Specjalizacja opieki paliatywnej — testy z odpowiedziami z sesji 2018–2025

Egzamin specjalizacyjny z pielęgniarstwa opieki paliatywnej odbędzie się 8 września 2026 roku o godzinie 11:00 w Expo XXI w Warszawie (ul. Prądzyńskiego 12/14). Do rozwiązania jest 140 pytań jednokrotnego wyboru w 140 minut, a próg zaliczenia to 84 poprawne odpowiedzi, czyli 60%. Punktów ujemnych nie ma. Poniżej trzydzieści pytań wracających najczęściej — wybrane z 512 unikalnych pytań z 15 sesji.

Pielęgniarstwo opieki paliatywnej to specjalizacja wymagająca wyjątkowo szerokiego zasobu kompetencji: od precyzyjnej znajomości farmakologii bólu, przez leczenie objawowe złożonych chorób postępujących, aż po towarzyszenie choremu i rodzinie w najtrudniejszym momencie życia. Egzamin PES sprawdza tę wiedzę kompleksowo — pytania dotyczą zarówno konkretnych protokołów leczenia, jak i rozumienia etycznych i psychologicznych wymiarów opieki. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z pielęgniarstwa opieki paliatywnej trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, co zmienia reforma organizatora, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 8–12 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu wszystkich specjalizacji, zacznij od kompletnego przewodnika po PES pielęgniarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na opiece paliatywnej.

1. Mechanika egzaminu — 140 pytań, 60%, jedna odpowiedź

Format PES jest taki sam dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Data	8 września 2026 (wtorek)
Godzina	11:00
Miejsce	Expo XXI, ul. Prądzyńskiego 12/14, Warszawa
Liczba pytań	140
Czas	140 minut (średnio minuta na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 4 odpowiedzi, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 84 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Minuta na pytanie brzmi komfortowo, ale część zadań to kazusy kliniczne (opis pacjenta, decyzja o postępowaniu), które czyta się dłużej. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 25% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z czterech. Pytania PES często zawierają dwie odpowiedzi „prawie dobre”. Wygrywa rozróżnianie niuansów — np. który opioid wybrać w danej sytuacji klinicznej, a nie tylko czy wdrożyć leczenie.
• Próg jest stały. 84/140 to Twój cel minimalny. Realnie warto celować w zapas — symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Reforma CEM 2027 — co się zmienia, a co nie

Wokół egzaminów pielęgniarskich od 2025 r. trwa reorganizacja instytucji i to budzi najwięcej niepokoju wśród zdających. Uporządkujmy:

• Sesje 2026 organizuje CMKP (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) — na dotychczasowych zasadach. Format, próg, sposób zgłoszenia przez SMK pozostają bez zmian.
• Od 2027 r. egzaminy ma planowo przejąć CEM (Centrum Egzaminów Medycznych — ta sama instytucja, która od lat prowadzi LEK i PES lekarski). Przejęcie zależy od wejścia w życie odpowiednich przepisów.

Dla osoby zdającej w 2026 r. praktyczny wniosek jest prosty: nic nie musisz robić inaczej. Zmiana organizatora to kwestia administracyjna — baza pytań, zakres merytoryczny i format egzaminu nie zmieniają się z dnia na dzień wraz ze zmianą szyldu. Jeśli planujesz egzamin na 2027 r. lub później, śledź komunikaty, ale nie przekładaj nauki „aż się wyjaśni”.

Pełną oś zmian, daty i otwarte pytania opisaliśmy osobno w tekście o reformie egzaminów pielęgniarskich 2027.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata 350 zł

Sesja jesienna 2026 dla pielęgniarstwa opieki paliatywnej wypada 8 września 2026 roku (wtorek) o godzinie 11:00 w Expo XXI, ul. Prądzyńskiego 12/14 w Warszawie. Pełne zestawienie wszystkich dziedzin znajdziesz we wpisie o terminach sesji jesiennej 2026.

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty publikuje organizator z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a ogłoszenia o sesjach i listy zakwalifikowanych znajdziesz w SMK (System Monitorowania Kształcenia).

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji w pielęgniarstwie opieki paliatywnej (z wymaganymi stażami i zaliczeniami).
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — konto SMK warto mieć od pierwszego dnia szkolenia, bo to przez nie idą wszystkie operacje.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 4–6 tygodni przed egzaminem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — 350 zł (stawka po konsolidacji instytucji w 2025 r.; wcześniej 170 zł).

W praktyce, jeśli zaliczyłaś program i masz porządek w SMK, dopuszczenie jest formalnością. Najczęstsze problemy to spóźnione zgłoszenia i brakujące zaliczenia, które trzeba uzupełnić u kierownika specjalizacji — dlatego nie zostawiaj formalności na ostatni tydzień.

Na egzamin zabierz: dowód osobisty, długopis (czarny lub niebieski) i wezwanie z SMK. Telefony i smartwatche zostają przed salą; spóźnienie powyżej 30 minut zwykle dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres opieki paliatywnej — filary i tematy, które wracają najczęściej

Egzamin z pielęgniarstwa opieki paliatywnej jest szeroki — obejmuje farmakologię bólu, leczenie objawowe, psychologię, etykę i organizację opieki. Pytania koncentrują się wokół kilku filarów:

• Kontrola bólu — drabina analgetyczna WHO (trzy szczeble, zasady przechodzenia między nimi), charakterystyka opioidów (morfina, oksykodon, fentanyl, buprenorfina), miareczkowanie dawki, rotacja opioidów, drogi podania (doustna, podskórna, przezskórna), leczenie bólu przebijającego, działania niepożądane opioidów i ich leczenie.
• Leczenie objawowe — postępowanie w duszności (opioidy, benzodiazepiny, tlenoterapia, wentylacja, pozycjonowanie), nudnościach i wymiotach (mechanizmy, wybór leku), zaparciach (profilaktyka i leczenie przy terapii opioidami), majaczeniu terminalnym, krwawieniach, wodobrzuszu, obrzękach limfatycznych.
• Opieka u kresu życia i okres umierania — rozpoznawanie fazy umierania, zmiany w funkcjonowaniu organizmu, postępowanie z agitacją i bólem w ostatnich dniach i godzinach, sedacja paliatywna, opieka po śmierci chorego.
• Komunikacja z chorym i rodziną — przekazywanie trudnych informacji, zasady rozmowy o rokowaniu, komunikacja w sytuacji kryzysu, potrzeby informacyjne rodziny, przygotowanie rodziny na śmierć bliskiego.
• Wsparcie psychologiczne i duchowe — etapy przeżywania choroby (model Kübler-Ross), rozpoznawanie lęku i depresji w chorobie nowotworowej, wsparcie duchowe jako element całościowej opieki, żałoba i jej powikłania.
• Etyka w opiece paliatywnej — zasada proporcjonalności leczenia, zaniechanie i odstąpienie od terapii daremnej, autonomia pacjenta i oświadczenia woli, tajemnica zawodowa, prawa pacjenta u kresu życia.
• Organizacja opieki hospicyjnej — modele organizacyjne (hospicjum stacjonarne, domowe, poradnia paliatywna, oddział dzienny), kryteria kwalifikacji, współpraca interdyscyplinarna, rola pielęgniarki w zespole paliatywnym.
• Leczenie objawowe w chorobie nowotworowej — powikłania nowotworowe wymagające interwencji (hiperkalcemia, ucisk rdzenia kręgowego, niedrożność jelit, żylna choroba zakrzepowo-zatorowa w onkologii), wyniszczenie nowotworowe i żywienie.

W obrębie tych filarów jest garść tematów, które wracają na egzaminie wyjątkowo często i które warto opanować „na pewno”, a nie „mniej więcej”:

• Drabina analgetyczna WHO i jej szczegóły — który lek na którym szczeblu, kiedy przejść wyżej, co oznacza ból oporny na standardowe leczenie; to jeden z najczęstszych obszarów pytań.
• Równoważniki dawek opioidów i rotacja — przeliczanie morfiny doustnej na podskórną, fentanyl przezskórny na morfinę, zasady rotacji przy działaniach niepożądanych.
• Objaw duszności — wielokierunkowe postępowanie — opioidy jako leczenie przyczynowe duszności paliatywnej, wskazania i przeciwwskazania do tlenoterapii, rola benzodiazepin.
• Profilaktyka i leczenie zaparć przy opioidach — to powikłanie, które pojawia się u niemal wszystkich chorych leczonych opioidami; egzamin lubi pytania o wybór środka i czas wdrożenia profilaktyki.
• Rozpoznanie i postępowanie w majaczeniu terminalnym — różnicowanie z depresją i lękiem, rola haloperidolu, znaczenie środowiska i rodziny.
• Sedacja paliatywna — wskazania i zasady etyczne — kiedy jest uzasadniona, jak ją odróżnić od eutanazji, rola zgody pacjenta i rodziny.
• Etapy żałoby i powikłana żałoba — rozpoznawanie żałoby powikłanej, kiedy kierować do specjalisty.

To są obszary, z których statystycznie pochodzi najwięcej pytań — i tu opłaca się być pewnym, a nie „mniej więcej”.

5. Blok ogólnozawodowy — 20 pytań ze 140

Blok ogólnozawodowy to jedna siódma egzaminu: prawo, etyka zawodowa, praktyka oparta na dowodach (EBNP), organizacja opieki i epidemiologia. Te pytania są wspólne dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie znajdziesz ich w podręczniku klinicznym z pielęgniarstwa opieki paliatywnej.

Dwadzieścia punktów to dokładnie tyle, ile dzieli wynik 84 od wyniku 64. Osoba, która przygotuje się wyłącznie klinicznie i odpuści blok, musi zdobyć 84 punkty ze 120 pytań klinicznych, czyli 70% zamiast 60%. To zauważalnie trudniejszy egzamin — nałożony na siebie dobrowolnie.

Że nie jest to problem teoretyczny, widać w danych: w pielęgniarstwie chirurgicznym pytanie o zakażenia wywoływane przez Staphylococcus epidermidis — czyli pytanie z bloku, nie z chirurgii — wróciło w trzynastu sesjach, częściej niż większość pytań stricte klinicznych.

Blokowi poświęciliśmy osobny tekst z analizą wszystkich sesji, rozkładem tematów i kanonem literatury: Blok ogólnozawodowy na PES pielęgniarek — kompletny przewodnik nauki.

Blok masz w cenie. W PESmaster pytania z bloku ogólnozawodowego wchodzą w skład banku specjalizacji — nie dokupujesz osobnego pakietu i nie uczysz się z dwóch aplikacji naraz. Jedna baza pokrywa cały egzamin, łącznie z tymi dwudziestoma pytaniami.

6. Specjalizacja opieki paliatywnej — pytania z odpowiedziami (30 najczęstszych)

Poniższe pytania pochodzą z rzeczywistych sesji egzaminacyjnych. Przy każdym podajemy, w ilu sesjach wystąpiło — informacja, której nie znajdziesz w żadnym zbiorze testów, a która wprost mówi, czego uczyć się w pierwszej kolejności.

Te trzydzieści pytań pojawiło się łącznie 341 razy w 15 sesjach z lat 2018–2025.

Pytanie 1 — 14 sesji

Pielęgniarka po ukończeniu szkolenia specjalizacyjnego w dziedzinie pielęgniarstwa opieki paliatywnej może:

• A. stwierdzić zgon pacjenta, odnotowując informacje o dacie, godzinie, miejscu zgonu i jego przyczynach
• B. doraźne modyfikować dawki i drogi podawania leków analgetycznych w zależności od stanu pacjenta oraz natężenia bólu ✓
• C. wykonać dojście doszpikowe, przy użyciu gotowego zestawu, w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego
• D. wykonać intubację dotchawiczą w stanach nagłego zagrożenia zdrowotnego

Pielęgniarki specjalistki opieki paliatywnej mają uprawnienie do doraźnego modyfikowania dawek i dróg podawania leków analgetycznych w zależności od stanu pacjenta i natężenia bólu, zgodnie z rozporządzeniem Ministra Zdrowia. Stwierdzanie zgonu przysługuje pielęgniarce w szczególnych okolicznościach, ale bez prawa wystawiania karty zgonu; intubacja i dostęp doszpikowy to odrębne uprawnienia.

Pytanie 2 — 13 sesji

Przetaczanie krwi i jej składników dzieciom z chorobami nowotworowymi krwi i układu krwiotwórczego:

• A. uważa się za terapię uporczywą i nie należy ich wykonywać w okresie terminalnym i w okresie umierania
• B. stosuje się w przypadkach postępującej anemizacji i objawach skazy krwotocznej w każdym okresie zaawansowania choroby nowotworowej w opiece paliatywnej
• C. dopuszcza się w okresie preterminalnym choroby, kiedy poprawa parametrów morfologii krwi wiąże się z poprawą jakości życia ✓
• D. prawidłowe odpowiedzi A i C

Przetaczanie krwi i jej składników u dzieci paliatywnych z nowotworami krwi jest uzasadnione w fazie preterminalnej, gdy poprawa morfologii (hemoglobiny, płytek) realnie poprawia jakość życia dziecka - zmniejsza duszność z anemii, redukuje ryzyko krwawień. W fazie aktywnego umierania transfuzja staje się postępowaniem nieproporcjonalnym i może zostać zaniechana.

Pytanie 3 — 13 sesji

Jedną z zasad prawidłowego stosowania leków przeciwbólowych u dzieci w opiece paliatywnej jest zasada “zgodnie z najlepszym sposobem podania”, co w praktyce oznacza podanie leku:

• A. w razie bólu
• B. doodbytniczo
• C. na życzenie pacjenta
• D. doustnie ✓

Zasada “zgodnie z najlepszym sposobem podania” (by mouth) w pediatrycznej analgezji WHO oznacza preferowanie drogi doustnej jako najmniej inwazyjnej, najwygodniejszej i najlepiej akceptowanej przez dzieci. Iniekcje domięśniowe są u dzieci szczególnie stresujące i odradzane; doodbytnicza jest alternatywą, gdy droga doustna jest niemożliwa, nie zaś metodą z wyboru.

Pytanie 4 — 13 sesji

Perinatalna opieka paliatywna jest:

• A. ciągłą opieką nad rodziną w fazie prenatalnej dziecka ( do 28 dnia po porodzie dziecka urodzonego ze schorzeniem ograniczającym życie) ✓
• B. opieką ciągłą nad noworodkami i niemowlętami do końca pierwszego roku życia
• C. całościową opieką medyczną nad kobietą przed i w czasie trwania ciąży
• D. kompleksową, systematyczną kontrolą lekarską nad kobietą ciężarną

Perinatalna opieka paliatywna obejmuje ciągłe, wszechstronne wsparcie rodziny od fazy prenatalnej (po rozpoznaniu schorzenia ograniczającego życie płodu) do 28. dnia po porodzie dziecka żywo urodzonego. Łączy opiekę prenatalną, neonatologiczną i paliatywną, obejmując m.in. wsparcie psychologiczne rodziców, planowanie porodu i postępowanie po urodzeniu.

Pytanie 5 — 13 sesji

Pediatryczna domowa opieka paliatywna ma na celu:

• A. kontynuowanie leczenia przedłużającego życie i obejmuje uporczywą terapię oraz specjalistyczne metody leczenia chorób nowotworowych
• B. kontynuowanie działań w celu utrzymania przy życiu nieuleczalnie chorego przy pomocy dostępnych środków leczniczych
• C. ochronę godności dziecka, poprawę jakości jego życia oraz ochronę przed uporczywą terapią i działaniami jatrogennymi ✓
• D. odwlekanie śmierci pacjenta i obejmuje resuscytacje krążeniowo - oddechową oraz sztuczną wentylację

Pediatryczna domowa opieka paliatywna koncentruje się na ochronie godności dziecka, maksymalizacji jakości jego życia w warunkach domowych oraz uchronieniu przed nieproporcjonalnym leczeniem i działaniami jatrogennymi. Jej celem nie jest przedłużanie życia za wszelką cenę ani stosowanie resuscytacji, lecz towarzyszenie dziecku i rodzinie w trudnym procesie choroby.

Pytanie 6 — 13 sesji

Do oceny bólu u noworodków, wcześniaków i niemowląt wykorzystuje się skalę:

• A. QUESTT
• B. VAS
• C. CCPOT
• D. FLACC ✓

Skala FLACC (Face, Legs, Activity, Cry, Consolability) jest walidowanym narzędziem do behawioralnej oceny bólu u noworodków, wcześniaków i niemowlat, które nie sa w stanie samodzielnie wyrazic nasilenia bólu. Ocenia piec obserwowanych parametrów behawioralnych w skali 0-2.

Pytanie 7 — 13 sesji

Termin kryptoeutanazja oznacza:

• A. przyspieszenie śmierci z powołaniem się na dobro chorego lub jego bliskich
• B. niepodejmowanie kroków mających zapobiegać śmierci
• C. zabicie człowieka bez jego wiedzy i woli, z powołaniem się na dobro chorego lub jego bliskich ✓
• D. zabicie człowieka na jego żądanie i pod wpływem współczucia

Kryptoeutanazja to działanie polegające na pozbawieniu życia bez wiedzy i zgody pacjenta, przy powoływaniu się na jego dobro lub dobro bliskich. Różni się od eutanazji dobrowolnej (na żądanie chorego) i dystanazji (uporczywej terapii). Stanowi naruszenie autonomii i jest prawnie zakazana.

Pytanie 8 — 12 sesji

U chorych na nowotwory z nudnościami i wymiotami:

• A. nie ma zaleceń do stosowania przezskórnej elektrycznej symulacji nerwów (TENS)
• B. najlepszą drogą podawania leków przeciwwymiotnych jest droga podskórna ✓
• C. ocena kliniczna objawów nie wpływa na wybór postępowania
• D. w przebiegu czynnościowej, nieoperacyjnej niedrożności jelit nie stosuje się leków prokinetycznych

U chorych na nowotwory z nudnościami i wymiotami droga podskórna jest preferowana do podawania leków przeciwwymiotnych, gdy podaż doustna jest niemożliwa lub zawodna. Droga ta zapewnia stałe stężenie terapeutyczne, jest akceptowana przez pacjenta i pozwala na ciągły wlew przy użyciu pompy infuzyjnej, co jest szczególnie istotne w zaawansowanej fazie choroby.

Pytanie 9 — 12 sesji

Wskaż prawidłową odpowiedź dotyczącą potwierdzonej w badaniach klinicznych skuteczności środków antyseptycznych i antybiotyków stosowanych w leczeniu ran przewlekłych:

• A. brak rekomendacji do podania ogólnoustrojowo antybiotyku w zakażeniu przewlekłej rany skórnej z objawami ogólnego zakażenia
• B. miejscowe stosowanie środków antyseptycznych należy zakończyć, gdy po oczyszczeniu rany w ciągu 2 tygodni nie są stwierdzone cechy gojenia rany lub gdy po jej oczyszczeniu stwierdzono krytyczną kolonizację
• C. zaleca się stosowanie miejscowo na ranę chloraminy, chlorheksydyny, nadtlenku wodoru
• D. nie jest zalecane stosowanie antybiotyków miejscowo, z wyjątkiem metronidazolu na zakażenie rany o etiologii beztlenowcowej ✓

Metronidazol stosowany miejscowo jest wyjątkiem od ogólnej zasady niestosowania antybiotyków na rany - jego działanie przeciw bakteriom beztlenowym zmniejsza nieprzyjemny zapach ran zakażonych beztlenowcami (np. w ranach nowotworowych czy zgorzeli). Inne antybiotyki miejscowe nie mają udowodnionej skuteczności i sprzyjają oporności; chlorheksydyna i nadtlenek wodoru mogą uszkadzać tkankę ziarninującą.

Pytanie 10 — 12 sesji

Jednostki chorobowe kwalifikujące dziecko do świadczeń gwarantowanych w zakresie pediatrycznej opieki paliatywnej to:

• A. choroby metaboliczne, zaburzenia rozwojowe, choroba bostońska
• B. choroby nowotworowe, choroby neurodegenaracyjne, choroby metaboliczne ✓
• C. posocznica, wielotorbielowatość nerek, niedoczynność tarczycy
• D. aberracje chromosomowe, zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej i zaburzenia wewnątrzwydzielnicze

Zgodnie z polskim rozporządzeniem o świadczeniach gwarantowanych, pediatryczna opieka paliatywna obejmuje dzieci z chorobami nowotworowymi, chorobami neurodegeneracyjnymi (np. SMA, leukodystrofie) oraz chorobami metabolicznymi (np. mukopolisacharydozy). Posocznica i zaburzenia elektrolitowe to stany ostre, a nie schorzenia ograniczające życie kwalifikujące do stałej opieki paliatywnej.

Rozwiąż pełny egzamin próbny — 140 pytań, jak na prawdziwej sesji →

Pytanie 11 — 12 sesji

Ból u dziecka z chorobą nowotworową:

• A. obniża poziom funkcjonowania dziecka w sferze poznawczej
• B. negatywnie wpływa na rozwój somatyczny, psychiczny i społeczny dziecka
• C. nie ma wpływu na jakość życia dziecka
• D. prawidłowe odpowiedzi A i B ✓

Ból u dziecka z chorobą nowotworową upośledza funkcje poznawcze (koncentrację, pamięć), zaburza sen, hamuje aktywność fizyczną i społeczną, a przez to negatywnie wpływa na cały rozwój - somatyczny, psychiczny i społeczny. Jego ignorowanie jest błędem terapeutycznym; skuteczna analgezja poprawia jakość życia i zdolność dziecka do udziału w leczeniu.

Pytanie 12 — 12 sesji

Do oceny bólu u dzieci w wieku przedszkolnym służy skala:

• A. analogowo-wzrokowa
• B. behawioralna ✓
• C. liczbowa
• D. wizualna

Dzieci w wieku przedszkolnym (2-6 lat) nie rozumieją abstrakcyjnych skal liczbowych ani analogowo-wzrokowych. Ocena bólu u nich opiera się na obserwacji zachowania (skale behawioralne), takie jak FLACC (twarz, nogi, aktywność, płacz, uspokajanie) lub mDAS. Skale liczbowe i wizualne stają się użyteczne dopiero u dzieci szkolnych powyżej 7-8 roku życia.

Pytanie 13 — 12 sesji

Najczęstszą przyczyną czkawki u chorych w zaawansowanej fazie choroby nowotworowej jest:

• A. rozdęcie żołądka ✓
• B. guzy ośrodkowego układu nerwowego
• C. niewydolność nerek
• D. niewydolność wątroby

Rozdziecie zoladka jest najczestszą przyczyną czkawki u chorych paliatywnych, wywolaną uciskiem przepony lub bezposrednim pobudzeniem nerwu blędnego. Rzadziej przyczyną bywają guzy OUN, mocznica czy niewydolnosc watroby. Leczenie powinno byc dostosowane do przyczyny - przy rozdyciu zoladka stosuje sie leki zmniejszajace nadmierne gazy.

Pytanie 14 — 11 sesji

Celem leczenia odleżyn z tkanką suchą martwiczą jest przede wszystkim:

• A. nawodnienie tkanek i przyspieszenie autolizy ✓
• B. odprowadzenie nadmiaru wysięku
• C. pobudzenie tworzenia się naskórka i jego ochrona
• D. pobudzenie rozwoju naczyń włosowatych oraz ochrona ziarniny

Odleżyna z suchą martwą tkanką wymaga przede wszystkim nawodnienia tkanki i uruchomienia procesu autolizy (enzymatycznego rozkładu martwicy przez własne enzymy tkankowe). Służą temu opatrunki uwodnione (np. hydrożelowe). Odprowadzanie wysięku czy ochrona ziarniny są celami dla ran w innych fazach gojenia.

Pytanie 15 — 11 sesji

U pacjenta w ostatnim etapie choroby nowotworowej, obserwując objawy zbliżającej się śmierci chorego, należy:

• A. wykonywać wszystkie inwazyjne zabiegi diagnostyczne, w tym pobieranie krwi w celu wykonywania zleconych badań
• B. odstąpić od nawadniania, zmienić drogę podaży leków na podskórną, utrzymać leczenie p. bólowe ✓
• C. zapobiegać odwodnieniu, które prowadzi do zmniejszenia sekrecji w drogach oddechowych i przewodzie pokarmowym i podawać dożylnie płyny, ponieważ chory traci apetyt i nie może przyjmować płynów doustnie
• D. podejmować standardowo u wszystkich chorych żywienie pozajelitowe, celem przedłużenia przeżycia chorego

W fazie agonalnej priorytetem jest komfort chorego: leki podaje się drogą podskórną, gdyż droga doustna nie jest możliwa, a dróg dożylnych unika się ze względu na inwazyjność. Nawadnianie dożylne nie przynosi korzyści, może nasilać wydzieliny i obrzęki. Leczenie przeciwbólowe i objawowe musi być kontynuowane do końca.

Pytanie 16 — 11 sesji

Po zgonie pacjenta w warunkach stacjonarnej opieki paliatywnej, pielęgniarka:

• A. stwierdza zgon i wystawia kartę zgonu wskazując miejsce, czas i przyczynę zgonu pacjenta
• B. zakłada na przegub ręki lub stopy osoby zmarłej identyfikator zawierający imię i nazwisko, pesel oraz datę i godzinę zgonu ✓
• C. przekazuje członkowi rodziny dokumentację medyczną pacjenta
• D. przekazuje zwłoki zmarłej osoby do chłodni po upływie poniżej 1 h od stwierdzenia zgonu

Po stwierdzeniu zgonu w warunkach stacjonarnych pielęgniarka jest zobowiązana do założenia identyfikatora na przegub ręki lub stopy osoby zmarłej - zawierającego imię, nazwisko, PESEL oraz datę i godzinę zgonu. Karta zgonu wystawiana jest przez lekarza. Dokumentacja medyczna nie jest wydawana na miejscu przez pielęgniarkę, a termin przekazania zwłok do chłodni jest ściśle regulowany.

Pytanie 17 — 11 sesji

Celem metod poznawczych stosowanych jako niefarmakologiczne metody leczenia bólu u dzieci jest:

• A. oddziaływanie na układy czuciowe
• B. oddziaływanie na myślenie i wyobraźnię dziecka ✓
• C. oddziaływanie na układy ruchowe
• D. promowanie opieki psychologicznej nad dzieckiem

Metody poznawcze (wyobrażeniowe, rozproszenia uwagi, hipnoza, techniki relaksacyjne z wizualizacją) oddziałują na procesy myślowe i wyobraźnię dziecka, zmieniając sposób postrzegania i interpretowania bodźców bólowych. Nie wpływają bezpośrednio na receptory czuciowe ani układy ruchowe - ich mechanizm jest korowo-limbiczny, angażując własne zasoby dziecka w modulację bólu.

Pytanie 18 — 11 sesji

Schorzenia ograniczające życie w opiece paliatywnej nad dziećmi to:

• A. schorzenia, w których nie ma uzasadnionej nadziei na wyleczenie i poprawę stanu zdrowia ✓
• B. schorzenia charakteryzujące się reakcją dynamiczną ustroju na zadziałanie czynnika chorobotwórczego; wyrażające się zaburzeniem naturalnego współdziałania narządów
• C. zaburzenie funkcji lub uszkodzenie struktury organizmu
• D. choroby wywoływane przez patogeny wnikające w sposób bierny lub czynny do organizmu, w obrębie którego rozmnażają się i wywołują odpowiedź odpornościową

Schorzenia ograniczające życie to takie, w których nie ma uzasadnionych szans na wyleczenie ani trwałą stabilizację stanu zdrowia, a leczenie przyczynowe nie jest dostępne lub nie przynosi korzyści. Odróżnia się je od chorób przewlekłych stabilnych czy ostrych. W pediatrycznej opiece paliatywnej ta definicja obejmuje m.in. nowotwory oporne na leczenie i choroby neurodegeneracyjne.

Pytanie 19 — 11 sesji

Objawy hiperkalcemii, to:

• A. oddawanie dużej ilości moczu, wzmożone pragnienie
• B. odwodnienie, niewydolność nerek
• C. nudności, wymioty, zaparcie stolca, osłabienie mięśni
• D. wszystkie odpowiedzi są prawidłowe ✓

Hiperkalcemia w przebiegu choroby nowotworowej powoduje różnorodne objawy: wielomocz i wzmożone pragnienie (działanie na kanaliki nerkowe), odwodnienie i niewydolność nerek (następstwa wielomoczu), a także objawy ze strony przewodu pokarmowego (nudności, wymioty, zaparcia) i układu nerwowo-mięśniowego (osłabienie, splątanie). Wszystkie wymienione grupy objawów są prawidłowe.

Pytanie 20 — 11 sesji

Ręczny drenaż limfatyczny polega na:

• A. masowaniu obrzękniętego miejsca przy pomocy środków poślizgowych dla zwiększenia kontaktu dłoni osoby masującej ze skórą
• B. lekkim ugniataniu, głaskaniu ciała w kierunku od głowy do stóp
• C. intensywnym masowaniu mięśni podczas skurczu izometrycznego
• D. delikatnym uciskaniu skóry, aby nie dopuścić do zaczerwienienia w miejscu uciskanym ✓

Ręczny drenaż limfatyczny (MLD) to specjalistyczna technika masażu opracowana przez Vodderów, polegająca na bardzo delikatnym, rytmicznym uciskaniu skóry bez dopuszczenia do przekrwienia. Zbyt intensywny masaż może uszkodzić powierzchowne naczynia limfatyczne i nasilać obrzęk zamiast go zmniejszać.

Pytanie 21 — 10 sesji

U pacjenta z popromiennym zapaleniem skóry:

• A. działania niepożądane dotyczą wyłącznie miejscowego popromiennego zapalenia skóry
• B. nie należy moczyć skóry po napromienianiu
• C. w świądzie należy miejscowo stosować ciepło
• D. stosuje się steroidy i preparaty zawierające jony srebra ✓

W popromiennym zapaleniu skóry standardem postępowania jest miejscowe stosowanie steroidów (w celu zmniejszenia stanu zapalnego) oraz preparatów zawierających jony srebra (działanie antybakteryjne i wspomaganie gojenia). Należy unikać chlorheksydyny i nadtlenku wodoru na obszary napromieniowywane, a w przypadku świądu nie stosuje się ciepła, gdyż nasila przekrwienie.

Pytanie 22 — 10 sesji

W opiece paliatywnej u pacjenta z kaszlem suchym stosuje się schemat postępowania:

• A. leczenie przyczyny kaszlu, leki łagodzące, leki przeciwkaszlowe (+/- leki łagodzące) ✓
• B. leczenie przyczyny kaszlu, wspomaganie wykrztuszania (fizjoterapia, nebulizacja), leki wykrztuśne, leki przeciwkaszlowe
• C. leki łagodzące, leki przeciwkaszlowe (+/- leki łagodzące), wspomaganie wykrztuszania (fizjoterapia, nebulizacja)
• D. wspomaganie wykrztuszania (fizjoterapia, nebulizacja), leki wykrztuśne, leki przeciwkaszlowe

W opiece paliatywnej kaszel suchy leczy się inaczej niż produktywny. Dla kaszlu suchego schemat obejmuje: leczenie przyczyny, następnie leki łagodzące (np. nawilżenie), a gdy to niewystarczające - leki przeciwkaszlowe (+/- leki łagodzące). Wspomaganie wykrztuszania i leki wykrztuśne zarezerwowane są dla kaszlu produktywnego.

Pytanie 23 — 10 sesji

Wskaż zdanie prawdziwe. Drgawki u pacjenta:

• A. nie są stanem bezpośredniego zagrożenia życia
• B. nie wymagają leczenia farmakologicznego
• C. mogą prowadzić do rozległych uszkodzeń OUN i neurogennego obrzęku płuc ✓
• D. są jedynym kryterium rozpoznania przerzutów do OUN

Drgawki są stanem bezpośredniego zagrożenia życia i wymagają pilnego leczenia farmakologicznego (benzodwuazepiny, barbiturany, leki przeciwpadaczkowe). Mogą prowadzić do nieodwracalnych uszkodzeń OUN (hipoksja, kwasica), a także do neurogennego obrzęku płuc. Ich wystąpienie nie jest jedynym dowodem przerzutów do OUN - mają wielorakie przyczyny.

Pytanie 24 — 10 sesji

Próg bólu obniża:

• A. niewygoda, zamknięcie się w sobie, depresja, nuda ✓
• B. niewygoda, zmęczenie, uspokojenie
• C. opuszczenie, zrozumienie, niepokój
• D. sen, lęk, smutek

Na próg bólu wpływają czynniki psychospołeczne: niewygoda, zamknięcie się w sobie, depresja i nuda go obniżają (ból jest odczuwany intensywniej). Natomiast sen, zrozumienie, towarzystwo bliskich i pozytywne emocje podwyższają próg bólu. Pielęgniarstwo paliatywne uwzględnia te zależności w całościowej ocenie i leczeniu bólu.

Pytanie 25 — 10 sesji

Pierwszym i najczęstszym objawem klinicznym rozsiewu nowotworowego do kości jest:

• A. obrzęk
• B. ból ✓
• C. podwyższona temperatura ciała
• D. wyczuwalne guzki podskórne

Ból kostny jest pierwszym i najczęstszym objawem przerzutów nowotworowych do układu kostnego. Wynika z aktywacji nocyceptorów przez cytokiny zapalne, prostaglandyny i bezpośredniego nacisku guza na okostną. Obrzęk, gorączka czy guzki podskórne mogą wystąpić, lecz ból wyprzedza je klinicznie w zdecydowanej większości przypadków.

Pytanie 26 — 10 sesji

Leczenie farmakologiczne kacheksji nowotworowej polega przede wszystkim na:

• A. stosowaniu octanu megestrolu oraz NLPZ ✓
• B. stosowaniu leków p/depresyjnych i reżimu żywieniowego polegającego na przyjmowaniu pokarmów w określonych godzinach
• C. intensywnym nawadnianiu pacjenta oraz stosowaniu dużych dawek leków prokinetycznych
• D. stosowaniu żywienia pozajelitowego i wysokich dawek witaminy C

Farmakologiczne leczenie kacheksji nowotworowej opiera się głównie na octanie megestrolu (progestagen stymulujący apetyt i anabolizm) oraz NLPZ (zmniejszających stan zapalny i katabolizm białek). Leki przeciwdepresyjne i żywienie pozajelitowe nie są leczeniem pierwszego wyboru kacheksji; intensywne nawadnianie nie leczy utraty masy mięśniowej.

Pytanie 27 — 10 sesji

Optymalną drogą podawania leków przeciwbólowych u dzieci objętych opieką paliatywną jest droga doustna. Przeciwwskazaniem do jej zastosowania jest/są:

• A. prawidłowy odruch połykania
• B. dobra współpraca z pacjentem
• C. uporczywe nudności i wymioty ✓
• D. prawidłowe wchłanianie leków z przewodu pokarmowego

Droga doustna jest optymalna u dzieci zdolnych do połykania i bez zaburzeń wchłaniania. Uporczywe nudności i wymioty uniemożliwiają skuteczne przyjęcie i wchłonięcie leku - lek jest wydalany przed osiągnięciem efektu terapeutycznego. W takim przypadku należy przejść na drogę podskórną, dożylną lub przezskórną. Prawidłowy odruch połykania i dobre wchłanianie to wskazania, nie przeciwwskazania.

Pytanie 28 — 10 sesji

W postępowaniu niefarmakologicznym w przypadku stwierdzenia duszności u dziecka objętego opieką paliatywną NIE zaleca się:

• A. obniżenia temperatury otoczenia
• B. ułożenia dziecka w pozycji wysokiej lub półwysokiej
• C. zastosowania wiatraka
• D. ułożenia dziecka w pozycji na plecach bez poduszki ✓

Przy duszności u dziecka zaleca się pozycję wysoką lub półwysokią (ułatwia oddychanie przez odciążenie przepony), obniżenie temperatury otoczenia i zastosowanie wiatraka lub nawiewu chłodnego powietrza (stymuluje receptory zimna nosa i zmniejsza subiektywne poczucie duszności). Ułożenie na plecach bez poduszki pogarsza wentylację i nie jest zalecane.

Pytanie 29 — 10 sesji

Do najczęstszych zaburzeń psychicznych w chorobie nowotworowej należą:

• A. zespoły depresyjne oraz lękowe ✓
• B. nerwica natręctw
• C. zaburzenia psychotyczne
• D. zespoły otępienne

Zespoły depresyjne i lękowe stanowią zdecydowanie najczęstsze zaburzenia psychiczne wśród pacjentów onkologicznych, dotykając nawet połowy chorych. Wynikają z trudności przystosowania do choroby, niepewności co do przyszłości i cierpienia somatycznego. Wymagają aktywnej diagnozy, gdyż często są niedoszacowane i nieleczone.

Pytanie 30 — 10 sesji

Diagnostyka prenatalna w Polsce obejmuje:

• A. metody nieinwazyjne obejmujące ultrasonografię i testy krwi
• B. badanie płynu owodniowego, badanie ultrasonograficznym i fetoskopię
• C. przesiewowe i specjalistyczne badania USG, badania echokardiograficzne, przesiewowe badania biochemiczne w I trymestrze, w wybranych przypadkach badania cytogenetyczne/genetyczne ✓
• D. metody inwazyjne wymagające pobrania np. płynu owodniowego

Diagnostyka prenatalna w Polsce obejmuje kompleksowe badania przesiewowe i specjalistyczne: USG w różnych trymestrach, echokardiografie płodowa, biochemiczne testy przesiewowe I trymestru (PAPP-A, beta-hCG) oraz badania cytogenetyczne i genetyczne w wybranych przypadkach podwyższonego ryzyka.

Zobacz pozostałe pytania z uzasadnieniami — załóż darmowe konto →

7. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Literatura, która najczęściej powraca w pytaniach. Przeanalizowaliśmy przypisy bibliograficzne dołączone do pytań z dotychczasowych sesji pielęgniarstwa opieki paliatywnej. Kilka pozycji odpowiada za zdecydowaną większość źródeł — i to od nich warto zacząć:

• de Walden-Gałuszko K., Kaptacz A. (red.) — Pielęgniarstwo w opiece paliatywnej i hospicyjnej (PZWL) — zdecydowanie najczęściej cytowane źródło i naturalny „kościec” do nauki (ból, leczenie objawowe, opieka u kresu życia, komunikacja, etyka, organizacja hospicjum). Jeśli masz czas tylko na jeden podręcznik, to ten.
• de Walden-Gałuszko K. — Psychoonkologia w praktyce klinicznej — drugie co do częstości cytowań źródło; dostarcza pogłębionego ujęcia wsparcia psychologicznego, etapów przeżywania choroby i żałoby — obszarów, które regularnie pojawiają się w pytaniach.
• Watson M. i wsp. (red. nauk. wyd. pol. A. Kübler) — Opieka paliatywna (Elsevier Urban & Partner) — szeroko cytowane źródło angielskojęzycznej szkoły opieki paliatywnej w polskim tłumaczeniu; uzupełnia perspektywę farmakologiczną i organizacyjną.
• de Walden-Gałuszko K., Ciałkowska-Rysz A. — Medycyna paliatywna — podręcznik łączący perspektywę lekarską i pielęgniarską; szczególnie przydatny do pytań o leczenie objawowe i farmakologię.

Pojawiają się też pozycje z komunikacji, etyki i prawa (m.in. ustawa o prawach pacjenta, przepisy dotyczące opieki nad umierającym) — to pula pytań „okołozawodowych”, łatwa do zdobycia punktów przy solidnym przygotowaniu.

Wniosek praktyczny: jeśli masz czas tylko na jedną pozycję, niech to będzie de Walden-Gałuszko i Kaptacz — ta książka pokrywa największą część pytań. Psychoonkologię de Walden-Gałuszko dorób jako drugą, bo wsparcie psychologiczne i żałoba to osobna, licznie reprezentowana pula pytań.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania i dystraktory. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla pielęgniarstwa opieki paliatywnej, filtrując po dziale, którego akurat się uczysz.
• Wytyczne i standardy. Tam, gdzie protokoły bywają aktualizowane (np. zasady sedacji paliatywnej, rekomendacje dotyczące tlenoterapii w duszności paliatywnej), sprawdzaj bieżące stanowiska towarzystw — egzamin lubi „aktualne postępowanie”, nie wersję sprzed lat.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałaś źle i zrozumiałaś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

8. Plan nauki na 8–12 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (farmakologia bólu? postępowanie w duszności? etyka?) i to one dostają najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–9): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (kontrola bólu z drabiną WHO i opioidami, leczenie objawowe duszności i zaparć, opieka u kresu życia), potem obszary węższe (komunikacja i wsparcie psychologiczne, etyka, organizacja opieki, powikłania nowotworowe). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 10–12): symulacje. Przejdź na pełne zestawy 140 pytań w reżimie 140 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Jeśli masz mniej niż 8 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

9. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie paliatywnym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Niedocenianie farmakologii opioidów. Drabina analgetyczna i przeliczniki dawek to obszar, który sprawia trudność nawet doświadczonym pielęgniarkom paliatywnym, a egzamin pyta o szczegóły. Tutaj nie wystarczy ogólna orientacja — trzeba znać konkretne wartości i zasady rotacji.
• Mylenie wsparcia psychologicznego z „miękką” wiedzą. Pytania o etapy żałoby, etapy przeżywania choroby czy rozpoznawanie depresji w onkologii są precyzyjne — wymagają znajomości konkretnych modeli i kryteriów, nie ogólnych opisów.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory. Bez treningu na pytaniach na egzaminie zaskakuje forma, nie treść.
• Powtarzanie nieaktualnych standardów. Rekomendacje dotyczące sedacji paliatywnej, tlenoterapii w duszności i leczenia zaparć przy opioidach bywają aktualizowane. Wersja „jak uczyli kilka lat temu” potrafi być dziś błędną odpowiedzią.
• Pomijanie kazusów klinicznych. Pytania opisujące pacjenta i pytające o postępowanie są trudniejsze i czasochłonne. Ćwicz je świadomie, zamiast odkładać „na koniec”.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 140 pytań w 140 minut to też test koncentracji i wytrzymałości.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

10. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy. Kilka zasad:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 70 minutach powinnaś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W paliatywnych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment opisu (stopień nasilenia bólu w skali NRS, droga podania, faza choroby, ostatnie doby życia). Zwroty „najpierw”, „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 25% do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

11. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z pielęgniarstwa opieki paliatywnej — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — opieka paliatywna nagradza systematyczność i głębokie rozumienie, nie tylko pamięć.

Jeśli chcesz uczyć się dalej, specjalizacja opieki paliatywnej — baza 1 152 pytań PES obejmuje wszystkie pytania z uzasadnieniami, naukę działami, powtórki oparte na Twoich błędach oraz blok ogólnozawodowy — w tej samej cenie, bez osobnego pakietu.

Kwartał kosztuje 99 zł. W tym planie działa gwarancja: jeśli nie zdasz, uczysz się dalej do kolejnej sesji bez dopłaty.

Załóż konto i sprawdź platformę przez dobę →