Jak zdać PES z otorynolaryngologii — przewodnik 2026

Otorynolaryngologia to specjalizacja o wyjątkowo szerokim zakresie — od audiologii i patologii błędnika, przez onkologię głowy i szyi, po laryngologię dziecięcą i stany nagłe. Egzamin specjalizacyjny sprawdza opanowanie całego tego spektrum, a jego dwuetapowy format — pisemny i ustny — wymaga zarówno wiedzy encyklopedycznej, jak i klinicznej sprawności argumentacyjnej. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z otorynolaryngologii trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, formalności, zakres materiału, rekomendowane źródła i realny plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na otorynolaryngologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 180 minut, próg 60%

Format części pisemnej PES jest ujednolicony dla zdecydowanej większości specjalizacji lekarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie daje więcej przestrzeni niż w LEK-u, ale pytania ORL często zawierają rozbudowane kazusy kliniczne z wynikami badań słuchu, endoskopii czy obrazowania — czytaj je uważnie, a trudniejsze odkładaj na drugą turę.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy kompletnej niepewności zaznaczaj odpowiedź — masz 20% szans przy losowaniu z pięciu opcji.
• Jedna poprawna z pięciu. Pięć odpowiedzi zamiast czterech oznacza bardziej wyrafinowane dystraktory. Egzamin lubi pary „prawie identycznych” opcji różniących się jednym szczegółem — schematem leczenia, wskazaniem do operacji, wartością progową w audiogramie.
• Próg jest stały. 72/120 to Twój cel minimalny. Celuj w symulacjach w stabilne 75–80%, żeby mieć bezpieczny bufor ponad próg na wypadek stresu egzaminacyjnego.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

PES lekarski różni się od egzaminów pielęgniarskich strukturą: składa się z dwóch etapów, które oba muszą zostać zaliczone.

Etap pisemny (opisany powyżej) odbywa się w terminie wyznaczonym przez CEM. Wynik 72 i więcej poprawnych odpowiedzi kwalifikuje do etapu drugiego. Wynik jest znany tego samego lub następnego dnia roboczego — CEM publikuje klucz odpowiedzi.

Etap ustny odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnym przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów w dziedzinie otorynolaryngologii. Sesja trwa 30–45 minut i obejmuje zazwyczaj 3–5 pytań klinicznych. Pytania są otwarte i scenariuszowe — komisja oczekuje nie tylko poprawnej odpowiedzi, ale uzasadnienia klinicznego: dlaczego wybrałeś to badanie, ten protokół leczenia, tę kolejność postępowania.

Kilka praktycznych wskazówek dotyczących ustnej:

• Komisja często zaczyna od pytania ogólnego i drąży szczegóły w oparciu o odpowiedź — nie urywaj wywodu po haśle, lecz rozwijaj tok kliniczny.
• Przypadki z pogranicza dziedzin (np. guz głowy i szyi z planowaniem radioterapii, zawroty głowy z tłem neurologicznym) są częstym testem na szerokość perspektywy.
• Jeśli nie pamiętasz szczegółu, mów o rozumowaniu klinicznym — komisja ocenia przede wszystkim sposób myślenia, nie encyklopedyczną precyzję dat publikacji.
• Przygotuj się do omawiania przypadków z własnej praktyki specjalizacyjnej — to naturalne uzupełnienie pytań komisji.

Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi organizuje PES lekarski od lat — format jest stabilny i dobrze opisany w regulaminach dostępnych na cem.edu.pl. Przed każdą sesją sprawdzaj regulamin swojej dziedziny, ponieważ nieliczne specjalizacje mają zmodyfikowane zasady części praktycznej.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty CEM publikuje z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia:

1. Ukończ program specjalizacji w otorynolaryngologii — wszystkie wymagane kursy, staże i zaliczenia zgodnie z programem CMKP.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK — każde zaliczenie i kurs musi być wpisany przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — termin to zwykle 2–3 miesiące przed sesją. Wniosek trafia do CEM.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł łącznie za część pisemną i ustną. Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM dla danej sesji.

Najczęstsze przeszkody to brakujące zaliczenia w SMK (niedopilnowane przez kierownika specjalizacji lub zdającego) i przekroczony termin zgłoszenia. Skontaktuj się z kierownikiem specjalizacji minimum dwa tygodnie przed upłynięciem terminu, by mieć czas na ewentualne korekty.

Na egzamin pisemny zabierz: dowód osobisty, potwierdzenie dopuszczenia z CEM i długopis. Telefonów i urządzeń elektronicznych nie wolno wnosić na salę.

4. Zakres otorynolaryngologii — filary i tematy, które wracają najczęściej

Egzamin z ORL obejmuje całą szerokość kliniczną specjalizacji. W praktyce pytania skupiają się wokół kilku filarów:

• Choroby ucha i niedosłuch — patologia ucha zewnętrznego, środkowego i wewnętrznego; przewlekłe zapalenie ucha środkowego i jego powikłania; otoskleroza; presbyacusis; głuchota nagła; postępowanie z niedosłuchem czuciowo-nerwowym i przewodzeniowym.
• Choroby zatok i nosa — przewlekłe zapalenie zatok przynosowych (CRS) z polipami i bez; anatomia funkcjonalna, wskazania do FESS; alergiczny i niealergiczny nieżyt nosa; krwawienia z nosa i ich zaopatrywanie; skrzywienie przegrody nosowej.
• Choroby krtani i zaburzenia głosu — zapalenia krtani ostre i przewlekłe; guzki i polipy głosowe; porażenia fałdów głosowych; rak krtani — rozpoznanie, staging, postępowanie.
• Onkologia głowy i szyi — guzy ślinianek, jamy ustnej, gardła, krtani, tarczycy; zasady stagingu TNM; wskazania do chirurgii vs radiochemioterapii; postępowanie z węzłami chłonnymi szyi.
• Zawroty głowy i choroby błędnika — łagodne pozycyjne zawroty głowy (BPPV) i manewr repozycji; choroba Ménière’a; zapalenie neuronu przedsionkowego; różnicowanie obwodowych i ośrodkowych przyczyn zawrotów.
• Otorynolaryngologia dziecięca — przerost migdałka gardłowego, wskazania do adenotomii i tonsillektomii; wysiękowe zapalenie ucha środkowego i drenaż; ciała obce dróg oddechowych i uszu; stridor u dziecka.
• Audiologia — audiometria tonalna, słowna i impedancyjna; ABR i OAE; wskazania do aparatowania i implantów ślimakowych; przesiewowe badania słuchu u noworodków.
• Stany nagłe laryngologiczne — zagrożenie dróg oddechowych (epiglottitis, ropień okołomigdałkowy, ciało obce); krwotoki (krwawienie z nosa, krwawienie po tonsillektomii); nagła głuchota i jej leczenie w oknie terapeutycznym.

Spośród tych filarów tematy, które wracają najczęściej i które warto opanować „na pewno”:

• Interpretacja audiogramu — pytania zawierające audiogram i prośbę o rozpoznanie lub wybór postępowania to klasyk egzaminacyjny; ćwicz czytanie audiogramów do automatyzmu.
• Różnicowanie niedosłuchu przewodzeniowego i czuciowo-nerwowego — od audiometrii po wskazania operacyjne w otosklerozie i wskazania do implantów.
• Powikłania zapalenia ucha środkowego — zapalenie wyrostka sutkowego, zapalenie opon mózgowych, ropień nadtwardówkowy; kolejność postępowania i wskazania do mastoidektomii.
• BPPV — rozpoznanie i manewr Epleya — pytanie o krok po kroku bardzo często pojawia się w formie kazusowej.
• Staging raka krtani i krtaniowej części gardła — TNM, kryteria operacyjności, kiedy laryngektomia całkowita, kiedy częściowa.
• Wskazania do FESS — kryteria kwalifikacji do endoskopowej chirurgii zatok (nieudane leczenie zachowawcze, polipy, powikłania).
• Postępowanie w nagłej głuchocie — okno terapeutyczne, kortykosteroidy, hospitalizacja; pytanie w formie kazusu pojawia się regularnie.
• Ciało obce krtani u dziecka — postępowanie przedszpitalne i szpitalne, wskazania do tracheotomii.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Standardowe, uznane źródła dla tej specjalizacji:

• Otorynolaryngologia kliniczna pod red. Niemczyka i wsp. — wiodący krajowy podręcznik; wyczerpująco obejmuje całą dziedzinę i powinien być podstawą przygotowania. Korzystaj z najnowszego dostępnego wydania.
• Otolaryngologia Janczewskiego — klasyczna pozycja, przydatna szczególnie w rozdziałach dotyczących audiologii i patologii ucha; wielu zdających używa jej jako uzupełnienia do Niemczyka.
• Aktualne wytyczne towarzystw onkologicznych — zwłaszcza w zakresie guzów głowy i szyi (PTOHiS, ESMO, NCCN) oraz protokołów radio- i chemioterapii; egzamin od kilku lat kładzie nacisk na aktualne postępowanie, nie wersje sprzed dekady.
• Wytyczne europejskie w alergologii i rynologii — wytyczne EPOS (European Position Paper on Rhinosinusitis and Nasal Polyps) są standardem dla CRS; pytania o postępowanie zachowawcze i wskazania do FESS odwołują się do tej właśnie klasyfikacji.
• Regulamin i program specjalizacji CMKP — przejrzyj listę zagadnień egzaminacyjnych; bywa, że pewne tematy są wprost wyszczególnione jako obowiązkowe.

Wniosek praktyczny: jeśli masz czas tylko na jedno źródło, niech to będzie Niemczyk — pokrywa zdecydowaną większość materiału egzaminacyjnego. Audiologię dopracuj z Janczewskiego, a onkologię z aktualnych wytycznych.

Ważne: korzystaj zawsze z najnowszych wydań i weryfikuj daty wytycznych przed egzaminem. Standardy leczenia w onkologii głowy i szyi oraz protokoły dla CRS są regularnie aktualizowane — wersja sprzed kilku lat może być dziś błędną odpowiedzią.

Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — dystraktory w PES lekarskim są precyzyjnie skonstruowane i różnią się niuansami, których nie wychwyci się, czytając tylko tekst. Dlatego od początku nauki łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla otorynolaryngologii — ponad 3500 pytań w formacie zbliżonym do egzaminacyjnego. Filtruj po dziale, którego właśnie się uczysz.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Egzamin lekarski jest obszerniejszy od pielęgniarskiego i wymaga dłuższego przygotowania — zwłaszcza że część ustna stawia dodatkowe wymagania dotyczące płynności klinicznego rozumowania. Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy idą poniżej progu (audiologia? onkologia? błędnik?), i to one dostają w kolejnych tygodniach największą część czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: zacznij od filarów o największej liczbie pytań (choroby ucha i niedosłuch, choroby zatok i nosa, stany nagłe), potem przejdź do obszarów węższych (audiologia instrumentalna, błędnik, onkologia, ORL dziecięca). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Równolegle, od tygodnia 6–7, zacznij sporadycznie ćwiczyć formę wypowiedzi ustnej — omawiaj przypadki kliniczne na głos, tłumacz tok rozumowania współpracownikom lub przed lustrem. Im wcześniej oswoisz się z formą komisyjną, tym mniej będzie Cię kosztować w dniu ustnej.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania.

Jednocześnie intensyfikuj przygotowanie do ustnej: wróć do najtrudniejszych działów w formie opisowej (mów o przypadku, nie recytuj definicji), przejrzyj własne przypadki ze stażu specjalizacyjnego i przygotuj się na pytania o algorytmy postępowania w sytuacjach granicznych.

Celuj w stabilne 75–80% w symulacjach pisemnych — to bezpieczny bufor ponad próg 60%.

7. Najczęstsze błędy zdających

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie z otorynolaryngologii:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Zaniedbanie audiologii instrumentalnej. Pytania z interpretacji audiogramów, impedancji i ABR bywają pomijane w przygotowaniu „bo to tylko technikalia” — a właśnie te pytania mają precyzyjne, jednoznaczne odpowiedzi i łatwo je zdobyć.
• Nieaktualne wytyczne w onkologii głowy i szyi. Staging TNM i protokoły leczenia zmieniają się — wersja sprzed kilku lat potrafi być dziś błędną odpowiedzią. Zawsze weryfikuj aktualne wydanie wytycznych.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory. Bez treningu na pytaniach na egzaminie zaskakuje forma, nie treść.
• Pomijanie ORL dziecięcej. Wysiękowe zapalenie ucha, przerost migdałka gardłowego, stridor u dziecka — to tematy, które regularnie wracają, a bywają pomijane przez lekarzy pracujących głównie z dorosłymi.
• Brak przygotowania do ustnej. Zdający skupiają się niemal wyłącznie na pisemnej, a ustna wymaga osobnego treningu — płynnego artykułowania toku klinicznego, a nie tylko znajomości faktów.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kazusie audiologicznym.
• Czytaj pytanie do końca. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „u pacjenta z…” zmieniają poprawną odpowiedź. Kluczowe dane kliniczne bywają w ostatnim zdaniu opisu.
• Eliminuj z pięciu opcji. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Eliminacja jest Twoim przyjacielem przy pięciu dystraktach.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna:

• Mów spokojnie i strukturalnie — komisja ocenia tok myślenia, a nie tempo mówienia.
• Jeśli komisja drąży szczegół, którego nie jesteś pewien, powiedz, co wiesz, i doprecyzuj, jak byś postąpił w praktyce — to lepsze niż milczenie.
• Zrób kilka spokojnych oddechów przed wejściem. Część ustna jest mniej formalna niż pisemna — to rozmowa kliniczna, nie przesłuchanie.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z otorynolaryngologii — w formacie zbliżonym do PES, z bazy ponad 3500 pytań tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — otorynolaryngologia nagradza systematyczność i szerokość kliniczną.