Jak zdać PES z perinatologii — przewodnik 2026

Perinatologia to dziedzina na przecięciu położnictwa, neonatologii i medycyny matczyno-płodowej — i egzamin PES doskonale to odzwierciedla. Sprawdza nie tylko wiedzę teoretyczną o fizjologii i patologii ciąży, ale przede wszystkim decyzyjność kliniczną: co zrobić z pacjentką w ciąży z nagłym pogorszeniem parametrów, jak zinterpretować zapis KTG, kiedy zakończyć ciążę. Ten przewodnik zebrał w jednym miejscu wszystko, co przed PES z perinatologii trzeba wiedzieć: mechanikę egzaminu, zakres kliniczny, materiały, plan nauki i strategie na dzień egzaminu.

Jeśli szukasz szerszego obrazu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na perinatologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, jedna z pięciu odpowiedzi

Format części pisemnej PES jest jednolity dla wszystkich specjalizacji lekarskich:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery wnioski praktyczne, które wynikają wprost z tej mechaniki:

• Tempo. 1,5 minuty na pytanie daje komfort, ale pytania kazusowe w perinatologii to często rozbudowane opisy kliniczne (zapis KTG, historia ciąży, parametry laboratoryjne), które czyta się znacznie dłużej. Naucz się rozpoznawać pytania trudne i odkładać je na drugą turę.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to oddany punkt. Nawet przy zupełnej niepewności zaznacz coś — masz 20% szans zamiast 0%.
• Jedna z pięciu. Pięć opcji zamiast czterech (jak w pielęgniarskim PES) radykalnie zwiększa rolę eliminacji. Dobre rozumienie mechanizmów klinicznych, a nie pamięciowe “co to jest”, pozwala odrzucić dwie-trzy opcje błędne i wybrać spośród pozostałych.
• Próg jest stały. 72/120 to Twój minimalny cel. Realnie warto celować w zapas — symulacje na poziomie 75–80% dają bufor bezpieczeństwa na warunki egzaminacyjne.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES lekarskiego

PES lekarski składa się z dwóch części, co odróżnia go od pielęgniarskich odpowiedników:

Część pisemna odbywa się w sali egzaminacyjnej, w papierowym lub elektronicznym formacie testu. Po uzyskaniu co najmniej 72 punktów lekarz jest dopuszczony do części ustnej.

Część ustna to egzamin przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów w danej dziedzinie. Trwa zwykle 30–45 minut i obejmuje 3–5 pytań klinicznych. W perinatologii komisja często wychodzi od konkretnego przypadku: pacjentka z ciążą powikłaną, nieprawidłowy zapis KTG, decyzja o rozwiązaniu ciąży. Oceniana jest logika postępowania, znajomość wytycznych i zdolność argumentowania — nie recytowanie definicji.

Kilka zasad, które pomagają w przygotowaniu do ustnej:

• Ćwicz myślenie na głos, prezentując przypadki kliniczne — komisja obserwuje tok rozumowania, nie tylko wynik końcowy.
• Znaj aktualne rekomendacje PTGiP i FIGO dla najważniejszych stanów nagłych (rzucawka, poród przedwczesny, łożysko przodujące, wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu).
• Bądź gotowy na pytania o alternatywne postępowanie i uzasadnienie wyboru — “dlaczego tak, a nie inaczej” jest typowym pytaniem uzupełniającym komisji.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po pisemnej, w terminie wyznaczonym przez CEM. Niedopuszczenie do ustnej (niezdana pisemna) oznacza konieczność podejścia do całości od nowa.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty CEM publikuje z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem na stronie cem.edu.pl. Organizatorem PES lekarskiego jest Centrum Egzaminów Medycznych w Łodzi — ta sama instytucja, która przeprowadza LEK i LDEK; nie ma tu żadnych planowanych zmian organizatora.

Procedura zgłoszenia:

1. Ukończ program specjalizacji z perinatologii — wszystkie wymagane staże, kursy i zaliczenia cząstkowe.
2. Zadbaj o kompletne wpisy w SMK — kierownik specjalizacji musi potwierdzić zaliczenia przed złożeniem wniosku.
3. Złóż wniosek przez SMK do CEM — zwykle na 2–3 miesiące przed sesją. Sprawdź dokładny termin w komunikacie CEM dla danej sesji.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — orientacyjnie 350–600 zł za obie części (pisemną i ustną). Dokładna kwota jest podawana w komunikacie CEM.

Najczęstsze problemy przy zgłoszeniu to brakujące wpisy w SMK (zaległe zaliczenia, nieoprzesłane zaświadczenia ze staży kierunkowych) oraz przegapiony termin złożenia wniosku. Nie zostawiaj formalności na ostatnie tygodnie — jeśli coś jest niekompletne, odblokowanie wpisów u kierownika specjalizacji może zająć czas.

4. Zakres perinatologii — filary i tematy o najwyższej częstości

Perinatologia obejmuje opiekę nad kobietą w ciąży i płodem od wczesnego okresu ciąży aż po wczesny okres noworodkowy. Pytania egzaminacyjne koncentrują się wokół kilku filarów:

• Fizjologia i patologia ciąży — adaptacje układu krążenia, oddechowego i nerkowego matki w ciąży; nadciśnienie w ciąży, stany przedrzucawkowe i rzucawka.
• Nadzór nad płodem i diagnostyka prenatalna — zapis KTG i jego interpretacja (kategorie FIGO/ACOG), biofizyczny profil płodu, pomiary biometryczne i Doppler naczyniowy, diagnostyka prenatalna genetyczna (amniopunkcja, biopsja kosmówki, badania przesiewowe).
• Poród przedwczesny i patologia szyjki macicy — definicja i klasyfikacja wcześniactwa, tokolityki, steroidy w dojrzewaniu płuc, cerklarz szyjki macicy.
• Krwawienia w ciąży i stany nagłe — łożysko przodujące, przedwczesne odklejenie łożyska, pęknięcie macicy, krwotok poporodowy.
• Wewnątrzmaciczne zahamowanie wzrostu płodu (IUGR/FGR) — diagnostyka, kryteria rozwiązania ciąży, monitorowanie Dopplerem.
• Ciąże mnogie — specyfika ciąż bliźniaczych jednokosmówkowych (TTTS, zespół odwróconej perfuzji), TAPS, postępowanie porodowe.
• Neonatologia okresu adaptacyjnego — resuscytacja noworodka, skala Apgar, hipotermia terapeutyczna, adaptacja oddechowa i krążeniowa, wcześniactwo.
• Infekcje w ciąży — TORCH, GBS, toksoplazmoza, listerioza; zasady profilaktyki i leczenia.
• Farmakoterapia w ciąży — leki bezpieczne i przeciwwskazane, wpływ na płód, stosowanie antykoagulantów i sterydów.

Tematy, które wracają na egzaminie z największą częstością i wymagają precyzyjnej znajomości:

• Klasyfikacja KTG i decyzje terapeutyczne — rozróżnienie między zapisem prawidłowym, budzącym wątpliwości i nieprawidłowym; wskazania do cięcia cesarskiego w trybie pilnym.
• Kryteria rozpoznania stanu przedrzucawkowego i rzucawki — aktualny standard (ciśnienie, białkomocz, objawy narządowe), postępowanie z siarczanem magnezu, leczenie hipotensyjne bezpieczne w ciąży.
• Progi wcześniactwa i farmakologia — podanie sterydów (betametazon), magnezu jako neuroprotekcji, tokolityki i ich przeciwwskazania, antybiotyk w PROM.
• Diagnostyka prenatalna — wskazania do poszczególnych badań inwazyjnych, okna czasowe (biopsja kosmówki vs amniopunkcja), ryzyko powikłań.
• Postępowanie w IUGR — schemat monitorowania Dopplerem (tętnica pępowinowa, MCA, DV), kryteria terminu rozwiązania w zależności od stopnia zaawansowania.
• Resuscytacja noworodka — sekwencja postępowania w sali porodowej, wskazania do wentylacji, intubacji i zewnętrznego masażu serca.
• Ciąże jednokosmówkowe — diagnostyka TTTS (klasyfikacja Quintero), okno czasowe laseroterapii, monitorowanie TAPS.

Warto podkreślić, że od około 2020 roku CEM wyraźnie zwiększył udział pytań kazusowych — opis kliniczny pacjentki w ciąży z pytaniem o właściwe postępowanie — kosztem pytań czysto encyklopedycznych. Znajomość izolowanych definicji nie wystarczy: egzamin sprawdza, czy potrafisz podjąć decyzję w konkretnej sytuacji.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie opiera się na sprawdzonych podręcznikach akademickich, aktualnych rekomendacjach i regularnej pracy na pytaniach egzaminacyjnych.

Uznane podręczniki i źródła dla perinatologii:

• Bręborowicz G.H. (red.) — Perinatologia (PZWL) — podstawowy podręcznik akademicki perinatologii w języku polskim; obejmuje całość zakresu specjalizacji od diagnostyki prenatalnej przez patologię ciąży po neonatologię. To naturalne centrum nauki.
• Bręborowicz G.H. (red.) — Położnictwo (PZWL) — uzupełniające źródło dla tematów położniczo-patologicznych; oba tomy tworzą spójną całość z podręcznikiem perinatologii.
• Szczapa J. (red.) — Neonatologia (PZWL) — standardowe źródło dla działu neonatologicznego: adaptacja noworodka, resuscytacja, wcześniactwo, hipotermia terapeutyczna.
• Wytyczne Polskiego Towarzystwa Ginekologów i Położników (PTGiP) — rekomendacje dotyczące stanu przedrzucawkowego, cukrzycy ciążowej, porodu przedwczesnego, GBS i innych kluczowych stanów. Aktualne wersje dostępne na stronie PTGiP; egzamin nawiązuje do aktualnych rekomendacji krajowych.
• Wytyczne FIGO i EPC (European Perinatal Medicine) — dla zagadnień diagnostyki prenatalnej, klasyfikacji KTG i zarządzania ciążami wysokiego ryzyka; komplementarne do rekomendacji krajowych.

Kilka uwag praktycznych: zawsze sprawdzaj, czy korzystasz z aktualnego wydania podręcznika — perinatologia jest dziedziną szybko ewoluującą (nowe klasyfikacje FGR, TTTS, zmienione progi resuscytacji noworodka). Przy rozbieżności między starszym podręcznikiem a aktualną rekomendacją towarzystwa naukowego, egzamin podąża za wytycznymi. Warto też zajrzeć do programu specjalizacji z perinatologii na stronie CMKP — lista wymaganych zagadnień jest bezpośrednim mapowaniem na zakres egzaminu.

Baza pytań egzaminacyjnych. Sama teoria nie wystarczy — egzamin ocenia formę myślenia, nie tylko wiedzę. Od początku nauki łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla perinatologii, filtrując je po dziale, którego właśnie się uczysz. Baza liczy 543 pytania — wystarczająco dużo, by kilkukrotnie przejść przez zakres i zidentyfikować własne luki.

Najskuteczniejszy rytm nauki to pętla: przeczytaj temat → rozwiąż pytania z tego zakresu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć stron przeczytanego tekstu.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan uwzględnia realia specjalizanta pracującego w oddziale — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do własnych luk i dostępnego czasu.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim zaczniesz powtórki. Wynik jest drugorzędny — liczy się mapa słabych obszarów. Które działy przynoszą wynik poniżej progu? Diagnostyka prenatalna? Resuscytacja noworodka? Farmakoterapia w ciąży? Te obszary dostają priorytet w Fazie 2.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie mieszając wszystkiego naraz. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania egzaminacyjne z tego działu + analiza błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (nadciśnienie i rzucawka, KTG i nadzór płodu, poród przedwczesny), potem tematy węższe (ciąże mnogie, diagnostyka prenatalna inwazyjna, neonatologia, infekcje). Rób krótkie powtórki z opóźnieniem — wróć do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje budują wytrzymałość i oswajają tempo. Po każdej symulacji analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego. Równolegle przygotowuj się do ustnej: przerabiaj przypadki kliniczne głośno, ćwicz prezentację postępowania w logicznej sekwencji, sprawdzaj aktualne rekomendacje PTGiP dla najważniejszych stanów nagłych. Celuj w stabilne 75–80% w symulacjach pisemnych, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z całkowitego braku wiedzy, lecz z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie z perinatologii:

• Nauka „wszystkiego po trochu” bez wstępnej diagnozy. Bez mapy luk z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a pomijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Nieuczenie się z pytań egzaminacyjnych. Kandydaci, którzy przeczytali podręcznik, ale nie ćwiczyli pytań, regularnie mylą się na formie — nie na treści. Dystraktory w PES są konstruowane precyzyjnie; bez treningu na pytaniach zaskakuje struktura opcji, nie brak wiedzy.
• Korzystanie z nieaktualnych źródeł. Klasyfikacja FGR, progi resuscytacji noworodka, kryteria TTTS, protokoły GBS — to wszystko jest aktualizowane. Wersja „jak uczyłem się na rezydencji kilka lat temu” może być dziś opcją błędną.
• Pomijanie neonatologii. Część kandydatów do PES z perinatologii pochodzi z ginekologii położnictwa i traktuje neonatologię po macoszemu. Tymczasem resuscytacja noworodka, hipotermia terapeutyczna i adaptacja noworodka to stały element puli pytań.
• Brak przygotowania do ustnej. Zdanie pisemnej nie kończy wyzwania. Komisja przy ustnej oczekuje strukturyzowanego wywodu klinicznego — nie wystarczy wiedzieć; trzeba umieć o tym mówić.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.
• Uczenie się do ustnej definicji zamiast przypadków. Komisja i tak zapyta “a co byś zrobił dalej” — ćwicz decyzyjność na kazusach, nie recytowanie klasyfikacji.

8. Strategia w dniu egzaminu

Część pisemna:

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli jesteś za daleko w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilkudziesięciu pytaniach.
• Czytaj pytanie i opisy do końca. W kazusach perinatologicznych kluczowy może być ostatni parametr — wartość Dopplera, tydzień ciąży, wynik badania laboratoryjnego. Zwroty “w pierwszej kolejności”, “bezwzględnie przeciwwskazane”, “wyłącznie” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Przy pięciu opcjach odrzucenie dwóch-trzech ewidentnie błędnych podnosi szansę z 20% do 33–50%. Dobre rozumienie mechanizmów klinicznych sprawia, że zazwyczaj przynajmniej dwie opcje można odrzucić bez wahania.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez argumentu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest statystycznie trafniejszy niż późniejsza poprawka “z nerwów”. Zmieniaj tylko wtedy, gdy przy ponownym czytaniu znajdziesz konkretny powód.

Część ustna:

Przyszedł na egzamin po zdanej pisemnej — podejdź do ustnej jak do konsultacji ze starszym kolegą, nie jak do przesłuchania. Zanim zaczniesz odpowiadać, zrób krótką pauzę i zaplanuj strukturę wypowiedzi: rozpoznanie → diagnostyka → leczenie → monitorowanie. Komisja zwykle jest zainteresowana logicznym ciągiem myślenia i znajomością aktualnych wytycznych — nawet niepełna odpowiedź, podana metodycznie i z uzasadnieniem, wypadnie lepiej niż pewny siebie błąd bez refleksji.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z perinatologii — w formacie zbliżonym do PES, na bazie 543 pytań. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych błędach — bo to one najszybciej i najtrwalej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — perinatologia nagradza precyzję kliniczną i systematyczność.