Jak zdać PES z pielęgniarstwa geriatrycznego — przewodnik 2026

Pielęgniarstwo geriatryczne to specjalizacja wymagająca szerokiego spojrzenia — pacjent geriatryczny rzadko ma jedną chorobę, jeden lek i jeden problem do rozwiązania. Egzamin sprawdza zdolność do myślenia o osobie starszej całościowo: od oceny funkcjonalnej i ryzyka upadków, przez zarządzanie polipragmazją, po elementy opieki paliatywnej. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z pielęgniarstwa geriatrycznego trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, co zmienia reforma organizatora, jak się zgłosić, co konkretnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 8–12 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu wszystkich specjalizacji, zacznij od kompletnego przewodnika po PES pielęgniarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na geriatrii.

1. Mechanika egzaminu — 140 pytań, 60%, jedna odpowiedź

Format PES jest taki sam dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Liczba pytań	140
Czas	140 minut (średnio minuta na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 4 odpowiedzi, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 84 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Minuta na pytanie brzmi komfortowo, ale część zadań to kazusy kliniczne (opis 80-letniej pacjentki z wielochorobowością i polipragmazją), które czyta się dłużej. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 25% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z czterech. Pytania PES często zawierają dwie odpowiedzi „prawie dobre”. Wygrywa rozróżnianie niuansów — np. która skala służy do oceny ryzyka odleżyn, a nie tylko czy taką skalę stosować.
• Próg jest stały. 84/140 to Twój cel minimalny. Realnie warto celować w zapas — symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Reforma CEM 2027 — co się zmienia, a co nie

Wokół egzaminów pielęgniarskich od 2025 r. trwa reorganizacja instytucji i to budzi najwięcej niepokoju wśród zdających. Uporządkujmy:

• Sesje 2026 organizuje CMKP (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) — na dotychczasowych zasadach. Format, próg, sposób zgłoszenia przez SMK pozostają bez zmian.
• Od 2027 r. egzaminy ma planowo przejąć CEM (Centrum Egzaminów Medycznych — ta sama instytucja, która od lat prowadzi LEK i PES lekarski). Przejęcie zależy od wejścia w życie odpowiednich przepisów.

Dla osoby zdającej w 2026 r. praktyczny wniosek jest prosty: nic nie musisz robić inaczej. Zmiana organizatora to kwestia administracyjna — baza pytań, zakres merytoryczny i format egzaminu nie zmieniają się z dnia na dzień wraz ze zmianą szyldu. Jeśli planujesz egzamin na 2027 r. lub później, śledź komunikaty, ale nie przekładaj nauki „aż się wyjaśni”.

Pełną oś zmian, daty i otwarte pytania opisaliśmy osobno w tekście o reformie egzaminów pielęgniarskich 2027.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata 350 zł

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty publikuje organizator z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a ogłoszenia o sesjach i listy zakwalifikowanych znajdziesz w SMK (System Monitorowania Kształcenia).

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji w pielęgniarstwie geriatrycznym (z wymaganymi stażami i zaliczeniami).
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — konto SMK warto mieć od pierwszego dnia szkolenia, bo to przez nie idą wszystkie operacje.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 4–6 tygodni przed egzaminem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — 350 zł (stawka po konsolidacji instytucji w 2025 r.; wcześniej 170 zł).

W praktyce, jeśli zaliczyłaś program i masz porządek w SMK, dopuszczenie jest formalnością. Najczęstsze problemy to spóźnione zgłoszenia i brakujące zaliczenia, które trzeba uzupełnić u kierownika specjalizacji — dlatego nie zostawiaj formalności na ostatni tydzień.

Na egzamin zabierz: dowód osobisty, długopis (czarny lub niebieski) i wezwanie z SMK. Telefony i smartwatche zostają przed salą; spóźnienie powyżej 30 minut zwykle dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres egzaminu — geriatria jako myślenie całościowe

Egzamin z pielęgniarstwa geriatrycznego nie pyta o wyizolowane choroby, lecz o opiekę nad człowiekiem w starości: wielochorobowym, często niesamodzielnym, przyjmującym kilkanaście leków i zagrożonym specyficznymi powikłaniami. Pytania koncentrują się wokół kilku wyraźnych filarów:

• Opieka nad pacjentem w wieku podeszłym — odrębności anatomiczne i fizjologiczne starzenia się (zmieniony metabolizm leków, obniżona rezerwa narządowa, atypowy przebieg chorób), ocena stanu funkcjonalnego, komunikacja z pacjentem z deficytami poznawczymi i jego rodziną.
• Wielochorobowość i polipragmazja — zasady bezpiecznej farmakoterapii u seniorów, kryteria Beersa, interakcje lekowe, objawy niepożądane typowe dla wieku podeszłego (splątanie, upadki, zatrzymanie moczu po lekach), rola pielęgniarki w monitorowaniu i raportowaniu.
• Wielkie zespoły geriatryczne — upadki i profilaktyka upadków, otępienie i jego typy, majaczenie (delirium) i różnicowanie z otępieniem, nietrzymanie moczu (rodzaje i postępowanie), sarkopenia i jej konsekwencje.
• Całościowa ocena geriatryczna (COG) i skale pomiarowe — cel i elementy COG, najważniejsze narzędzia: skala ADL i IADL (sprawność funkcjonalna), MMSE i MoCA (ocena poznawcza), GDS (depresja), skala Barthel, skala Norton/Waterlow (ryzyko odleżyn), skala MNA (ocena stanu odżywienia), test Tinetti i test Up and Go (ryzyko upadków).
• Profilaktyka odleżyn — klasyfikacja odleżyn, identyfikacja czynników ryzyka, skale oceny ryzyka, zasady pozycjonowania i odciążania, dobór materacy i opatrunków, pielęgnacja skóry.
• Rehabilitacja i usprawnianie — rola pielęgniarki w rehabilitacji przyłóżkowej, wczesne uruchamianie, ćwiczenia oddechowe, zapobieganie przykurczom, współpraca z fizjoterapeutą.
• Elementy opieki paliatywnej — zasady oceny i leczenia bólu u pacjenta geriatrycznego, duszność i inne objawy u kresu życia, komunikacja z pacjentem i rodziną, wsparcie psychologiczne, aspekty etyczne opieki terminalnej.
• Odrębności farmakoterapii u seniorów — zmiany farmakokinetyki i farmakodynamiki w starości, leki szczególnie ryzykowne u seniorów, polipragmazja jako problem systemowy, rola pielęgniarki w edukacji pacjenta.

W obrębie tych filarów jest garść tematów, które wracają na egzaminie wyjątkowo często i które warto opanować „na pewno”, a nie „mniej więcej”:

• Skale stosowane w COG — egzamin lubi pytać o konkretne narzędzie: co mierzy skala Barthel, a co ADL; ile punktów w MMSE sugeruje otępienie; jakie elementy zawiera MNA. Znaj nazwy, przeznaczenie i progi interpretacyjne głównych skal.
• Różnicowanie majaczenia i otępienia — to klinicznie i egzaminacyjnie jeden z najtrudniejszych obszarów; kluczowe są: nagłość początku, zaburzenia świadomości, zmienność w czasie i odwracalność.
• Profilaktyka i klasyfikacja odleżyn — stadium odleżyny według NPUAP/EPUAP, jakie działania podejmuje się na każdym etapie, kiedy zmieniać ułożenie i jak często.
• Polipragmazja i kryteria Beersa — grupy leków nieodpowiednich dla seniorów, mechanizm zwiększonego ryzyka, konkretne przykłady (benzodiazepiny, niektóre leki antyhistaminowe, NLPZ przy CKD).
• Profilaktyka upadków — identyfikacja czynników ryzyka (środowiskowych, farmakologicznych, funkcjonalnych), skale ryzyka, wieloelementowe programy prewencji.
• Ocena stanu odżywienia i sarkopenię — kryteria rozpoznania niedożywienia i sarkopenii, konsekwencje dla rokowania i gojenia ran, interwencje żywieniowe.

To są obszary, z których statystycznie pochodzi najwięcej pytań — i tu opłaca się być pewną, a nie „mniej więcej”.

5. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Literatura, która najczęściej powraca w pytaniach. Przeanalizowaliśmy przypisy bibliograficzne dołączone do pytań z dotychczasowych sesji pielęgniarstwa geriatrycznego. Kilka pozycji odpowiada za zdecydowaną większość źródeł — i to od nich warto zacząć:

• Wieczorowska-Tobis K., Talarska D. (red.) — Geriatria i pielęgniarstwo geriatryczne (PZWL) — zdecydowanie dominujące źródło. To naturalny „kościec” do nauki: fizjologia starzenia, wielkie zespoły geriatryczne, COG i skale, farmakoterapia seniorów, komunikacja, rehabilitacja. Jeśli masz czas tylko na jedną książkę, niech to będzie ta.
• De Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.) — Pielęgniarstwo w opiece paliatywnej — drugie co do częstości źródło; pokrywa wątek opieki nad pacjentem u kresu życia, ocenę i leczenie bólu, komunikację i wsparcie psychologiczne.
• Strugała M., Talarska D. — Rehabilitacja i pielęgnowanie osób niepełnosprawnych — obowiązkowa lektura dla działu usprawniania i rehabilitacji przyłóżkowej.
• Kędziora-Kornatowska K., Muszalik M. (red.) — Kompendium pielęgnowania pacjentów w starszym wieku — uzupełnienie szczegółów klinicznych i procesu pielęgnowania, przydatne w pracy na kazusach.

Pojawiają się też pytania z komunikacji interpersonalnej, etyki zawodowej i prawa pacjenta (ustawa o prawach pacjenta, ustawa o samorządzie zawodowym) — to pula „okołozawodowa”, stosunkowo łatwa do zebrania punktów.

Wniosek praktyczny: zacznij od Wieczorowskiej-Tobis i Talarskiej, a opiekę paliatywną dorób z De Walden-Gałuszko i Kaptacz — te dwie pozycje pokrywają największą część pytań.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania i dystraktory. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla pielęgniarstwa geriatrycznego, filtrując po dziale, którego akurat się uczysz.
• Wytyczne i skale. Tam, gdzie standardy bywają aktualizowane (klasyfikacja odleżyn NPUAP/EPUAP, kryteria sarkopenii EWGSOP, kryteria Beersa), sprawdzaj bieżące wersje — egzamin lubi „aktualne postępowanie”, nie wersję sprzed lat.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałaś źle i zrozumiałaś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 8–12 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (skale? polipragmazja? opieka paliatywna?) i to one dostają najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–9): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (COG i skale, wielkie zespoły geriatryczne, wielochorobowość i polipragmazja), potem obszary węższe (rehabilitacja, profilaktyka odleżyn, opieka paliatywna, etyka i prawo). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 10–12): symulacje. Przejdź na pełne zestawy 140 pytań w reżimie 140 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Jeśli masz mniej niż 8 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie geriatrycznym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Mylenie nazw i przeznaczenia skal. ADL, IADL, Barthel, MNA, GDS, Norton, Waterlow, Tinetti, Up and Go, MMSE, MoCA — to lista, którą egzamin lubi mieszać w dystraktorach. Ucz się co konkretnie mierzy każda skala i jaki próg jest klinicznie istotny.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory. Bez treningu na pytaniach na egzaminie zaskakuje forma, nie treść.
• Nieodróżnianie majaczenia od otępienia. To jeden z najtrudniejszych obszarów klinicznie i jeden z ulubionych egzaminacyjnie. Przestudiuj różnice tabelarycznie: czas onset, świadomość, zmienność dobowa, odwracalność.
• Pomijanie farmakoterapii seniorów. Polipragmazja i kryteria Beersa brzmią jak „teoria”, ale na egzaminie pojawiają się jako kazusy: co zaobserwować, kiedy zgłosić lekarzowi, które leki są szczególnie ryzykowne.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 140 pytań w 140 minut to też test koncentracji i wytrzymałości.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy. Kilka zasad:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 70 minutach powinnaś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W geriatrycznych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment opisu (wynik skali, liczba przyjmowanych leków, czas trwania objawu). Zwroty „najpierw”, „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 25% do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z pielęgniarstwa geriatrycznego — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — geriatria nagradza szerokie spojrzenie i systematyczność.