Jak zdać PES z pediatrii — przewodnik 2026

Pediatria to jedna z najszerzej zakrojonych specjalizacji lekarskich — egzamin sprawdza wiedzę od neonatologii i genetyki po kardiologię dziecięcą, szczepienia i stany nagłe. Jednocześnie PES z pediatrii ma długą tradycję i stabilny format, co daje zdającym solidny grunt do planowania przygotowań. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed egzaminem trzeba wiedzieć: mechanikę pisemną i ustną, terminy, zakres, rekomendowane materiały i plan nauki na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu egzaminów specjalizacyjnych dla lekarzy, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na pediatrii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 180 minut, 60% próg

Część pisemna PES z pediatrii odbywa się w ujednoliconym formacie obowiązującym dla wszystkich specjalizacji lekarskich:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które warto wyciągnąć od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie brzmi komfortowo, ale kazusy kliniczne — a te pojawiają się coraz częściej, bo od ok. 2020 roku CEM konsekwentnie zwiększa ich udział kosztem pytań czysto teoretycznych — wymagają przeczytania opisu pacjenta, wyników badań i uważnego wyboru odpowiedzi. Naucz się zostawiać trudne pytania z zaznaczeniem do drugiej tury, zamiast w nich grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to dobrowolnie oddany punkt. Nawet przy pełnej niepewności masz 20% szans na trafienie — zawsze zaznacz jakąś odpowiedź.
• Jedna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech (jak w wielu innych egzaminach) oznacza, że dystraktory są staranniej dobrane. Eliminacja ewidentnie błędnych odpowiedzi podnosi szanse z 20% do 33–50% — technika eliminacji jest tutaj jeszcze ważniejsza.
• Próg jest stały. 72/120 to Twój cel minimalny. W praktyce warto celować w stabilne 78–85% na symulacjach, żeby mieć bezpieczny bufor ponad próg na stres egzaminacyjny.

2. Część pisemna i część ustna — egzamin dwuetapowy

PES z pediatrii to egzamin dwuetapowy i do uzyskania tytułu specjalisty konieczne jest zaliczenie obu części.

Część pisemna odbywa się w siedzibie CEM lub w wyznaczonych ośrodkach regionalnych. Wyniki ogłaszane są zwykle w ciągu kilku tygodni od egzaminu. Dopiero po uzyskaniu pozytywnego wyniku z pisemnej przystępuje się do ustnej.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów z pediatrii. Zdający losuje lub otrzymuje 3–5 pytań klinicznych i ma ok. 30–45 minut na odpowiedź i rozmowę z komisją. Sesja ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, w miejscu wyznaczonym przez CEM.

Czego spodziewać się na ustnej? Komisja sprawdza przede wszystkim rozumowanie kliniczne, a nie encyklopedyczną pamięć. Typowe pytania to: postępowanie z noworodkiem w stanie zagrożenia, diagnostyka różnicowa gorączki u dziecka, interpretacja wyniku badania, decyzja o hospitalizacji czy prowadzenie żywienia niemowlęcia z alergią. Liczy się spokojne, usystematyzowane prezentowanie toku rozumowania — nawet jeśli odpowiedź nie jest pewna do końca. Komisja często naprowadza, a ton rozmowy jest zazwyczaj merytoryczny, nie egzaminacyjny w stylu szkolnym.

Przygotowanie do ustnej warto wpleść w Fazę 3 nauki: omawiaj kazusy na głos, ćwicz strukturę odpowiedzi (rozpoznanie różnicowe → badania → leczenie → edukacja rodziców) i przerabiaj pytania otwarte z wcześniejszych sesji PES z pediatrii.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

PES organizuje Centrum Egzaminów Medycznych (CEM) w Łodzi — ta sama instytucja, która prowadzi LEK i LDEK. Egzaminy odbywają się w dwóch sesjach rocznie: wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i harmonogram zgłoszeń CEM publikuje na stronie cem.edu.pl z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem.

Droga do dopuszczenia wygląda następująco:

1. Ukończ wszystkie wymagania specjalizacyjne — kursy, staże kierunkowe i obowiązkowe zaliczenia zgodne z programem specjalizacji z pediatrii.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK (System Monitorowania Kształcenia) — wszystkie zaliczenia i kursy muszą być wpisane przez kierownika specjalizacji przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. To wcześniej niż w wielu innych egzaminach — nie odkładaj formalności na ostatnie tygodnie.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł za obie części (pisemna + ustna łącznie). Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM przed sesją; sprawdzaj cem.edu.pl, bo kwota może się różnić między sesjami.

Najczęstsze problemy przy dopuszczeniu to niekompletne wpisy w SMK (brakujący kurs lub staż, który kierownik jeszcze nie zatwierdził) oraz przekroczony termin zgłoszenia. Jeśli zbliża się sesja, na którą chcesz się zapisać, sprawdź stan wpisów w SMK co najmniej dwa miesiące wcześniej — a nie dwa tygodnie.

Warto też zweryfikować regulamin PES dla pediatrii na cem.edu.pl pod kątem ewentualnych specyficznych wymogów — choć dla pediatrii format jest standardowy, niektóre specjalizacje mają zmodyfikowane zasady (np. rozbudowaną część praktyczną w patomorfologii).

4. Zakres PES z pediatrii — filary i tematy high-yield

Pediatria to specjalizacja o wyjątkowo szerokim zakresie — obejmuje pacjenta od okresu noworodkowego do osiągnięcia dorosłości, z ogromną rozpiętością patologii. W praktyce egzamin można podzielić na kilka głównych filarów:

• Prawidłowy rozwój dziecka i normy — parametry wzrostu i masy ciała, siatki centylowe, kamienie milowe rozwoju psychomotorycznego, normy laboratoryjne zależne od wieku.
• Neonatologia — adaptacja noworodka, skala Apgar, wcześniactwo i jego powikłania (RDS, NEC, PDA), żółtaczka noworodkowa, zakażenia noworodkowe, wrodzone wady metabolizmu i badania przesiewowe.
• Kardiologia dziecięca — wrodzone wady serca (podział sianoczyniczy/niesianoczyniczy, najczęstsze wady: VSD, ASD, TOF, PDA), zapalenie mięśnia sercowego, kardiomiopatie, zaburzenia rytmu.
• Pulmonologia dziecięca — astma oskrzelowa (diagnostyka i leczenie stopniowane), mukowiscydoza, nawracające zapalenia płuc, świszczący oddech u niemowlęcia, diagnostyka różnicowa kaszlu przewlekłego.
• Gastroenterologia dziecięca — biegunka ostra i przewlekła, refluks żołądkowo-przełykowy, celiakia, choroba Leśniowskiego-Crohna i WZJG u dzieci, kolka niemowlęca, choroby wątroby.
• Choroby zakaźne i szczepienia — Program Szczepień Ochronnych (PSO) — harmonogram, wskazania, przeciwwskazania, szczepienia zalecane; diagnostyka i leczenie najczęstszych chorób zakaźnych wieku dziecięcego (mononukleoza, różyczka, krztusiec, angina paciorkowcowa, borelioza).
• Stany nagłe i resuscytacja dzieci — algorytmy BLS i ALS dla dzieci i noworodków, postępowanie w drgawkach gorączkowych i epilepsji, wstrząs, ostra niewydolność oddechowa, ciało obce w drogach oddechowych.
• Żywienie — karmienie piersią i mleko modyfikowane, żywienie uzupełniające (rozszerzanie diety), alergia na białka mleka krowiego, niedożywienie i otyłość u dzieci, żywienie dziecka z chorobą przewlekłą.

W obrębie tych filarów jest kilka obszarów, które wracają na egzaminie z wyjątkową regularnością i które warto opanować pewnie, a nie „mniej więcej”:

• PSO — aktualny harmonogram szczepień z wiekiem podania, odstępami, przeciwwskazaniami i szczepieniami zalecanymi (rotawirusy, meningokoki, HPV). To jedno z najbardziej punktowalnych i jednocześnie łatwych do zaktualizowania zagadnień.
• Wrodzone wady serca — klasyfikacja sianoczyniczy/niesianoczyniczy, obraz kliniczny i badania (RTG, EKG, echo) dla najczęstszych wad, moment i wskazania do interwencji.
• Postępowanie w drgawkach — drgawki gorączkowe (proste vs złożone), algorytm postępowania w stanie padaczkowym, wskazania do hospitalizacji i dalszej diagnostyki.
• Astma oskrzelowa — kryteria rozpoznania u dzieci poniżej i powyżej 5. roku życia, stopniowe leczenie, postępowanie w zaostrzeniu, edukacja.
• Resuscytacja noworodka i dziecka — sekwencje BLS i ALS, dawki leków w przeliczeniu na masę ciała, różnice między algorytmem dziecięcym a dorosłym.
• Celiakia — wskazania i interpretacja badań serologicznych (anty-tTG, EMA), biopsja jelita, dieta bezglutenowa i monitoring.
• Żółtaczka noworodkowa — patofizjologia, progi do fototerapii i transfuzji wymiennej, różnicowanie fizjologicznej z patologiczną.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie opiera się na trzech filarach: podręcznik dający teorię, aktualne wytyczne i systematyczna praca na pytaniach.

Standardowe, uznane źródła dla pediatrii:

• Pediatria pod red. Kawalec, Grenda, Kulus (PZWL) — wiodący, wielotomowy podręcznik polskiej pediatrii. To naturalne centrum przygotowań: obejmuje cały zakres specjalizacji, jest pisany z myślą o polskich standardach i regularnie aktualizowany. Jeśli masz czas tylko na jedno źródło — niech to będzie Kawalec.
• Pediatria pod red. Kubickiej i Kawalec (PZWL) — dobra alternatywa lub uzupełnienie, szczególnie przydatne w obszarach, gdzie Kawalec wielotomowy wydaje się zbyt rozbudowany na daną fazę nauki.
• Program Szczepień Ochronnych (PSO) oraz wytyczne Polskiego Towarzystwa Pediatrycznego (PTP) — obowiązkowe dla pytań o szczepienia i standardy postępowania klinicznego. PSO jest corocznie aktualizowany — korzystaj z wersji na rok, w którym zdajesz. Wytyczne PTP dotyczące astmy, drgawek, celiakii czy alergii pokarmowej to lektura niezbędna, bo egzamin lubi „aktualne postępowanie zgodne z wytycznymi”.
• Wytyczne towarzystw europejskich (ESPGHAN, ERS, ESC) — dla wybranych dziedzin (gastroenterologia, kardiologia dziecięca) warto sprawdzić aktualne rekomendacje europejskie, szczególnie gdy dotyczą diagnostyki lub progów leczenia.

Korzystaj z aktualnych wydań podręczników i wytycznych — normy, progi i algorytmy są aktualizowane, a egzamin ocenia wiedzę według bieżących standardów, nie wersji sprzed dekady. Przed przystąpieniem do nauki sprawdź też program specjalizacji z pediatrii dostępny na stronie CMKP — wyznacza on oficjalny zakres egzaminu.

Baza pytań. Wiedza z podręcznika nie wystarczy bez oswojenia z formatem egzaminu. Pytania PES mają specyficzną konstrukcję — dystraktory bywają bardzo blisko siebie, a kazusy wymagają syntezy wiedzy z kilku obszarów. Dlatego od początku łącz teorię z systematyczną pracą na pytaniach z bazy PES dla pediatrii, w której znajdziesz ponad 4300 pytań z tej specjalizacji. Filtruj po dziale, którego właśnie się uczysz — pytania z danego obszaru rozwiązuj bezpośrednio po jego omówieniu w podręczniku, zanim przejdziesz dalej.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów i ustal, dlaczego były błędem. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć stron podręcznika.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

PES lekarski jest egzaminem o znacznie szerszym zakresie niż specjalizacje pielęgniarskie — realny plan to 10–16 tygodni systematycznej pracy. Poniższy schemat zakłada naukę obok dyżurów i obowiązków klinicznych — jest realistyczny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk i dostępnego czasu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż komplet kilkudziesięciu pytań przekrojowych „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które filary wypadają poniżej progu (neonatologia? szczepienia? kardiologia?). To one dostają najwięcej czasu w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi — jeden blok to teoria z podręcznika plus pytania z tego samego działu plus powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań i najwyższej klinikowalności (neonatologia, szczepienia i choroby zakaźne, kardiologia dziecięca, stany nagłe i resuscytacja), potem obszary nieco węższe (gastroenterologia, pulmonologia, żywienie, normy i rozwój). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wróć do działu po 4–7 dniach od pierwszego omówienia, a nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań rozwiązywanych w 180 minutach — najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd w czytaniu pytania? Celuj w stabilne 78–85% jako bezpieczny bufor ponad próg. Równolegle zacznij przygotowanie do części ustnej: omawiaj kazusy kliniczne na głos, ćwicz strukturę odpowiedzi i przerabiaj pytania otwarte z wcześniejszych sesji.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji i przygotowania do ustnej — to właśnie te elementy najsilniej wpływają na końcowy wynik.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z pediatrii nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty:

• Nauka bez diagnozy luk. Bez Fazy 1 łatwo spędzać godziny na powtarzaniu tego, co się już wie, omijając słabe obszary. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Korzystanie z nieaktualnych wytycznych i PSO. Harmonogram szczepień, progi do fototerapii, kryteria rozpoznania celiakii — to zagadnienia regularnie aktualizowane. Wersja z podręcznika sprzed pięciu lat potrafi być dziś błędną odpowiedzią. Sprawdź datę wydania źródła.
• Uczenie się teorii bez pytań. Podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory. Bez treningu na pytaniach format egzaminu zaskakuje na sali.
• Pomijanie kazusów klinicznych. Egzamin coraz mocniej kładzie nacisk na rozumowanie kliniczne. Ćwicz kazusy świadomie, zamiast odkładać je „na koniec”.
• Brak przygotowania do ustnej. Zdający często skupiają całą energię na pisemnej, a do ustnej przystępują bez ćwiczenia odpowiedzi na głos i bez oswojenia z komisyjnym formatem. Tymczasem niepewność na ustnej to jeden z najczęstszych powodów niezaliczenia po zaliczonej pisemnej.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa zawodzi na sali. 120 pytań w 180 minutach to test koncentracji i wytrzymałości — nie tylko wiedzy.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde nieodpowiedziane pytanie to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminacyjny może podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Na egzaminie pisemnym:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodniejszą głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po ok. 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkunastu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. Kazusy pediatryczne bywają wieloakapitowe — kluczowy szczegół (wiek dziecka, wynik badania, czas trwania objawów) często jest na końcu opisu. Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „najczęstsza przyczyna” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu. Pięć opcji oznacza, że technika eliminacji jest szczególnie wartościowa. Odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych odpowiedzi podnosi szansę z 20% do 33%, a trzech — do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez konkretnego powodu. Pierwsza intuicja oparta na wiedzy jest zazwyczaj trafniejsza niż poprawka z nerwów. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz jednoznaczny argument.

Na egzaminie ustnym:

• Przedstawiaj tok rozumowania spokojnie i usystematyzowanie — komisja chce zobaczyć, jak myślisz klinicznie, nie sprawdzać encyklopedii.
• Jeśli nie jesteś pewien, powiedz to wprost i zaproponuj dalsze kroki diagnostyczne — to bardziej przekonujące niż niepewna odpowiedź „na pewno”.
• Przygotuj się na pytania doprecyzowujące — komisja często drąży temat, żeby ocenić głębokość rozumienia, nie żeby postawić pułapkę.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, żeby zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z pediatrii — w formacie zbliżonym do PES, na bazie ponad 4300 pytań z tej specjalizacji. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i obszary wymagające najwięcej pracy. Wracaj do bazy regularnie w kolejnych tygodniach, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to właśnie błędy rozumiane do końca najszybciej budują trwały wynik.

Powodzenia na egzaminie — pediatria nagradza tych, którzy potrafią myśleć razem z pacjentem, nie tylko o pacjencie.