Jak zdać PES z medycyny nuklearnej — przewodnik 2026

Medycyna nuklearna to jedna z najbardziej interdyscyplinarnych specjalizacji lekarskich — łączy fizykę promieniowania i radiofarmakologię z szeroką diagnostyką narządową i terapią radioizotopową. Egzamin PES sprawdza tę rozpiętość: zarówno w 120 pytaniach pisemnych obejmujących fizykę, farmakologię i klinikę, jak i podczas rozmowy przed komisją specjalistów oceniających rozumowanie kliniczne. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z medycyny nuklearnej trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, zakres materiału, rekomendowane źródła i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na medycynie nuklearnej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna odpowiedź z pięciu

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich dziedzin i od lat pozostaje stabilny:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale pytania obliczeniowe i kazusy kliniczne z interpretacją obrazu scyntygraficznego mogą być czasochłonne. Naucz się odkładać trudne pytania na drugą turę, zamiast tracić czas przy pierwszym przejściu.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy braku pewności masz 20% szans przy losowym wyborze — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech zwiększa precyzję wymaganej wiedzy. W medycynie nuklearnej egzamin lubi stawiać obok siebie odpowiedzi różniące się dawką radiofarmaceutyku, wskazaniem do badania lub parametrem dozymetrycznym. Rozróżnianie niuansów jest kluczowe.
• Próg jest stały, ale bufor ma wartość. 72/120 to minimum. Realne przygotowanie celuje w 80–85% na symulacjach, żeby mieć zapas na stres egzaminacyjny i pytania spoza strefy komfortu.

2. Część pisemna i część ustna — dwuetapowość PES

PES lekarski składa się z dwóch odrębnych etapów, które trzeba zdać oba:

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM. Zaznaczasz jedną odpowiedź spośród pięciu dla każdego z 120 pytań. Wynik poznasz zwykle w ciągu kilku tygodni od sesji.

Część ustna następuje po zdaniu pisemnej — zwykle 2–4 tygodnie później. Przebiega przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów medycyny nuklearnej i trwa 30–45 minut. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych: mogą dotyczyć wskazań do konkretnego badania izotopowego, interpretacji wyniku scyntygrafii, doboru radiofarmaceutyku do terapii lub zasad ochrony radiologicznej w praktyce. Oceniane jest przede wszystkim rozumowanie kliniczne — nie odtworzenie definicji, lecz umiejętność uzasadnienia decyzji diagnostyczno-terapeutycznej w konkretnej sytuacji.

Praktyczny wniosek: do pisemnej trenujesz rozpoznawanie poprawnej odpowiedzi spośród pięciu opcji, a do ustnej musisz umieć mówić o postępowaniu głośno, uzasadniać wybory i reagować na dodatkowe pytania. Warto odbyć choć kilka próbnych rozmów z kolegą ze specjalizacji lub samemu głośno streszczać przypadki kliniczne.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie: wiosennej i jesiennej. Konkretne daty, miejsca i listy zakwalifikowanych ogłasza Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ program specjalizacji z medycyny nuklearnej — wszystkie wymagane kursy, staże kierunkowe i cząstkowe, zaliczenia u kierownika specjalizacji, w tym obowiązkowe szkolenie z ochrony radiologicznej.
2. Zadbaj o aktualny i kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać wszystkie zaliczenia przed złożeniem wniosku; brakujące wpisy to najczęstsza przyczyna niedopuszczenia.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — termin upływa zwykle 2–3 miesiące przed sesją. To znacznie wcześniej niż w wielu innych postępowaniach — nie zostawiaj formalności na ostatni moment.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną łącznie). Dokładna kwota jest ogłaszana przez CEM przed każdą sesją; sprawdź aktualny komunikat na cem.edu.pl.

Na egzamin pisemny zabierz dowód osobisty i wezwanie z CEM. Telefony i urządzenia elektroniczne zostają poza salą. Spóźnienie powyżej ustalonego czasu zwykle uniemożliwia przystąpienie do sesji.

4. Zakres egzaminu z medycyny nuklearnej — filary i tematy wysokiego prawdopodobieństwa

Medycyna nuklearna to specjalizacja o wyraźnie interdyscyplinarnym profilu — egzamin obejmuje zarówno fizykę i dozymetrię, jak i klinikę narządową oraz regulacje prawne. Pytania koncentrują się wokół kilku filarów:

• Fizyka promieniowania i dozymetria — rodzaje promieniowania (alfa, beta, gamma), rozpad radioaktywny i okres półtrwania, jednostki aktywności i dawki (Bq, Gy, Sv), detektory promieniowania (gammakamera, detektor scyntylacyjny, PET), zasady działania gammakamery SPECT i skanera PET/CT.
• Radiofarmaceutyki — właściwości radiofarmaceutyków stosowanych w diagnostyce i terapii: znakowanie technetu (99mTc) i jego pochodnych, FDG i inne znaczniki PET, radiofarmaceutyki terapeutyczne (131I, 177Lu-DOTATATE, 223Ra). Mechanizmy gromadzenia w narządach, kinetyka, wskazania i przeciwwskazania.
• Diagnostyka tarczycy — scyntygrafia tarczycy (wskazania, interpretacja guzków zimnych i gorących), pomiar wychwytu jodu, diagnostyka izotopowa nadczynności i raka tarczycy, rola badania 131I w ocenie resztkowego tkanka tarczycy po tyreoidektomii.
• Kardiologia nuklearna — scyntygrafia perfuzji mięśnia sercowego (MPS) SPECT: technika wysiłkowa i farmakologiczna, ocena żywotności mięśnia, interpretacja defektów perfuzji, różnicowanie artefaktów od prawdziwych zmian niedokrwiennych.
• Onkologia nuklearna i PET/CT — wskazania do PET/CT w diagnostyce, stagingu i ocenie odpowiedzi na leczenie w nowotworach (chłoniaki, rak płuca, rak jelita grubego, rak przełyku, czerniaki), interpretacja wyników SUV, kryteria PERCIST i RECIST w ocenie odpowiedzi, rola PET/CT w planowaniu radioterapii.
• Diagnostyka izotopowa kości i układu mięśniowo-szkieletowego — scyntygrafia kości: wskazania (przerzuty, diagnostyka złamań zmęczeniowych, CRPS, choroby metaboliczne kości), charakterystyczne wzorce wychwytu, różnicowanie zmian przerzutowych od degeneracyjnych.
• Układ oddechowy — scyntygrafia perfuzji i wentylacji płuc (Q/V scan) w diagnostyce zatorowości płucnej: technika, interpretacja wyników w systemie PIOPED, miejsce w algorytmie diagnostycznym obok CT angiografii.
• Układ moczowy i inne narządy — scyntygrafia nerek statyczna (DMSA) i dynamiczna (MAG3/DTPA): ocena funkcji różnicowej nerek, diagnostyka odpływu pęcherzowo-moczowodowego, ocena drożności dróg moczowych; scyntygrafia wątroby i śledziony, scyntygrafia przytarczyc w diagnostyce nadczynności.
• Terapia radioizotopowa — leczenie radiojodem (131I) nadczynności tarczycy i raka tarczycy (dawkowanie, przygotowanie pacjenta, izolacja, opieka poizolacyjna); terapia 177Lu-DOTATATE w NET; terapia 223Ra w przerzutach kostnych raka prostaty; zasady ochrony radiologicznej w terapii.
• Ochrona radiologiczna i prawo atomowe — zasady ALARA, dawki graniczne dla pracowników i pacjentów, klasyfikacja pracowników (kategoria A i B), obowiązki lekarza kierującego na badanie izotopowe, klasyfikacja obszarów kontrolowanych i nadzorowanych, postępowanie z odpadami promieniotwórczymi, regulacje Prawa atomowego i rozporządzeń wykonawczych.

Spośród tych obszarów kilka powraca z wyjątkową regularnością i należy je opanować precyzyjnie:

• Wskazania i przeciwwskazania do badań izotopowych u kobiet w ciąży i karmiących — to klasyczne pytanie egzaminacyjne z ochrony radiologicznej i kliniki.
• Algorytm diagnostyczny zatorowości płucnej z uwzględnieniem Q/V scan — miejsce scyntygrafii względem CT angiografii, interpretacja wg PIOPED.
• Interpretacja defektów perfuzji w kardiologii nuklearnej — rozróżnienie stałego defektu (bliznowatość) od odwracalnego (niedokrwienie), artefakty przeponowe i piersiowe.
• Wskazania do PET/CT w onkologii — wiedza o tym, w których nowotworach PET/CT zmienia management kliniczny, a w których nie jest wskazana.
• Zasady leczenia radiojodem — przygotowanie (dieta ubogojodinowa, odstawienie leków tarczycowych), izolacja, monitoring po leczeniu.
• Obliczenia dozymetryczne — proste obliczenia aktywności po rozpadzie, dawki pochłoniętej i skutecznej: egzamin regularnie testuje te umiejętności obliczeniowe.

Warto pamiętać, że medycyna nuklearna może mieć w swoim regulaminie PES elementy oceny praktycznej lub specyficzne wymagania dotyczące programu — przed sesją zawsze sprawdź aktualny regulamin na cem.edu.pl.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie wymaga zarówno solidnej teorii, jak i intensywnej pracy na pytaniach.

Podręczniki i standardowe źródła. Medycyna nuklearna to dziedzina, w której literatura polska uzupełniana jest przez wytyczne europejskie, będące rzeczywistą podstawą codziennej praktyki i egzaminu:

• Podręcznik medycyny nuklearnej pod auspicjami Polskiego Towarzystwa Medycyny Nuklearnej — podstawowe polskojęzyczne źródło do specjalizacji, obejmujące fizykę, radiofarmakologię, metodykę badań i klinikę narządową. To naturalny punkt wyjścia i kościec do nauki; korzystaj z aktualnego wydania.
• Wytyczne EANM (European Association of Nuclear Medicine) — towarzystwo EANM publikuje procedury dla poszczególnych badań izotopowych (scyntygrafia tarczycy, MPS, PET/CT w różnych wskazaniach, terapia 177Lu). Wytyczne te są realnymi standardami klinicznymi i egzamin weryfikuje ich znajomość — szczególnie wskazań, parametrów technicznych i interpretacji. Dostępne bezpłatnie na eanm.org.
• Podręcznik akademicki fizyki medycznej i ochrony radiologicznej — dział fizyki i ochrony radiologicznej na egzaminie jest obszerny i wymaga dedykowanego opracowania: zasady rozpadu, jednostki, detektory, dawki graniczne, prawo atomowe. Warto sięgnąć po skrypt lub podręcznik z zakresu fizyki medycznej rekomendowany w programie specjalizacji.
• Aktualne wytyczne krajowe i rozporządzenia — Prawo atomowe, rozporządzenia Ministra Zdrowia w zakresie ochrony radiologicznej pacjentów i pracowników, rozporządzenie w sprawie warunków bezpiecznego stosowania promieniowania. Pytania z prawa atomowego i regulacji pojawiają się na egzaminie regularnie.

Zawsze sprawdź, czy korzystasz z aktualnego wydania podręcznika i obowiązujących wytycznych — protokoły badań PET/CT i standardy terapii radioizotopowej były w ostatnich latach aktualizowane.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy formy egzaminu — charakterystycznego sposobu budowania dystraktorów z pięciu opcji. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z medycyny nuklearnej, gdzie dostępnych jest 818 pytań z tej specjalizacji. Filtruj bazę według działu, którego aktualnie się uczysz, i analizuj każdy błąd.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

PES z medycyny nuklearnej jest egzaminem obszernym i wielodziałowym — zakres obejmuje fizykę, farmakologię, klinikę narządową, terapię i prawo. Poniższy plan jest realistyczny przy pracy obok dyżurów i pracowni.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy dają wyniki poniżej progu (fizyka i dozymetria? kardiologia nuklearna? ochrona radiologiczna?). Te obszary dostają potem najwięcej czasu. Jednocześnie przeglądnij program specjalizacji, by upewnić się, że nie pominąłeś żadnego działu.

Faza 2 (tygodnie 3–11): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi: jeden blok = teoria ze źródła + pytania z tego działu w bazie + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od działów o największej wadze (fizyka i dozymetria jako fundament, diagnostyka tarczycy, PET/CT w onkologii, kardiologia nuklearna), następnie układy narządowe (kości, płuca, nerki, przytarczyce), terapia radioizotopowa, ochrona radiologiczna i prawo atomowe. Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem. Równolegle zapoznaj się z kluczowymi wytycznymi EANM dla priorytetowych obszarów.

Faza 3 (tygodnie 12–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj błędy: luka wiedzy czy błąd w czytaniu pytania? Celuj w stabilne 80–85%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Równolegle przygotuj się do ustnej: wybierz 15–20 przypadków klinicznych z zakresu najważniejszych filarów (np. pacjent z guzkiem tarczycy, pacjent z podejrzeniem zatorowości płucnej, kwalifikacja do terapii 177Lu) i ćwicz ich omawianie głośno — wskazanie do badania, dobór radiofarmaceutyku, interpretację wyniku, dalsze postępowanie. Poproś kolegę po fachu o kilka próbnych rozmów.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z medycyny nuklearnej nie wynika z braku wiedzy klinicznej, lecz z powtarzalnych pułapek:

• Zaniedbanie fizyki i dozymetrii jako „nie-klinicznej”. To błąd kosztowny punktowo: dział fizyki i ochrony radiologicznej dostarcza regularnie kilkunastu pytań. Lekceważony przez osoby z silnym profilem klinicznym, staje się statystycznie najdroższym zaniedbaniem.
• Nauka „wszystkiego po trochu” bez diagnozy luk. Bez wyników wstępnego testu z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co się już wie, a omijać działy naprawdę słabe. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Pomijanie aktualnych wytycznych EANM. Podręcznik z poprzedniej dekady może zawierać nieaktualne protokoły PET/CT lub dawki terapeutyczne. Egzamin weryfikuje bieżące standardy.
• Uczenie się teorii bez treningu pytań. Bez regularnej pracy na pytaniach zdający jest zaskoczony nie treścią, ale formą — sposobem konstruowania dystraktorów i pułapkami językowymi w opcjach A–E.
• Zaniedbanie przygotowania do części ustnej. Napisanie pisemnej nie gwarantuje zdania PES. Rozmowa przed komisją rządzi się własnymi zasadami i wymaga oddzielnego treningu.
• Nieliczenie się z pięcioma opcjami. Przy pięciu odpowiedziach dwie mogą być bardzo zbliżone — np. różnić się jednym parametrem dozymetrycznym lub wskazaniem. Precyzja wymagana przy eliminacji jest tu wyższa niż przy czterech opcjach.
• Pomijanie prawa atomowego jako „czysto biurokratycznego”. Pytania z zakresu regulacji, obowiązków lekarza kierującego i klasyfikacji pracowników pojawiają się regularnie i są stosunkowo łatwe do zdobycia, jeśli poświęcisz na nie kilka godzin.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Bez punktów ujemnych każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt. Zawsze zaznacz najlepszą z dostępnych odpowiedzi.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna — zasady:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne — szczególnie obliczeniowe i kazusowe — oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć przy pytaniach obliczeniowych i nie dotrzeć do końca.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach z medycyny nuklearnej kluczowy bywa ostatni fragment — dane pacjenta (ciąża, karmienie), wynik poprzedniego badania, parametr kliniczny. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Przy trzech odrzuconych — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna — zasady:

• Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać. Możesz poprosić o chwilę do namysłu.
• Zacznij od wskazania do badania lub problemu klinicznego, następnie dobór radiofarmaceutyku i technika, potem interpretacja wyniku i dalsze postępowanie — komisja oczekuje logicznego ciągu.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi na szczegółowe pytanie, powiedz o tym wprost i zaproponuj, jak byś postąpił klinicznie. Komisja ocenia rozumowanie, nie omniscjencję.
• Przy pytaniach o ochronę radiologiczną bądź precyzyjny: komisja docenia znajomość konkretnych wartości dawek granicznych i zasad ALARA, a nie ogólnikowe deklaracje.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z medycyny nuklearnej — w formacie zbliżonym do PES, z bazy liczącej 818 pytań z tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej czasu. Wracaj do bazy regularnie, filtrując pytania według działu, który aktualnie opracowujesz, i analizuj każdy błąd — to one najszybciej budują wynik.

Medycyna nuklearna nagradza precyzję i systematyczność. Powodzenia na egzaminie.