Jak zdać PES z onkologii i hematologii dziecięcej — przewodnik 2026

Onkologia i hematologia dziecięca to specjalizacja, w której wiedza kliniczna jest szczególnie rozległa i szybko ewoluuje — postęp w terapii białaczek dziecięcych czy guzów litych ostatnich dwóch dekad zmienił rokowanie i standardy postępowania w sposób trudny do przecenienia. PES z tej dziedziny sprawdza zarówno znajomość biologii nowotworów i zasad diagnostyki, jak i umiejętność poruszania się w złożonych protokołach wielolekowych, zarządzania powikłaniami chemioterapii i rozumienia opieki wspomagającej. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed egzaminem trzeba wiedzieć: mechanikę pisemną i ustną, terminy, zakres, rekomendowane materiały i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na onkologii i hematologii dziecięcej.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 180 minut, 60% próg

Część pisemna PES z onkologii i hematologii dziecięcej odbywa się w ujednoliconym formacie obowiązującym dla wszystkich specjalizacji lekarskich:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale pytania z onkohematologii dziecięcej często operują kazusem klinicznym z wynikami morfologii, rozmazem krwi lub opisem obrazu histologicznego — ich czytanie i interpretacja zajmują więcej czasu niż pytanie definicyjne. Oznaczaj trudne pytania i wracaj do nich w drugiej turze, zamiast w nich grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez zaznaczonej odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy pełnej niepewności masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna z pięciu. Pięć opcji odpowiedzi zamiast czterech oznacza, że dystraktory bywają bardzo blisko poprawnej odpowiedzi. Technika eliminacji — odrzucenie ewidentnie błędnych opcji — podnosi szanse z 20% do 33–50% i jest tutaj szczególnie wartościowa.
• Próg jest stały. 72/120 to cel minimalny. Na symulacjach warto celować w stabilne 78–85%, żeby mieć bezpieczny bufor ponad próg na stres egzaminacyjny.

2. Część pisemna i część ustna — egzamin dwuetapowy

PES z onkologii i hematologii dziecięcej to egzamin dwuetapowy — do uzyskania tytułu specjalisty konieczne jest zaliczenie obu części.

Część pisemna odbywa się w siedzibie CEM lub w wyznaczonych ośrodkach regionalnych. Wyniki ogłaszane są zwykle w ciągu kilku tygodni. Dopiero po uzyskaniu wyniku pozytywnego z pisemnej przystępuje się do ustnej.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów. Zdający losuje lub otrzymuje 3–5 pytań klinicznych i ma ok. 30–45 minut na odpowiedź i dyskusję z komisją. Sesja ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, w miejscu wyznaczonym przez CEM.

Czego spodziewać się na ustnej? W onkologii i hematologii dziecięcej komisja sprawdza przede wszystkim rozumowanie kliniczne i znajomość aktualnych protokołów: jak postąpisz z dzieckiem z podejrzeniem białaczki limfoblastycznej, jaki jest algorytm diagnostyczny niedokrwistości hemolitycznej, jak ocenisz ryzyko sepsy neutropenicznej i co zlecisz w trybie pilnym. Liczy się usystematyzowany tok myślenia — rozpoznanie różnicowe, kluczowe badania, plan leczenia — prezentowany spokojnie, nawet jeśli odpowiedź nie jest do końca pewna. Komisja często naprowadza i zadaje pytania pogłębiające; nie jest to odpytywanie encyklopedyczne, lecz rozmowa kliniczna.

Przygotowanie do ustnej warto wpleść w Fazę 3 nauki: omawiaj kazusy na głos, ćwicz strukturę odpowiedzi i przerabiaj pytania otwarte z wcześniejszych sesji PES.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

PES organizuje Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK. Egzaminy odbywają się w dwóch sesjach rocznie: wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i harmonogram zgłoszeń CEM publikuje na stronie cem.edu.pl z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ wszystkie wymagania specjalizacyjne — kursy, staże kierunkowe i zaliczenia zgodne z programem specjalizacji z onkologii i hematologii dziecięcej.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK — wszystkie zaliczenia i kursy muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. To wcześniej niż w wielu innych egzaminach — nie odkładaj formalności na ostatni moment.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części łącznie. Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM przed sesją; sprawdzaj cem.edu.pl.

Najczęstsze problemy przy dopuszczeniu to niekompletne wpisy w SMK oraz przekroczony termin zgłoszenia. Sprawdź stan wpisów co najmniej dwa miesiące przed sesją. Warto też przejrzeć regulamin PES dla onkologii i hematologii dziecięcej na cem.edu.pl — choć format jest standardowy, niektóre specjalizacje mają zmodyfikowane zasady egzaminowania.

4. Zakres PES z onkologii i hematologii dziecięcej — filary i tematy high-yield

Onkologia i hematologia dziecięca to specjalizacja o ściśle zintegrowanym zakresie — hematologia nieonkologiczna, onkohematologia i onkologia guzów litych przenikają się wzajemnie, a leczenie wymaga znajomości zarówno biologii choroby, jak i farmakologii protokołów wielolekowych i zasad opieki wspomagającej.

Główne filary egzaminu:

• Epidemiologia i biologia nowotworów dziecięcych — częstość występowania poszczególnych rozpoznań, czynniki ryzyka, podłoże genetyczne (m.in. zespoły predysponujące), biologia komórkowa i molekularna w stopniu potrzebnym do rozumienia diagnostyki i leczenia.
• Białaczki dziecięce — ostra białaczka limfoblastyczna (ALL), ostra białaczka szpikowa (AML), białaczka przewlekła szpikowa u dzieci (CML); klasyfikacja FAB i WHO, immunofenotypowanie, cytogenetyka i jej znaczenie prognostyczne (BCR-ABL, ETV6-RUNX1, MLL, t(8;21)), stratyfikacja ryzyka i protokoły leczenia.
• Chłoniaki — chłoniak Hodgkina i chłoniaki nie-Hodgkina w populacji dziecięcej (Burkitta, diffuse large B-cell, limfoblastyczny); staging, diagnostyka, leczenie.
• Guzy lite dziecięce — nerczak Wilmsa (nephroblastoma), neuroblastoma, guz Ewinga i mięsaki tkanek miękkich, guzy mózgu (glejakowe i nieglejkowe — medulloblastoma, wyściółczak), retinoblastoma, hepatoblastoma, guzy germinalne; dla każdego: typowa prezentacja kliniczna, badania diagnostyczne, staging, główne linie leczenia, czynniki rokownicze.
• Hematologia nieonkologiczna — niedokrwistości (z niedoboru żelaza, megaloblastyczna, hemolityczna — wrodzona i nabyta; niedokrwistość aplastyczna); małopłytkowości (ITP, TTP, HUS); skazy krwotoczne (hemofilia A i B, choroba von Willebranda); hemoglobinopatie (talasemie, niedokrwistość sierpowatokrwinkowa); neutropenie.
• Chemioterapia i jej powikłania — mechanizmy działania grup leków (alkalizujące, antracykliny, antymetabolity, inhibitory topoizomerazy, winkaloidy), kardiotoksyczność, nefrotoksyczność, neurotoksyczność, mutagenność i ototoksyczność; sepsa neutropeniczna i gorączka neutropeniczna — algorytm diagnostyczny i leczenie.
• Przeszczepienie komórek krwiotwórczych (HSCT) — wskazania do auto- i alloprzeszczepienia, dobór dawcy, kondycjonowanie, choroba przeszczep-przeciwko-gospodarzowi (GvHD) — ostra i przewlekła, profilaktyka i leczenie powikłań okresu potransplantacyjnego.
• Opieka wspomagająca i paliatywna — leczenie bólu nowotworowego u dzieci, żywienie w onkologii dziecięcej, wsparcie psychologiczne i komunikacja z rodziną, opieka paliatywna i decyzje o zaprzestaniu leczenia.
• Odległe skutki leczenia — kardiomiopatia antracyklinowa, zaburzenia wzrostu i endokrynologiczne, niepłodność, wtórne nowotwory, zaburzenia neuropoznawcze; monitoring po zakończeniu terapii.

Tematy, które wracają na egzaminie z wyjątkową regularnością i które warto opanować pewnie:

• Diagnostyka ALL i jej klasyfikacja prognostyczna — kryteria rozpoznania, znaczenie immunofenotypu (B-komórkowy vs T-komórkowy), kluczowe aberracje cytogenetyczne, zasady stratyfikacji na grupy ryzyka i ich wpływ na intensywność leczenia.
• Postępowanie w gorączce neutropenicznej — definicja (temperatura, granica ANC), algorytm diagnostyczny, empiryczna antybiotykoterapia, wskazania do hospitalizacji i eskalacji.
• Nerczak Wilmsa — staging i leczenie — system SIOP vs COG, rola nefrektomii i chemioterapii przedoperacyjnej, czynniki histologiczne rokownicze (histologia anaplastyczna).
• Neuroblastoma — staging i ryzyko — klasyfikacja INRG, znaczenie amplifikacji MYCN, opcje leczenia w zależności od grupy ryzyka.
• ITP u dzieci — różnicowanie z innymi małopłytkowościami, decyzja o leczeniu (nie każde ITP wymaga interwencji), kiedy stosować IVIG, kortykosteroidy, anty-D.
• Hemofilia A i B — mechanizm, laboratoryjne rozróżnienie od innych skaz, zasady substytucji czynnika krzepnięcia, inhibitory i ich leczenie.
• GvHD ostra — stopnie, narządy docelowe, rozpoznanie i leczenie pierwszej linii.
• Kardiotoksyczność antracyklin — mechanizm, dawki progowe, monitoring (echo), prewencja (deksrazoksane).

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie opiera się na trzech filarach: podręcznik dający teorię, aktualne wytyczne i protokoły oraz systematyczna praca na pytaniach.

Standardowe, uznane źródła dla onkologii i hematologii dziecięcej:

• Podręcznik hematologii i onkologii dziecięcej (PZWL) — polskie kompendium obejmujące hematologię nieonkologiczną i onkologię dziecięcą w jednym tomie; odpowiada polskim standardom klinicznym i jest naturalnym centrum przygotowań do PES z tej specjalizacji. Korzystaj z najnowszego dostępnego wydania.
• Onkologia kliniczna pod red. Krzakowskiego (Via Medica) — wielotomowy podręcznik onkologii klinicznej; rozdziały poświęcone nowotworom dziecięcym stanowią dobre uzupełnienie, zwłaszcza w zakresie guzów litych i zasad chemioterapii.
• Protokoły terapeutyczne polskich grup wieloośrodkowych — Polska Pediatryczna Grupa ds. Leczenia Białaczek i Chłoniaków (PPGBCH), Polska Pediatryczna Grupa ds. Guzów Litych (PPGdGL) oraz grupy europejskie (SIOP, BFM, AIEOP) określają aktualne standardy leczenia, na których opierają się pytania kazusowe. Protokoły dla najczęstszych rozpoznań (ALL, AML, nerczak Wilmsa, neuroblastoma) warto znać przynajmniej w zarysie — grupy ryzyka, główne leki, fazy leczenia.
• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Onkologii i Hematologii Dziecięcej (PTOiHD) oraz Polskiego Towarzystwa Hematologów i Transfuzjologów (PTHiT) — obowiązkowe dla pytań o postępowanie zgodne z aktualnym standardem. Wytyczne dotyczące gorączki neutropenicznej, ITP, hemofilii i HSCT bywają aktualizowane — korzystaj z bieżących wersji.

Korzystaj z aktualnych wydań — normy, progi i algorytmy są aktualizowane, a egzamin ocenia wiedzę według bieżących standardów. Przed przystąpieniem do nauki przejrzyj też program specjalizacji z onkologii i hematologii dziecięcej dostępny na stronie CMKP — wyznacza oficjalny zakres egzaminu.

Baza pytań. Wiedza z podręcznika nie wystarczy bez oswojenia z formatem egzaminu — pytania PES mają specyficzną konstrukcję, a dystraktory bywają bardzo blisko siebie. Dlatego od początku łącz teorię z systematyczną pracą na pytaniach z bazy PES z onkologii i hematologii dziecięcej, w której znajdziesz ponad 120 pytań z tej specjalizacji. Filtruj po dziale, którego właśnie się uczysz — rozwiązuj pytania bezpośrednio po omówieniu danego obszaru w podręczniku.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i ustal, dlaczego były błędem. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć stron podręcznika.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

PES lekarski jest egzaminem o znacznie szerszym zakresie niż specjalizacje pielęgniarskie. Poniższy schemat zakłada naukę obok dyżurów i obowiązków klinicznych — jest realistyczny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i dostępnego czasu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż komplet pytań przekrojowych „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które filary wypadają poniżej progu (białaczki? guzy lite? hematologia nieonkologiczna? powikłania HSCT?). To one dostają najwięcej czasu w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi — jeden blok to teoria z podręcznika plus pytania z tego samego działu plus powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej klinicznej wadze i najwyższej częstości na egzaminie (białaczki ALL i AML, gorączka neutropeniczna, hematologia nieonkologiczna — ITP, hemofilia, niedokrwistości), następnie guzy lite (nerczak Wilmsa, neuroblastoma, guzy mózgu, mięsaki), potem chłoniaki, HSCT i odległe skutki leczenia. Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po 4–7 dniach od pierwszego omówienia.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań rozwiązywanych w 180 minutach — najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd w czytaniu pytania? Celuj w stabilne 78–85% jako bezpieczny bufor. Równolegle zacznij przygotowanie do ustnej: omawiaj kazusy kliniczne na głos, ćwicz strukturę odpowiedzi diagnostyczno-terapeutycznych i przerabiaj pytania otwarte z wcześniejszych sesji.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji i przygotowania do ustnej — to właśnie te elementy najsilniej wpływają na końcowy wynik.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie z onkohematologii dziecięcej:

• Nauka bez diagnozy luk. Bez Fazy 1 łatwo spędzać godziny na powtarzaniu tego, co się już dobrze zna, omijając słabe obszary. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Korzystanie z nieaktualnych protokołów. Standardy leczenia białaczek, wytyczne dotyczące gorączki neutropenicznej czy algorytmy HSCT są regularnie aktualizowane. Wersja protokołu sprzed pięciu lat może być dziś błędną odpowiedzią — sprawdzaj datę wydania źródła.
• Uczenie się teorii bez pytań. Podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory na egzaminie. Bez treningu na pytaniach format zaskakuje na sali, nawet jeśli wiedza jest solidna.
• Pomijanie hematologii nieonkologicznej. Zdający skupiają się na nowotworach i zaniedbują anemie, skazy krwotoczne i neutropenie — a to spora część egzaminu z dziedziny łączonej.
• Brak przygotowania do ustnej. Skupienie całej energii na pisemnej i przystąpienie do ustnej bez ćwiczenia odpowiedzi na głos to jeden z najczęstszych błędów. Komisja ocenia rozumowanie kliniczne, nie recytację — trzeba umieć mówić, nie tylko wiedzieć.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. 120 pytań w 180 minutach to test koncentracji i wytrzymałości, nie tylko wiedzy. Bez wytrenowanego tempa wiedza zawodzi na sali.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminacyjny może podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Na egzaminie pisemnym:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodniejszą głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po ok. 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach onkohematologicznych kluczowy bywa ostatni szczegół: wartość ANC, dzień po chemioterapii, wiek dziecka, wynik rozmazu czy wynik badania cytogenetycznego. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%, a trzech — do 50%. Technika eliminacji jest szczególnie wartościowa przy pięciu odpowiedziach.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez konkretnego powodu. Pierwsza intuicja oparta na wiedzy jest zazwyczaj trafniejsza niż poprawka z nerwów.

Na egzaminie ustnym:

• Przedstawiaj tok rozumowania spokojnie i usystematyzowanie — komisja chce zobaczyć, jak myślisz klinicznie, nie sprawdzać encyklopedii.
• Jeśli nie jesteś pewien, powiedz to wprost i zaproponuj kolejne kroki diagnostyczne — to bardziej przekonujące niż niepewna odpowiedź udająca pewność.
• Przygotuj się na pytania pogłębiające — komisja często drąży temat, żeby ocenić głębokość rozumienia, nie żeby postawić pułapkę.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, żeby zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z onkologii i hematologii dziecięcej — w formacie zbliżonym do PES, na bazie pytań z tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i obszary wymagające najwięcej pracy. Wracaj do bazy regularnie w kolejnych tygodniach, ucząc się na własnych pomyłkach — bo właśnie błędy zrozumiane do końca najszybciej budują trwały wynik.

Powodzenia na egzaminie — onkohematologia dziecięca nagradza tych, którzy rozumieją biologię choroby i potrafią myśleć protokołem, nie tylko regułą.