Jak zdać PES z neonatologii — przewodnik 2026

Neonatologia to specjalizacja wymagająca szczególnej precyzji — pacjent nie mówi, ma często kilkaset gramów masy ciała i potrafi zdekompensować się w ciągu minut. Egzamin specjalizacyjny odzwierciedla tę złożoność: dużo kazusów klinicznych, dużo interpretacji parametrów, dużo decyzji pod presją. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z neonatologii trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminu lekarskiego, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na neonatologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich specjalizacji i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — a w neonatologii jest ich wiele — wymagają uważnego czytania parametrów (gazometria, bilirubina, masa urodzeniowa, wiek ciążowy). Naucz się zostawiać trudne pytania oznaczone na drugą turę, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji to znacznie trudniejsza eliminacja niż cztery. Egzamin często konstruuje dystraktory bliskie prawdy — wygrywa znajomość granic normy (np. konkretne wartości bilirubiny wskazujące na leczenie fototerapią) i umiejętność rozróżniania postępowania pierwszego rzutu od drugiego.
• Próg jest stały. 72/120 to Twój cel minimalny. Realnie warto celować w zapas — symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość egzaminu

PES lekarski składa się z dwóch części, obu obowiązkowych:

Część pisemna odbywa się stacjonarnie w wyznaczonym ośrodku egzaminacyjnym CEM. Po jej zaliczeniu (minimum 72 punkty) kandydat przystępuje do części ustnej — zwykle 2–4 tygodnie później.

Część ustna przebiega przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów z neonatologii i dziedzin pokrewnych. Komisja zadaje 3–5 pytań klinicznych, a egzamin trwa 30–45 minut. Pytania mają charakter praktyczny: opisują sytuację kliniczną i oczekują od kandydata uzasadnionego postępowania — nie odtworzenia definicji. Komisja może dopytywać, drążyć szczegóły i prosić o alternatywne opcje.

Na część ustną warto przygotować się odrębnie: przejrzyj typowe scenariusze kliniczne (resuscytacja noworodka z zamartwicą, management skrajnego wcześniaka, diagnostyka różnicowa żółtaczki, sepsa neonatalna), ćwicz głośne wnioskowanie — komisja ocenia nie tylko wiedzę, ale i sposób myślenia klinicznego. Warto też odświeżyć aktualne algorytmy i schematy postępowania, bo to właśnie ich znajomość jest najczęściej weryfikowana.

Jeśli egzamin w Twojej dziedzinie ma niestandardowy format lub dodatkowe elementy — zawsze sprawdź aktualny regulamin PES na stronie cem.edu.pl dla swojej specjalizacji.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty publikuje CEM z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem. Organizatorem PES lekarskiego jest Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która od lat prowadzi LEK i LDEK.

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji z neonatologii ze wszystkimi wymaganymi stażami, kursami i zaliczeniami.
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — wszystkie elementy programu muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK do CEM — zwykle 2–3 miesiące przed egzaminem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną łącznie); dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM dla danej sesji.

Najczęstsze problemy przy dopuszczeniu to spóźnione zgłoszenia oraz niezaliczone lub niewpisane w SMK elementy programu specjalizacji. Nie zostawiaj formalności na ostatni miesiąc — skontaktuj się z kierownikiem specjalizacji odpowiednio wcześnie, żeby mieć pewność, że wszystkie wpisy są kompletne.

Na egzamin zabierz: dowód osobisty, długopis (czarny lub niebieski) i zaświadczenie z CEM. Telefony i urządzenia elektroniczne zostają poza salą.

4. Zakres neonatologii — filary i tematy, które wracają najczęściej

Neonatologia obejmuje opiekę nad noworodkiem od urodzenia do 28. doby życia, z rozszerzeniem na wcześniaki do momentu wypisania lub osiągnięcia skorygowanego wieku terminowego. Egzamin PES sprawdza wiedzę w kilku wyraźnych filarach:

• Resuscytacja noworodka — algorytmy NRP, wskazania do wentylacji i uciśnięć klatki piersiowej, leki stosowane podczas resuscytacji, hipotermia lecznicza jako postępowanie po asfiksji.
• Wcześniactwo i jego powikłania — definicje (skrajne, bardzo małe, małe wcześniactwo), profilaktyka i leczenie zespołu zaburzeń oddychania (RDS/SDR), martwicze zapalenie jelit (NEC), krwawienie dokomorowe (IVH), retinopatia wcześniacza (ROP), dysplazja oskrzelowo-płucna (BPD).
• Żółtaczka noworodkowa — fizjologiczna vs patologiczna, choroba hemolityczna noworodka, kryteria fototerapii i transfuzji wymiennej, hiperbilirubinemia na tle niezgodności grupowej i Rh.
• Zakażenia perinatalne i sepsa neonatalna — patogeny wczesnej i późnej sepsy, diagnostyka (CRP, PCT, posiewy, morfologia), antybiotykoterapia empiryczna i celowana, zakażenia TORCH.
• Zaburzenia oddechowe — różnicowanie RDS, przemijającego przyspieszenia oddechu noworodka (TTN), zapalenia płuc, aspiracji smółki, odmy opłucnowej; wskazania do surfaktantu, CPAP, intubacji i wentylacji mechanicznej.
• Zaburzenia metaboliczne — hipoglikemia noworodkowa (definicja, monitoring, leczenie), hipokalcemia, hipomagnezemia, zaburzenia elektrolitowe; wrodzone błędy metabolizmu i przesiewowe badania metaboliczne.
• Wady wrodzone — najczęstsze wady serca wykrywane w neonatologii (PDA, TGA, HLHS, koarktacja aorty), wady przewodu pokarmowego (atrezja przełyku, przepuklina przeponowa), wady układu moczowego; postępowanie i wskazania do pilnej interwencji.
• Żywienie noworodka — laktacja i karmienie piersią, wskazania do żywienia parenteralnego, żywienie noworodków skrajnie niedojrzałych, fortyfikacja mleka.
• Neuroobrazowanie i neurologia neonatalna — USG przezciemiączkowe (klasyfikacja IVH wg Papile), hipoksyczno-niedokrwienna encefalopatia (HIE) i leczenie hipotermią, drgawki noworodkowe — rozpoznanie i leczenie.

Tematy, które w neonatologii wracają na egzaminie wyjątkowo często i wymagają pewności, a nie przybliżonego pojęcia:

• Algorytm resuscytacji — kroki sekwencyjne, momenty decyzji, leki i dawkowanie; komisja na ustnej lubi prosić o przejście przez scenariusz krok po kroku.
• Kryteria leczenia żółtaczki — konkretne wartości bilirubiny dla fototerapii i transfuzji wymiennej w zależności od wieku ciążowego i doby życia.
• Profilaktyka i leczenie RDS — glikokortykosteroidy prenatalne, surfaktant (wskazania, technika INSURE/LISA), parametry respiratora.
• Diagnostyka i antybiotykoterapia sepsy — różnicowanie wczesnej i późnej sepsy, schematy empiryczne, interpretacja markerów zapalnych.
• Klasyfikacja wcześniactwa i małej masy urodzeniowej — definicje, SGA vs AGA, IUGR i konsekwencje kliniczne.
• Hipoglikemia — definicja wartości granicznej, protokół monitorowania, leczenie doustne i dożylne.

5. Materiały — z czego się uczyć

Standardowe podręczniki i źródła. Przygotowanie do PES z neonatologii warto oprzeć na uznanych polskich opracowaniach oraz aktualnych wytycznych:

• Szczapa J. (red.) — Podstawy neonatologii (PZWL) — klasyczny polskojęzyczny podręcznik neonatologii obejmujący zarówno fizjologię, jak i główne stany patologiczne noworodka; naturalna oś powtórek.
• Borszewska-Kornacka M. K. i wsp. (red.) — Standardy opieki medycznej nad noworodkiem w Polsce (Polskie Towarzystwo Neonatologiczne) — wydawane cyklicznie, obejmują aktualne algorytmy postępowania w najważniejszych stanach klinicznych; wersja aktualna powinna być podstawowym źródłem do sprawdzania standardów.
• Podręcznik akademicki pediatrii z rozbudowanym rozdziałem neonatologicznym (np. Kawalec W., Grenda R., Ziółkowska H. red. Pediatria, PZWL) — uzupełnienie kontekstu pediatrycznego i różnicowania z patologią okresu noworodkowego.
• Wytyczne resuscytacji noworodka ERC/PTN (European Resuscitation Council / Polskie Towarzystwo Neonatologiczne) — aktualizowane co kilka lat; znajomość aktualnego algorytmu NRP jest absolutnie obowiązkowa zarówno na pisemnej, jak i na ustnej.

Uzupełniająco warto sięgnąć po wytyczne Europejskiego Towarzystwa Neonatologicznego (ENN/EFCNI) w kwestiach wcześniactwa i leczenia RDS, a także po zalecenia Sekcji Neonatologicznej PTGiP dotyczące postępowania okołoporodowego.

Zawsze korzystaj z aktualnych wydań i porównuj z programem specjalizacji z neonatologii publikowanym przez CMKP — program wskazuje, które zagadnienia są wymagane i na jakim poziomie szczegółowości.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak skonstruowane są pytania i dystraktory przy pięciu opcjach. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES z neonatologii (ponad 3000 pytań), filtrując po dziale, którego aktualne uczysz się.
• Wytyczne towarzystw. Egzamin lubi pytać o „aktualne postępowanie” — weryfikuj poznane algorytmy pod kątem aktualności, szczególnie w resuscytacji, leczeniu sepsy i fototerapii.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (resuscytacja? żółtaczka? zakażenia? wady wrodzone?) i to one dostają najwięcej czasu w kolejnych fazach.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań i najwyższej klinicznej wadze (resuscytacja, wcześniactwo i RDS, żółtaczka, sepsa), potem obszary węższe (wady wrodzone, zaburzenia metaboliczne, żywienie, neuroobrazowanie). Stosuj powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania, czy pułapka w dystraktorach. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Równolegle w Fazie 3 przeznacz 2–3 sesje na przygotowanie do ustnej: przejdź przez typowe scenariusze kliniczne, ćwicz strukturalne odpowiadanie na pytania komisji i odśwież aktualne algorytmy (resuscytacja, leczenie sepsy, kryteria fototerapii).

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2 do obszarów high-yield, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie neonatologicznym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory przy pięciu opcjach. Bez treningu na pytaniach na egzaminie zaskakuje forma, nie treść.
• Nieznajomość konkretnych wartości granicznych. Neonatologia jest pełna progów liczbowych (bilirubina, glikemia, parametry gazometrii, masa urodzeniowa). Przybliżona wiedza „mniej więcej tyle” kończy się błędną odpowiedzią przy sprytnie skonstruowanym dystraktorze.
• Powtarzanie nieaktualnych algorytmów. Wytyczne resuscytacji i standardy leczenia RDS bywają aktualizowane. Wersja „jak uczyli kilka lat temu” potrafi być dziś błędną odpowiedzią.
• Lekceważenie przygotowania do ustnej. Zdarzają się kandydaci, którzy solidnie przygotowują się do pisemnej, a do ustnej idą „prosto z dyżuru”. Komisja neonatologiczna oczekuje płynnego przechodzenia przez scenariusze kliniczne — warto ćwiczyć głośno, nie tylko w głowie.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 120 pytań w 180 minut to też test koncentracji i wytrzymałości, szczególnie przy długich kazusach.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz.
• Czytaj kazus do końca. W neonatologicznych pytaniach klinicznych kluczowy bywa ostatni parametr (tydzień ciąży, wartość bilirubiny, saturacja, masa urodzeniowa). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najbardziej prawdopodobne” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Odrzucenie trzech — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”.

Część ustna: Słuchaj pytania do końca, zanim zaczniesz odpowiadać. Jeśli pytanie jest niejednoznaczne — dopytaj o kontekst kliniczny, komisja to docenia. Odpowiadaj strukturalnie: rozpoznanie różnicowe → decyzja → uzasadnienie → monitoring. Jeśli popełniłeś błąd i komisja daje sygnał — nie brn w błędną odpowiedź, koryguj spokojnie.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z neonatologii — w formacie zbliżonym do PES, z bazy ponad 3000 pytań. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, filtrując po tematach i ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — neonatologia nagradza precyzję i systematyczność.