Jak zdać PES z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki — przewodnik 2026

Pielęgniarstwo anestezjologiczne i intensywna opieka to jedna z najtrudniejszych i najbardziej wymagających specjalizacji pielęgniarskich — a egzamin sprawdza nie tyle pamięciowe definicje, ile zdolność do bezpiecznego działania w sytuacjach zagrożenia życia: od przygotowania pacjenta do znieczulenia, przez zarządzanie drogami oddechowymi, po prowadzenie resuscytacji i obsługę OIT. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, co zmienia reforma organizatora, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 8–12 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu wszystkich specjalizacji, zacznij od kompletnego przewodnika po PES pielęgniarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na anestezjologii i intensywnej opiece.

1. Mechanika egzaminu — 140 pytań, 60%, jedna odpowiedź

Format PES jest taki sam dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	140
Czas	140 minut (średnio minuta na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 4 odpowiedzi, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 84 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Minuta na pytanie brzmi komfortowo, ale pytania anestezjologiczne często zawierają szczegółowe kazusy kliniczne (parametry gazometrii, dawki leków, tabele ASA), które czyta się dłużej. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 25% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z czterech. Pytania PES z anestezjologii często zawierają dwie odpowiedzi „prawie dobre”. Wygrywa rozróżnianie niuansów (np. kiedy intubować, a nie czy; która dawka propofolu w indukcji, a nie tylko że propofol).
• Próg jest stały. 84/140 to Twój cel minimalny. Realnie warto celować w zapas — symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Reforma CEM 2027 — co się zmienia, a co nie

Wokół egzaminów pielęgniarskich od 2025 r. trwa reorganizacja instytucji i to budzi najwięcej niepokoju wśród zdających. Uporządkujmy:

• Sesje 2026 organizuje CMKP (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) — na dotychczasowych zasadach. Format, próg, sposób zgłoszenia przez SMK pozostają bez zmian.
• Od 2027 r. egzaminy ma planowo przejąć CEM (Centrum Egzaminów Medycznych — ta sama instytucja, która od lat prowadzi LEK i PES lekarski). Przejęcie zależy od wejścia w życie odpowiednich przepisów.

Dla osoby zdającej w 2026 r. praktyczny wniosek jest prosty: nic nie musisz robić inaczej. Zmiana organizatora to kwestia administracyjna — baza pytań, zakres merytoryczny i format egzaminu nie zmieniają się z dnia na dzień wraz ze zmianą szyldu. Jeśli planujesz egzamin na 2027 r. lub później, śledź komunikaty, ale nie przekładaj nauki „aż się wyjaśni”.

Pełną oś zmian, daty i otwarte pytania opisaliśmy osobno w tekście o reformie egzaminów pielęgniarskich 2027.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata 350 zł

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty publikuje organizator z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a ogłoszenia o sesjach i listy zakwalifikowanych znajdziesz w SMK (System Monitorowania Kształcenia).

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji w pielęgniarstwie anestezjologicznym i intensywnej opiece (z wymaganymi stażami i zaliczeniami).
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — konto SMK warto mieć od pierwszego dnia szkolenia, bo to przez nie idą wszystkie operacje.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 4–6 tygodni przed egzaminem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — 350 zł (stawka po konsolidacji instytucji w 2025 r.; wcześniej 170 zł).

W praktyce, jeśli zaliczyłaś program i masz porządek w SMK, dopuszczenie jest formalnością. Najczęstsze problemy to spóźnione zgłoszenia i brakujące zaliczenia, które trzeba uzupełnić u kierownika specjalizacji — dlatego nie zostawiaj formalności na ostatni tydzień.

Na egzamin zabierz: dowód osobisty, długopis (czarny lub niebieski) i wezwanie z SMK. Telefony i smartwatche zostają przed salą; spóźnienie powyżej 30 minut zwykle dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres egzaminu — filary anestezjologii i intensywnej opieki

Egzamin z pielęgniarstwa anestezjologicznego i intensywnej opieki obejmuje zarówno pracę na sali operacyjnej, jak i na oddziale intensywnej terapii. Pytania koncentrują się wokół kilku głównych filarów:

• Znieczulenie ogólne i regionalne — rodzaje znieczulenia (ogólne wziewne, dożylne, przewodowe, podpajęczynówkowe, zewnątrzoponowe), zasady ich prowadzenia, rola pielęgniarki anestezjologicznej, przygotowanie sprzętu, wybudzenie i opieka po znieczuleniu.
• Przygotowanie pacjenta do znieczulenia i ocena ASA — wywiad przedanestezjologiczny, skala ASA (klasy I–VI i znaczenie kliniczne), premedykacja, przygotowanie przewodu pokarmowego, postępowanie z lekami przewlekłymi.
• Monitorowanie śródoperacyjne — podstawowe parametry (EKG, SpO₂, kapnografia, ciśnienie tętnicze, temperatura, diureza), wskazania do monitorowania rozszerzonego, interpretacja odchyleń.
• Intensywna terapia (OIT) — zasady pracy na oddziale intensywnej terapii, skale ciężkości stanu (APACHE, SOFA), żywienie dojelitowe i pozajelitowe pacjenta w OIT, profilaktyka zakażeń szpitalnych, pielęgnacja pacjenta nieprzytomnego.
• Wentylacja mechaniczna i drogi oddechowe — tryby wentylacji (kontrolowana, wspomagana, CPAP, PEEP), wskazania do intubacji i tracheotomii, pielęgnacja rurki intubacyjnej i tracheotomijnej, odsysanie wydzieliny, weaning z respiratora.
• Wstrząs i płynoterapia — rodzaje wstrząsu (hipowolemiczny, kardiogenny, dystrybucyjny, obturacyjny), zasady płynoterapii, krystaloidy i koloidy, przetaczanie krwi i preparatów krwiopochodnych.
• Resuscytacja krążeniowo-oddechowa (ALS) — algorytmy zaawansowanych zabiegów resuscytacyjnych, rytmy do defibrylacji i bez defibrylacji, dawkowanie leków (adrenalina, amiodaron), organizacja pracy zespołu resuscytacyjnego.
• Leczenie bólu pooperacyjnego i sedacja — skale oceny bólu (NRS, VAS, CPOT dla pacjentów sedowanych), metody analgezji (PCA, ciągły wlew, znieczulenie zewnątrzoponowe), skale sedacji (RASS, Ramseya), zasady minimalnej sedacji.
• Farmakologia anestetyków i leków stosowanych w OIT — anestetyki wziewne i dożylne (propofol, tiopental, ketamina), leki zwiotczające mięśnie (sukcynylocholina, rokuronium), opioidy, benzodiazepiny, katecholaminy, antagoniści (nalokson, sugammadeks, neostygmina).
• Powikłania znieczulenia — aspiracja, skurcz krtani i skurcz oskrzeli, hipotermia, złośliwa hipertermia, opóźnione wybudzenie, nudności i wymioty pooperacyjne (PONV), anafilaksja śródznieczuleniowa.

W obrębie tych filarów jest garść tematów, które wracają na egzaminie wyjątkowo często i które warto opanować „na pewno”, a nie „mniej więcej”:

• Skala ASA i jej implikacje kliniczne — znajomość definicji klas I–VI i typowych przykładów pacjentów to jeden z najczęstszych obszarów pytań; egzamin lubi pytać nie tylko o klasyfikację, ale o jej praktyczne konsekwencje dla planowania znieczulenia.
• Algorytm ALS — sekwencja, dawki leków, rytmy, czas i częstość defibrylacji; te dane trzeba znać na pamięć, bo pytania bywają bardzo szczegółowe.
• Tryby wentylacji mechanicznej i parametry — różnice między trybami, znaczenie PEEP, kapnografia jako miara skuteczności wentylacji, wskazania do weaningu.
• Farmakologia środków zwiotczających i ich odwracanie — sukcynylocholina kontra rokuronium, wskazania, czas działania, odwrócenie sugammadeksem; częsty obszar pytań różnicujących.
• Skale oceny bólu i sedacji — NRS, VAS, RASS, skala Ramseya: wiedzieć, którą skalę zastosować, kiedy i do jakiego pacjenta.
• Zasady płynoterapii i rozpoznanie rodzaju wstrząsu — parametry kliniczne pozwalające odróżnić wstrząs hipowolemiczny od kardiogennego i dystrybucyjnego oraz właściwe postępowanie w każdym z nich.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Literatura, która najczęściej powraca w pytaniach. Przeanalizowaliśmy przypisy bibliograficzne dołączone do pytań z dotychczasowych sesji pielęgniarstwa anestezjologicznego. Kilka pozycji odpowiada za zdecydowaną większość źródeł — i to od nich warto zacząć:

• Larsen R. (red. nauk. wyd. pol. A. Kübler) — Anestezjologia (Elsevier Urban & Partner) — zdecydowanie najczęściej cytowane źródło w całej bazie pytań tej specjalizacji. Monumentalne kompendium obejmujące zarówno farmakologię anestetyków, jak i techniki znieczulenia, monitorowanie i intensywną terapię. Jeśli masz czas tylko na jedną książkę, to jest ona.
• Wołowicka L., Dyk D. (red.) — Anestezjologia i intensywna opieka. Klinika i pielęgniarstwo (PZWL) — drugie co do częstości cytowane źródło i jedyna pozycja na tej liście napisana z wyraźną perspektywą pielęgniarską. Uzupełnia Larsena o standardy opieki, dokumentację i procedury pielęgniarskie na OIT.
• Krajewska-Kułak E., Rolka H., Jankowiak B. (red.) — Standardy anestezjologicznej opieki pielęgniarskiej — opracowanie standardów proceduralnych; szczególnie przydatne do pytań o przygotowanie sprzętu, dokumentację i protokoły postępowania.
• Szreter T. — Intensywna terapia dzieci — wątek pediatryczny regularnie pojawia się w pytaniach egzaminacyjnych (osobliwości anatomiczne, dawkowanie leków, specyfika dróg oddechowych u dzieci).
• Misiołek H. i wsp. — wytyczne postępowania w bólu pooperacyjnym (Anestezjologia i Intensywna Terapia) — artykuł wytycznych, ale traktowany jako samodzielne źródło w pytaniach o analgezję; znajomość aktualnych rekomendacji dotyczących PCA, analgezji multimodalnej i wskazań do znieczulenia zewnątrzoponowego jest niezbędna.

Pojawiają się też pytania z komunikacji terapeutycznej z pacjentem świadomym w trakcie znieczulenia regionalnego, z prawa medycznego (zgoda na znieczulenie, zgoda zastępcza, zasady dokumentacji) oraz z organizacji pracy na bloku operacyjnym i OIT — to pula łatwa do dobicia punktów, którą warto przejrzeć nawet pobieżnie.

Wniosek praktyczny: jeśli masz czas tylko na jeden podręcznik, niech to będzie Larsen. Perspektywę pielęgniarską i standardy proceduralne dorób z Wołowickiej i Dyk — te dwie pozycje łącznie pokrywają największą część pytań.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania i dystraktory w specjalizacji tak szczegółowej jak anestezjologia. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla pielęgniarstwa anestezjologicznego, filtrując po dziale, którego akurat się uczysz.
• Wytyczne i algorytmy. Anestezjologia to dziedzina, w której standardy (algorytm ALS, wytyczne bólu, protokoły wentylacji) bywają aktualizowane. Egzamin lubi „aktualne postępowanie” — sprawdzaj bieżące wersje algorytmów ERC/PTAiIT, nie wersję sprzed kilku lat.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałaś źle i zrozumiałaś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 8–12 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (farmakologia? wentylacja? ALS?) i to one dostają najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–9): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (farmakologia anestetyków, znieczulenie ogólne i regionalne, wentylacja mechaniczna i drogi oddechowe, ALS), potem obszary uzupełniające (intensywna terapia, wstrząs i płynoterapia, leczenie bólu, powikłania, pediatria). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 10–12): symulacje. Przejdź na pełne zestawy 140 pytań w reżimie 140 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Jeśli masz mniej niż 8 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie anestezjologicznym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie (np. dobrze znane zasady aseptyki), a omijać trudne działy (farmakologia, algorytmy). Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Uczenie się teorii bez pytań. Anestezjologia jest dziedziną z bardzo specyficznym językiem egzaminacyjnym i wieloma wariantami „prawie poprawnych” dystraktorów. Sam Larsen nie pokaże Ci, jak egzamin konstruuje pułapki.
• Zapamiętywanie dawek leków bez rozumienia wskazań. Pytania rzadko pytają wprost „jaka dawka propofolu” — częściej opisują pacjenta i pytają o właściwy lek lub tryb znieczulenia. Kontekst kliniczny jest ważniejszy niż liczby wyrwane z kontekstu.
• Nieaktualne algorytmy ALS. Resuscytacja to jeden z kluczowych działów egzaminu i jednocześnie dziedzina, w której algorytmy regularnie się zmieniają. Ucz się z aktualnej wersji wytycznych, nie ze skryptu sprzed kilku lat.
• Pomijanie pediatrii. Pielęgniarki pracujące wyłącznie z dorosłymi często pomijają intensywną terapię dzieci — ale pytania egzaminacyjne ten temat obejmują. Anatomia dróg oddechowych u dziecka, dawkowanie leków według masy ciała, tryby wentylacji noworodka — to obszar wart powtórki.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 140 pytań w 140 minut to też test koncentracji i odporności na stres — szczególnie gdy pytania wymagają czytania dłuższych kazusów klinicznych.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy. Kilka zasad:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 70 minutach powinnaś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kazusach z OIT.
• Czytaj pytanie do końca. W anestezjologicznych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment opisu (wartość SpO₂, zmiana parametru wentylacji, klasa ASA). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „jest przeciwwskazany”, „nie należy stosować” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 25% do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z pielęgniarstwa anestezjologicznego — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — anestezjologia nagradza precyzję i systematyczność.