Jak zdać PES z ortopedii i traumatologii narządu ruchu — przewodnik 2026

Ortopedia i traumatologia narządu ruchu to specjalizacja, która łączy precyzję diagnostyczną, umiejętności operacyjne i myślenie rehabilitacyjne — i egzamin PES sprawdza wszystkie trzy wymiary. Zakres jest szeroki: od złamań i urazów przez chorobę zwyrodnieniową i endoprotezoplastykę, aż po ortopedię dziecięcą, nowotwory kości i zakażenia narządu ruchu. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z ortopedii i traumatologii narządu ruchu trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminu specjalizacyjnego dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na ortopedii i traumatologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 180 minut, próg 60%

Format części pisemnej PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich specjalizacji:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi A–E, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtora minuty na pytanie to komfortowy margines dla pytań wprost, ale kazusy kliniczne — a CEM od około 2020 roku systematycznie zwiększa ich udział kosztem pytań czysto teoretycznych — potrafią zająć dwie–trzy minuty. Trenuj reżim czasowy z pełnymi zestawami.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 20% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech (jak w egzaminach pielęgniarskich) oznacza więcej dystraktorów skonstruowanych tak, by wyglądały wiarygodnie. Wygrywa tu rozróżnianie niuansów klinicznych: nie tylko co zrobić, ale kiedy, w jakiej kolejności i u jakiego pacjenta.
• Próg jest stały. 72 na 120 to Twój cel minimalny. Celuj w symulacjach na poziomie 75–80%, żeby mieć bezpieczny bufor na stres i ewentualne pytania spoza Twoich mocnych stron.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość egzaminu

PES lekarski składa się z dwóch części, które trzeba zaliczyć łącznie:

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM. Po przekroczeniu progu 60% (72 punkty) jesteś dopuszczony do części ustnej. Wynik pisemnej nie jest uśredniany z ustną — obie części musisz po prostu zaliczyć.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną zwykle z 3–5 specjalistów z zakresu ortopedii i traumatologii. Trwa około 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych — zazwyczaj przypadki wymagające omówienia diagnostyki, planowania leczenia operacyjnego lub zachowawczego, powikłań i postępowania rehabilitacyjnego. Komisja może dopytywać o szczegóły, alternatywne opcje i uzasadnienie wyboru.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej. To czas, który warto wykorzystać świadomie: nie „odpoczywać po pisemnej”, lecz przejść do przygotowania narracyjnego — umiejętności klarownego przedstawiania przypadku klinicznego i obrony decyzji terapeutycznej.

Kilka wskazówek do ustnej:

• Ćwicz głośne omawianie przypadków, nie tylko czytanie — komisja ocenia sposób rozumowania, a nie sam wynik.
• Spodziewaj się pytań o postępowanie przy powikłaniach (zakażenie endoprotezy, powikłania złamania, niestabilność pourazowa) — to ulubiony obszar komisji.
• Znaj aktualne standardy i wytyczne — jeśli postępowanie się zmieniło w ostatnich latach, komisja często o to pyta.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz, co byś sprawdził i dlaczego — komisja ceni myślenie kliniczne bardziej niż wyuczoną regułkę.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty CEM ogłasza z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl — tam też znajdziesz listę miejsc egzaminacyjnych i regulamin dla danej dziedziny.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ program specjalizacji z ortopedii i traumatologii narządu ruchu — wszystkie wymagane kursy, staże i zaliczenia muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji w SMK.
2. Zadbaj o porządek w SMK (System Monitorowania Kształcenia) z odpowiednim wyprzedzeniem — błędy we wpisach kierownika to jeden z najczęstszych powodów opóźnionych zgłoszeń.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — termin składania to zwykle 2–3 miesiące przed egzaminem. Nie zostawiaj tego na ostatni moment.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — 700 zł, ale dopiero od trzeciego zgłoszenia — dwa pierwsze są bezpłatne. Opłatę wnosi się najpóźniej w ciągu 5 dni od upływu terminu składania zgłoszeń.

Najczęstsze problemy przy zgłoszeniu to brakujące lub niekompletne wpisy kursów w SMK oraz przegapiony termin składania wniosku. Sprawdzaj stan swojego konta w SMK co najmniej 3–4 miesiące przed planowaną sesją.

4. Zakres egzaminu — filary i tematy, które wracają najczęściej

Egzamin z ortopedii i traumatologii narządu ruchu jest rozległy tematycznie, ale da się wyróżnić filary, które odpowiadają za największą część pytań:

• Złamania i ich leczenie — klasyfikacje złamań (AO/OTA, Garden, Pauwels, Schatzker, Lauge-Hansen i inne zależne od okolicy), wskazania do leczenia zachowawczego vs operacyjnego, metody stabilizacji (gwoźdź śródszpikowy, płytka, śruby, zewnętrzny stabilizator), leczenie złamań u dzieci (kość rosnąca, wzrost), powikłania (zrost opóźniony, staw rzekomy, błędne ustawienie).
• Urazy stawów i więzadeł — zwichnięcia (bark, biodro, kolano, łokieć), klasyfikacje i postępowanie, urazy więzadłowe kolana (ACL, PCL, MCL, LCL), urazy stożka rotatorów, uszkodzenia łąkotki, mechanizmy urazu i diagnostyka.
• Choroba zwyrodnieniowa — patofizjologia, kryteria rozpoznania, klasyfikacja radiologiczna (Kellgren-Lawrence), leczenie zachowawcze, wskazania do zabiegu operacyjnego, osteotomie korekcyjne.
• Endoprotezoplastyka — wskazania i przeciwwskazania do alloplastyki stawu biodrowego i kolanowego, typy endoprotez, dostępy operacyjne, powikłania (zakażenie, zwichnięcie, obluzowanie, zakrzepica), rewizje.
• Ortopedia dziecięca — dysplazja stawu biodrowego (DDH): screening, klasyfikacja Grafa, leczenie w zależności od wieku; choroba Perthesa; epifizjoliza głowy kości udowej (SCFE); skoliozy idiopatyczne: klasyfikacja Cobba, obserwacja vs gorset vs operacja; deformacje stóp (stopa końsko-szpotawa, płasko-koślawa).
• Nowotwory kości i tkanek miękkich — guzy pierwotne (kostniakoglejak, mięsak kościopochodny, chrzęstniakomięsak, mięsak Ewinga) i przerzutowe: cechy kliniczne i radiologiczne, biopsja, zasady leczenia skojarzonego, operacje oszczędzające kończynę.
• Zakażenia narządu ruchu — ostre i przewlekłe zapalenie kości i szpiku, zakażenia układu protezowego (PJI): klasyfikacja Tsiridisa, diagnostyka, leczenie (wymiana jednoetapowa vs dwuetapowa), zapalenie stawów septyczne.
• Diagnostyka obrazowa — interpretacja RTG (złamania, zmiany zwyrodnieniowe, nowotwory), zasady MRI w patologii narządu ruchu (więzadła, łąkotki, chrząstka, guzy), CT w planowaniu leczenia, scyntygrafia w zakażeniach.
• Rehabilitacja narządu ruchu — zasady wczesnej rehabilitacji po złamaniach i po alloplastyce, obciążanie po operacjach, fizjoterapia w chorobie zwyrodnieniowej, ortezy i protezy.

Tematy, które wracają najczęściej i wymagają pewnej wiedzy (high-yield):

• Klasyfikacje złamań — znać na pamięć kluczowe (AO, Garden, Schatzker, Lauge-Hansen, Salter-Harris u dzieci).
• Wskazania do alloplastyki stawu biodrowego i kolanowego oraz powikłania periprotetyczne.
• Diagnostyka i leczenie DDH — zależność postępowania od wieku dziecka.
• Kryteria operacyjności skoliozy idiopatycznej — kąt Cobba, szkielet dojrzały vs niedojrzały.
• Różnicowanie nowotworów kości na podstawie obrazu RTG — cechy łagodności vs złośliwości.
• Zakażenie endoprotezy: kryteria rozpoznania (MSIS/ICM), posiewy śródoperacyjne, algorytm leczenia.
• Staw rzekomy: definicja, klasyfikacja (atroficzny vs hipertroficzny), postępowanie.
• Powikłania żylno-zatorowe po zabiegach ortopedycznych: ocena ryzyka, profilaktyka, leczenie.
• Choroba Perthesa i SCFE: jak odróżnić, wskazania do pilnej interwencji.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie łączy uporządkowaną teorię z systematyczną pracą na pytaniach egzaminacyjnych.

Standardowe i uznane podręczniki tej specjalizacji:

• Wiktora Degi ortopedia i rehabilitacja — klasyczny, wielokrotnie wznawiany podręcznik akademicki, który przez dekady kształtował polskich ortopedów. Stanowi naturalny kościec do nauki: systematycznie omawia zarówno traumatologię, jak i ortopedię planową, choroby narządu ruchu i zasady rehabilitacji. Zacznij od niego.
• Ortopedia i traumatologia pod red. Gaździka — uznane uzupełnienie, szczególnie przydatne w obszarach traumatologii i szczegółowych zagadnień operacyjnych.
• Wytyczne i standardy towarzystw naukowych — Polskie Towarzystwo Ortopedyczne i Traumatologiczne (PTOiTr) oraz wytyczne europejskie (EFORT) i amerykańskie (AAOS) w wybranych obszarach (endoprotezoplastyka, zakażenia PJI, profilaktyka ŻChZZ). CEM od kilku lat wyraźnie faworyzuje pytania oparte na aktualnym postępowaniu — warto znać nowsze standardy, nie tylko klasyczne podręczniki.

Korzystaj wyłącznie z aktualnych wydań. W ortopedii standardy leczenia zmieniają się — szczególnie w obszarze endoprotezoplastyki, leczenia zakażeń i zasad rehabilitacji. Sprawdź też program specjalizacji zatwierdzony przez CMKP, który precyzuje wymagany zakres merytoryczny.

• Baza pytań. Sama teoria nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania z pięcioma opcjami i gdzie kryją się pułapki. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla ortopedii i traumatologii narządu ruchu. Nasza baza liczy 4143 pytania — wystarczająco, by wielokrotnie przerobić każdy dział i zidentyfikować swoje słabe obszary.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i zrozum je. Pytanie, na które odpowiedziałeś błędnie i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż kilkanaście przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i codziennych obowiązków — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do własnych luk i dostępnego czasu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma jeszcze znaczenia — chodzi wyłącznie o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy wypadają poniżej progu (nowotwory kości? zakażenia? ortopedia dziecięca?). To one dostają w kolejnych tygodniach najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok to: teoria z podręcznika + pytania z bazy filtrowane po tym dziale + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań i najszerszym przekroju (złamania i leczenie, choroba zwyrodnieniowa i endoprotezoplastyka, ortopedia dziecięca), potem obszary wymagające dokładności klasyfikacyjnej (nowotwory kości, zakażenia PJI, urazy stawów i więzadeł). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–15): symulacje pisemne. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania, czy pułapka dystraktorów. Celuj w stabilne 75–80%.

Faza 3b (tygodnie 14–16): przygotowanie do ustnej. Równolegle z symulacjami ćwicz prezentację przypadków klinicznych — głośno, z uzasadnieniem każdej decyzji. Poproś kolegę lub mentora o symulowany egzamin ustny. Przejrzyj wytyczne w obszarach, które komisja pyta najchętniej: powikłania alloplastyki, zakażenia narządu ruchu, wskazania operacyjne w skoliozach i DDH.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj ani z symulacji, ani z przygotowania do ustnej — obie części musisz zaliczyć niezależnie.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co się już umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Nieznajomość klasyfikacji. Ortopedia jest specjalnością nasyconą klasyfikacjami — błędna lub niepewna wiedza o systemach AO, Garden, Schatzker, Salter-Harris czy Kellgren-Lawrence kosztuje pytania, które mogłyby być pewne.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są pytania z pięcioma opcjami i gdzie kryją się pułapki. Bez treningu na pytaniach zaskakuje forma, nie treść.
• Powtarzanie nieaktualnych standardów. Zasady leczenia zakażeń periprotetycznych, profilaktyki ŻChZZ i wskazań do alloplastyki bywają aktualizowane. Wersja „jak uczyli kilka lat temu” może być dziś błędną odpowiedzią.
• Pomijanie ortopedii dziecięcej i nowotworów kości. Te działy bywają odkładane na koniec i uczone pośpiesznie — a wracają na egzaminie regularnie.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa i wytrzymałości załamuje się na sali. 120 pytań w 180 minutach to też test koncentracji.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.
• Zlekceważenie części ustnej. Zdarzają się lekarze, którzy solidnie zdają pisemną, a oblewa ustną — bo nie ćwiczyli narracji klinicznej i prezentacji przypadku. Ustna wymaga osobnego przygotowania.

8. Strategia w dniu egzaminu

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach klinicznych kluczowy bywa ostatni fragment: parametr życiowy, czas od urazu, wiek pacjenta, wynik badania obrazowego. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najmniej prawdopodobne” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch–trzech ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33–50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez konkretnego powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka z nerwów. Zmieniaj tylko wtedy, gdy w drugiej turze znajdziesz konkretny argument.

Część ustna:

• Zadbaj o spokój — komisja nie szuka pretekstu, by oblać; chce zobaczyć lekarza, który myśli klinicznie.
• Prezentuj tok rozumowania głośno: diagnoza → różnicowanie → plan leczenia → powikłania → rehabilitacja.
• Jeśli pytanie cię zaskoczy, powiedz, co byś sprawdził i dlaczego — to lepsze niż cisza lub zgadywanie.
• Przygotuj się szczególnie na pytania o postępowanie przy powikłaniach — komisja tu najchętniej weryfikuje głębokość wiedzy.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z ortopedii i traumatologii narządu ruchu — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. Nasza baza liczy ponad 4143 pytania — wystarczająco, by wielokrotnie przerobić każdy dział i wejść na egzamin bez niespodzianek. A potem wracaj regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — ortopedia nagradza systematyczność i precyzję.