Jak zdać PES z medycyny rodzinnej — przewodnik 2026

Medycyna rodzinna to specjalizacja o wyjątkowo szerokim zakresie — lekarz POZ musi sprawnie poruszać się w internie, pediatrii, geriatrii, psychiatrii, profilaktyce i organizacji systemu jednocześnie. Egzamin PES weryfikuje tę wszechstronność: sprawdza nie tyle encyklopedyczną wiedzę ze wszystkich dziedzin, ile umiejętność rozwiązywania problemów klinicznych, jakie codziennie trafiają do gabinetu. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z medycyny rodzinnej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, co sprawdza część ustna, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli chcesz najpierw zobaczyć ogólne zasady wszystkich egzaminów lekarskich, zajrzyj do kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na medycynie rodzinnej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 180 minut, 60%

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich specjalizacji:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi A–E, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo jest komfortowe, ale kazusy pochłaniają czas. 1,5 minuty na pytanie brzmi swobodnie, jednak pytania kliniczne — opis pacjenta, wyniki badań, decyzja terapeutyczna — wymagają kilkudziesięciu sekund samego czytania. Naucz się identyfikować trudne pytania i odkładać je na drugą turę, zamiast zatrzymywać się na nich.
• Brak punktów ujemnych. Żadne pytanie bez odpowiedzi nie jest neutralne — to stracony punkt. Nawet przy czystym zgadywaniu masz 20% szans; zaznacz coś zawsze.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech oznacza, że dystraktory są staranniej skonstruowane. CEM od ok. 2020 r. konsekwentnie zwiększa udział pytań kazusowych, w których dwie lub trzy odpowiedzi mogą być „częściowo słuszne” — wygrywa ta najbardziej precyzyjna lub odpowiednia jako pierwsza w kolejności postępowania.
• Próg 60% to cel minimalny — celuj wyżej. 72/120 to granica zaliczenia, ale wynik symulacji stabilnie powyżej 75–80% daje bezpieczny bufor na stres i losowe błędy czytania w dniu egzaminu.

2. Część pisemna i część ustna — egzamin dwuetapowy

PES lekarski składa się z dwóch etapów i zaliczenie obu jest wymagane do uzyskania tytułu specjalisty.

Część pisemna (test) odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM lub w wyznaczonym ośrodku. Wyniki ogłaszane są zwykle w ciągu kilku tygodni od sesji. Dopiero pozytywny wynik pisemnej (≥ 72 punkty) otwiera drogę do etapu drugiego.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów medycyny rodzinnej. Trwa zazwyczaj 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych — komisja może pytać o konkretny przypadek, algorytm postępowania, decyzję terapeutyczną lub zagadnienie organizacyjne związane z POZ. Termin ustnej wypada zwykle 2–4 tygodnie po ogłoszeniu wyników pisemnej.

Czego oczekiwać na ustnej? Komisja weryfikuje, czy kandydat myśli jak lekarz rodzinny: całościowo, z uwzględnieniem kontekstu pacjenta, dostępności badań w POZ i realnych ograniczeń systemu. Pytania rzadko brzmią jak test wielokrotnego wyboru — częściej to „co Pan/Pani zrobi z tym pacjentem?” lub „jak uzasadni Pan/Pani tę decyzję?”. Dobrze przygotowany kandydat potrafi głośno rozumować, a nie tylko podać „właściwą odpowiedź”.

Przygotowanie do części ustnej różni się od nauki do testu: oprócz wiedzy liczy się umiejętność jej werbalizacji, organizowania myślenia klinicznego i spokojnego argumentowania pod presją komisji. Warto zarezerwować ostatnie 1–2 tygodnie wyłącznie na ćwiczenia ustne — rozmawiając z kolegami po specjalizacji lub omawiając przypadki na głos.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Organizatorem PES lekarskiego jest Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która przeprowadza LEK i LDEK. Konkretne daty i harmonogram CEM publikuje z wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z medycyny rodzinnej — wszystkie wymagane kursy, staże kierunkowe i procedury muszą być formalnie zaliczone.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi wpisać w Systemie Monitorowania Kształcenia każde zaliczenie, kurs i staż przed złożeniem wniosku. Brakujące wpisy blokują dopuszczenie.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — termin to zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Sprawdź datę w aktualnym harmonogramie CEM; spóźniony wniosek oznacza czekanie do następnej sesji.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części łącznie. Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM przed każdą sesją.

Najczęstsze problemy formalne to brakujące wpisy stażowe w SMK i przekroczony termin zgłoszenia. Jedno i drugie można wyeliminować, sprawdzając kompletność dokumentacji na 3–4 miesiące przed planowaną sesją — a nie na dwa tygodnie przed zamknięciem wniosków.

Na egzamin pisemny zabierz: dokument tożsamości ze zdjęciem oraz dokument potwierdzający dopuszczenie (wydruk lub elektroniczny). Telefon i smartwatch zostawiasz przed wejściem do sali.

4. Zakres medycyny rodzinnej — filary i tematy high-yield

Medycyna rodzinna to specjalizacja z definicji interdyscyplinarna — lekarz POZ musi kompetentnie zarządzać pacjentem w każdym wieku i z każdym problemem, który do niego trafi. Egzamin odzwierciedla tę szerokość: nie ma jednego „głównego” działu, ale są obszary, z których statystycznie pochodzi więcej pytań.

Filary egzaminu:

• Kompleksowa opieka w POZ — sprawowanie opieki nad pacjentem w długoterminowej relacji, podejście całościowe i skoncentrowane na pacjencie, koordynacja leczenia, praca z rodziną i środowiskiem.
• Choroby przewlekłe — nadciśnienie tętnicze, cukrzyca typu 2, hiperlipidemia, POChP, astma, przewlekła choroba nerek, niewydolność serca: diagnostyka, leczenie i kontrola w warunkach POZ.
• Profilaktyka i szczepienia — program szczepień ochronnych, badania przesiewowe (rak szyjki macicy, rak piersi, rak jelita grubego, nadciśnienie, cukrzyca), profilaktyka sercowo-naczyniowa, karta profilaktycznego badania dorosłych.
• Pediatria w praktyce rodzinnej — ocena rozwoju dziecka, najczęstsze infekcje i ich leczenie w warunkach ambulatoryjnych, szczepienia u dzieci, postępowanie w gorączce, decyzja o skierowaniu do szpitala.
• Geriatria w praktyce rodzinnej — wielochorobowość i polipragmazja, ocena funkcjonalna pacjenta starszego, upadki i ich prewencja, otępienie i jego rozpoznawanie w gabinecie POZ, deprescribing.
• Zdrowie psychiczne w POZ — rozpoznawanie i leczenie pierwszorzędowe depresji oraz zaburzeń lękowych, skale przesiewowe (PHQ-9, GAD-7), kiedy kierować do psychiatry, postępowanie w kryzysie.
• Organizacja i rozliczenia POZ — kontrakt z NFZ, lista aktywna pacjentów, deklaracja wyboru, porady, wizyty patronażowe, orzecznictwo i zaświadczenia, współpraca z nocną i świąteczną opieką zdrowotną.
• Medycyna oparta na dowodach (EBM) — interpretacja badań klinicznych, poziomy wiarygodności dowodów, wytyczne a praktyka, zasady prowadzenia pacjenta zgodnie z aktualną wiedzą.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Algorytm postępowania w nadciśnieniu tętniczym — kiedy leczenie niefarmakologiczne wystarcza, wybór leku pierwszego rzutu, wskazania do skojarzonego leczenia, nadciśnienie oporne, stratyfikacja ryzyka sercowo-naczyniowego.
• Cukrzyca typu 2 w POZ — kryteria rozpoznania, wybór leku hipoglikemizującego z uwzględnieniem chorób towarzyszących (szczególnie choroby serca i nerek), cele terapeutyczne, kiedy konsultacja diabetologiczna.
• Program szczepień dorosłych i dzieci — aktualny Program Szczepień Ochronnych (PSO), szczepienia zalecane, postępowanie z pacjentem nieszczepionym lub opóźnionym, szczepienia u kobiet w ciąży.
• Badania przesiewowe i prewencja — które populacje, w jakim wieku, jak często; prewencja sercowo-naczyniowa: ocena ryzyka SCORE2, wskazania do statyny.
• Gorączka u dziecka — postępowanie zależne od wieku (do 3. m.ż. to stan pilny), kiedy antybiotyk, kiedy obserwacja ambulatoryjna, kiedy hospitalizacja.
• Depresja w POZ — kryteria rozpoznania, skale przesiewowe, wskazania do leczenia farmakologicznego w POZ vs. kierowanie do psychiatry, ocena ryzyka samobójczego.
• Polipragmazja i pacjent w podeszłym wieku — kryteria Beersa, zasady deprescribingu, ocena interakcji lekowych, priorytety terapeutyczne.
• Orzecznictwo i dokumentacja — zaświadczenia ZUS (L4, ZUS ZLA), skierowania, recepty pro auctore i pro familiae, karta DILO.

Solidne opanowanie tych obszarów przekłada się na wynik znacznie powyżej progu i pozostawia zapas na pytania z rzadszych zagadnień.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie łączy systematyczną teorię z regularną pracą na pytaniach. Sama lektura podręcznika bez ćwiczenia pytań nie przygotuje na formę egzaminu — i odwrotnie.

Standardowe źródła dla tej specjalizacji:

• Medycyna rodzinna pod red. Windak, Mastalerz-Migas, Chlabicz — wiodący podręcznik tej specjalizacji, opracowany z myślą o realiach POZ. Pokrywa całość zakresu egzaminu w jednym tomie i jest naturalnym kościem na którym buduje się przygotowanie.
• Interna Szczeklika (Medycyna Praktyczna) — niezbędne uzupełnienie dla pytań internistycznych: nadciśnienie, cukrzyca, choroby serca, nerek i układu oddechowego. W medycynie rodzinnej znaczna część pytań pochodzi z pogranicza interny i POZ — tu Szczeklika jest niezastąpiona.
• Wytyczne PTMR i towarzystw dziedzinowych — aktualne rekomendacje Polskiego Towarzystwa Medycyny Rodzinnej, PTK (kardiologia), PTD (diabetologia), PTN (nefrologia), PTP (psychiatria) dla warunków POZ. Egzamin pyta o aktualne postępowanie, a wytyczne aktualizują się szybciej niż podręczniki.

Zawsze korzystaj z najnowszych dostępnych wydań podręczników i sprawdź, czy wytyczne, na których opierasz naukę, są aktualne — kilkuletnia wersja rekomendacji może zawierać nieaktualne progi czy leki pierwszego wyboru. Zweryfikuj także aktualny program specjalizacji z medycyny rodzinnej na stronie CMKP, żeby mieć pewność, że zakres Twojej nauki odpowiada obowiązującemu programowi.

• Baza pytań. Forma egzaminu jest tak samo ważna jak treść. Rozwiązywanie pytań z bazy PES dla medycyny rodzinnej (4 137 pytań) od początku nauki pozwala weryfikować rozumienie materiału, a nie tylko jego zapamiętywanie. Filtruj pytania po dziale, którego właśnie się uczysz, i analizuj każdy błąd.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum, dlaczego dany dystractor był atrakcyjny. Pytanie źle rozwiązane i dogłębnie przeanalizowane jest więcej warte niż dwadzieścia stron przeglądniętego tekstu.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada naukę obok pracy — realny, nie idealny. Ze względu na interdyscyplinarny zakres medycyny rodzinnej potrzeba więcej czasu niż przy specjalizacji wąskiej.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Przed rozpoczęciem powtórek rozwiąż pełny zestaw pytań „na zimno”. Wynik jest nieważny — ważne jest, które działy wypadają poniżej progu. Zapisz je i to one dostają priorytet w Fazie 2. Unikniesz pułapki powtarzania tego, co już wiesz, kosztem tego, czego nie umiesz.

Faza 2 (tygodnie 3–12): nauka blokami tematycznymi. Pracuj działami, nie „po trochu wszystkiego”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego działu + analiza błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej liczbie pytań (choroby przewlekłe: nadciśnienie, cukrzyca, POChP; profilaktyka i szczepienia), potem pediatria i geriatria w POZ, zdrowie psychiczne, organizacja systemu, EBM. Wprowadzaj powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po kilku dniach, nie tuż przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o tej samej porze dnia, co planowany egzamin. Minimum 3–4 pełne symulacje. Po każdej analizuj nie tylko co było błędne, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, nieznajomość aktualnych wytycznych, czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%.

Równolegle przeznacz ostatnie 1–2 tygodnie na przygotowanie do części ustnej: omawiaj przypadki kliniczne na głos, ćwicz werbalizację rozumowania diagnostycznego i terapeutycznego, trenuj odpowiadanie na pytania otwarte z zakresu wysokiego ryzyka (algorytm leczenia nadciśnienia, postępowanie w cukrzycy z chorobą nerek, rozpoznanie depresji).

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji i przygotowania do ustnej — obu tych etapów nie da się nadrobić w ostatnim tygodniu.

7. Najczęstsze błędy zdających

Większość słabych wyników na PES z medycyny rodzinnej nie wynika z braku wiedzy klinicznej, ale z powtarzalnych błędów przygotowania. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka bez diagnozy luk. Powtarzanie tego, co się dobrze umie, daje komfort, ale nie podnosi wyniku. Bez mapy słabych obszarów z Fazy 1 trudno wiedzieć, gdzie skupić wysiłek.
• Uczenie się z nieaktualnych źródeł. Wytyczne dotyczące nadciśnienia, cukrzycy czy szczepień zmieniają się regularnie. Wersja sprzed kilku lat może zawierać inne progi lub leki pierwszego wyboru — i to jest błędna odpowiedź na egzaminie.
• Zaniedbanie organizacji i EBM. Te działy wydają się mniej „medyczne” i bywają odkładane na koniec. Tymczasem pytania o kontrakt z NFZ, deklarację wyboru, badania przesiewowe lub poziomy wiarygodności dowodów to stosunkowo łatwe punkty — jeśli się do nich przygotuje.
• Brak treningu na pytaniach kazusowych. Wraz ze wzrostem udziału kazusów, czyste czytanie podręcznika nie wystarcza. Pytania kliniczne wymagają ćwiczenia myślenia pod presją czasu.
• Lekceważenie części ustnej. Kandydaci skupiają się wyłącznie na teście i trafiają na komisję bez przygotowania do rozumowania na głos. Część ustna ma swoje wymagania — sprawdza nie tylko wiedzę, ale sposób jej prezentacji.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Brak punktów ujemnych czyni to błędem kosztującym punkt za każde nieodpowiedziane pytanie.
• Niedoszacowanie czasu potrzebnego na przygotowanie. Medycyna rodzinna jest wyjątkowo szeroka. Start na cztery tygodnie przed egzaminem przy braku systematycznej nauki w trakcie specjalizacji to za mało.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu pisemnego może przełożyć się na kilka dodatkowych punktów bez dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które rozpoznajesz od razu, trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wróć do oznaczonych z chłodną głową i zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostałeś w tyle, przyspiesz i nie grzęź.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni element opisu: konkretny parametr, czas od zdarzenia, objaw alarmowy. Słowa „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Przy pięciu opcjach odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych podnosi szansę trafienia z 20% do 33% lub 50%. Nigdy nie zgaduj na ślepo przy pełnym zestawie możliwości.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwsza intuicja oparta na wiedzy jest zwykle trafniejsza od „korekty z nerwów”. Poprawiaj tylko wtedy, gdy masz konkretny argument.

Część ustna:

• Zanim odpiszesz, zastanów się przez chwilę — komisja woli spokojną, przemyślaną odpowiedź od pospiesznej i niepewnej.
• Myśl głośno. Jeśli nie masz pewności, werbalizuj swój tok rozumowania — komisja ocenia nie tylko wynik, ale sposób dochodzenia do decyzji klinicznej.
• Nie obawiaj się powiedzieć, że skierowałbyś pacjenta do specjalisty lub przeprowadziłbyś dodatkową diagnostykę — racjonalne granice kompetencji POZ to kompetencja, nie słabość.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, żeby zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z medycyny rodzinnej — 4 137 pytań w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po działach i obszary, które wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo błąd przeanalizowany w spokoju jest najszybszą drogą do podniesienia wyniku.

Powodzenia na egzaminie — medycyna rodzinna nagradza szerokie myślenie i systematyczność.