je zostawiamy „na koniec”. Ćwicz je świadomie i regularnie.
• Brak przygotowania do ustnej. Zdanie pisemnej to połowa sukcesu. Jeśli do ustnej zaczniesz przygotowywać się dopiero po ogłoszeniu wyników pisemnej, masz często mniej niż trzy tygodnie. Wbuduj ćwiczenia ustne w plan od środka Fazy 2.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. 120 pytań w 180 minutach to też test koncentracji. Bez wytrenowanego tempa wiedza się rozprasza pod koniec zestawu.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinnaś/powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach intensywistycznych kluczowy bywa ostatni parametr — ciśnienie parcjalne, godzina od intubacji, wartość SOFA. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „w ciągu godziny”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu, nie zgaduj na ślepo. Odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech wyeliminowanych — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwsza odpowiedź poparta wiedzą jest zwykle trafniejsza niż poprawka „z niepokoju”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna:

• Przyjdź przygotowany na argumentowanie klinicznego rozumowania, nie recytację definicji.
• Gdy nie znasz odpowiedzi, nie milcz — powiedz, co wiesz, i logicznie wyprowadź wniosek. Komisja ocenia sposób myślenia.
• Jeśli się pomylisz i to zauważysz, spokojnie się koryguj — to działa na Twoją korzyść.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z intensywnej terapii — w formacie zbliżonym do PES: 120 pytań, 5 odpowiedzi, brak punktów ujemnych. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — intensywna terapia nagradza tych, którzy myślą algorytmicznie i nie tracą spokoju pod presją.