Specjalizacja psychiatryczna — testy z odpowiedziami z sesji 2020–2025

Egzamin specjalizacyjny z pielęgniarstwa psychiatryczne odbędzie się 3 września 2026 roku o godzinie 11:00 w Expo XXI w Warszawie (ul. Prądzyńskiego 12/14). Do rozwiązania jest 140 pytań jednokrotnego wyboru w 140 minut, a próg zaliczenia to 84 poprawne odpowiedzi, czyli 60%. Punktów ujemnych nie ma. Poniżej trzydzieści pytań wracających najczęściej — wybrane z 451 unikalnych pytań z 12 sesji.

Pielęgniarstwo psychiatryczne to specjalizacja, która wymaga nie tylko solidnej wiedzy klinicznej, ale i głębokiego zrozumienia relacji terapeutycznej — egzamin sprawdza właśnie to połączenie: znajomość zaburzeń psychicznych, zasad farmakoterapii, przepisów prawa i umiejętności komunikacji w najtrudniejszych sytuacjach klinicznych. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z pielęgniarstwa psychiatrycznego trzeba wiedzieć: jak wygląda egzamin, co zmienia reforma organizatora, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 8–12 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu wszystkich specjalizacji, zacznij od kompletnego przewodnika po PES pielęgniarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na psychiatrii.

1. Mechanika egzaminu — 140 pytań, 60%, jedna odpowiedź

Format PES jest taki sam dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie zmienia się między dziedzinami:

Element	Wartość
Data	3 września 2026 (czwartek)
Godzina	11:00
Miejsce	Expo XXI, ul. Prądzyńskiego 12/14, Warszawa
Liczba pytań	140
Czas	140 minut (średnio minuta na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 4 odpowiedzi, jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 84 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto z tego wyciągnąć od razu:

• Tempo. Minuta na pytanie brzmi komfortowo, ale część zadań to kazusy kliniczne (opis pacjenta z zaburzeniami psychicznymi, decyzja o postępowaniu), które czyta się dłużej i wymagają skupienia na szczegółach opisu stanu psychicznego. Naucz się zostawiać trudne pytania na drugą turę, zamiast grzęznąć.
• Brak punktów ujemnych. Każde pytanie bez odpowiedzi to stracona szansa. Nawet przy zgadywaniu masz 25% szans — zawsze zaznacz cokolwiek.
• Jedna poprawna z czterech. Pytania PES często zawierają dwie odpowiedzi „prawie dobre”. W psychiatrii szczególnie: wygrywa rozróżnianie niuansów (np. kiedy zastosować przymus bezpośredni, a nie czy w ogóle jest dopuszczalny).
• Próg jest stały. 84/140 to Twój cel minimalny. Realnie warto celować w zapas — symulacje powtarzane na poziomie 75–80% dają bezpieczny bufor na stres egzaminacyjny.

2. Reforma CEM 2027 — co się zmienia, a co nie

Wokół egzaminów pielęgniarskich od 2025 r. trwa reorganizacja instytucji i to budzi najwięcej niepokoju wśród zdających. Uporządkujmy:

• Sesje 2026 organizuje CMKP (Centrum Medyczne Kształcenia Podyplomowego) — na dotychczasowych zasadach. Format, próg, sposób zgłoszenia przez SMK pozostają bez zmian.
• Od 2027 r. egzaminy ma planowo przejąć CEM (Centrum Egzaminów Medycznych — ta sama instytucja, która od lat prowadzi LEK i PES lekarski). Przejęcie zależy od wejścia w życie odpowiednich przepisów.

Dla osoby zdającej w 2026 r. praktyczny wniosek jest prosty: nic nie musisz robić inaczej. Zmiana organizatora to kwestia administracyjna — baza pytań, zakres merytoryczny i format egzaminu nie zmieniają się z dnia na dzień wraz ze zmianą szyldu. Jeśli planujesz egzamin na 2027 r. lub później, śledź komunikaty, ale nie przekładaj nauki „aż się wyjaśni”.

Pełną oś zmian, daty i otwarte pytania opisaliśmy osobno w tekście o reformie egzaminów pielęgniarskich 2027.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata 350 zł

Sesja jesienna 2026 dla pielęgniarstwa psychiatryczne wypada 3 września 2026 roku (czwartek) o godzinie 11:00 w Expo XXI, ul. Prądzyńskiego 12/14 w Warszawie. Pełne zestawienie wszystkich dziedzin znajdziesz we wpisie o terminach sesji jesiennej 2026.

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty publikuje organizator z kilkumiesięcznym wyprzedzeniem, a ogłoszenia o sesjach i listy zakwalifikowanych znajdziesz w SMK (System Monitorowania Kształcenia).

Droga do dopuszczenia wygląda tak:

1. Ukończ program specjalizacji w pielęgniarstwie psychiatrycznym (z wymaganymi stażami i zaliczeniami).
2. Zadbaj o aktualny wpis w SMK — konto SMK warto mieć od pierwszego dnia szkolenia, bo to przez nie idą wszystkie operacje.
3. Złóż wniosek o dopuszczenie do PES w SMK — zwykle 4–6 tygodni przed egzaminem.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — 350 zł (stawka po konsolidacji instytucji w 2025 r.; wcześniej 170 zł).

W praktyce, jeśli zaliczyłaś program i masz porządek w SMK, dopuszczenie jest formalnością. Najczęstsze problemy to spóźnione zgłoszenia i brakujące zaliczenia, które trzeba uzupełnić u kierownika specjalizacji — dlatego nie zostawiaj formalności na ostatni tydzień.

Na egzamin zabierz: dowód osobisty, długopis (czarny lub niebieski) i wezwanie z SMK. Telefony i smartwatche zostają przed salą; spóźnienie powyżej 30 minut zwykle dyskwalifikuje z sesji.

4. Zakres egzaminu — filary psychiatrii pielęgniarskiej

Egzamin z pielęgniarstwa psychiatrycznego obejmuje zarówno wiedzę kliniczną o zaburzeniach psychicznych, jak i kompetencje interpersonalne, prawne i farmakologiczne niezbędne w codziennej pracy na oddziale. Pytania koncentrują się wokół kilku filarów:

• Zaburzenia psychiczne — obraz kliniczny i klasyfikacja. Schizofrenia i inne psychozy (objawy wytwórcze i ubytkowe, podtypy, przebieg), zaburzenia afektywne (depresja, mania, choroba afektywna dwubiegunowa), zaburzenia lękowe i nerwicowe, zaburzenia otępienne (choroba Alzheimera, otępienie naczyniopochodne), zaburzenia odżywiania (jadłowstręt psychiczny, żarłoczność psychiczna).
• Komunikacja terapeutyczna z chorym psychicznie. Zasady nawiązywania i podtrzymywania relacji terapeutycznej, techniki aktywnego słuchania, postępowanie w kontakcie z pacjentem urojeniowym, psychotycznym lub w głębokiej depresji — to jeden z najszerzej reprezentowanych obszarów w bazie pytań.
• Opieka nad pacjentem pobudzonym, agresywnym i z ryzykiem samobójczym. Ocena ryzyka samobójczego (skale, czynniki ryzyka i czynniki ochronne), postępowanie w sytuacji zagrożenia, bezpieczne środowisko terapeutyczne, deeskalacja słowna i postępowanie w napadzie agresji.
• Przymus bezpośredni — zasady, procedura i dokumentacja. Kiedy jest dopuszczalny, kto może go zastosować, jakie formy są przewidziane prawem, obowiązki dokumentacyjne i nadzór. To obszar ściśle powiązany z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego.
• Farmakoterapia psychiatryczna. Neuroleptyki klasyczne i atypowe (mechanizm działania, wskazania, działania niepożądane — w tym złośliwy zespół neuroleptyczny i późne dyskinezy), leki przeciwdepresyjne (SSRI, SNRI, TLPD — interakcje i ryzyko w grupach szczególnych), stabilizatory nastroju (lit, walproiniany, lamotrygina — monitorowanie poziomu, objawy zatrucia), benzodiazepiny.
• Uzależnienia. Uzależnienie od alkoholu (kryteria, zespół abstynencyjny, majaczenie drżenne i jego leczenie), uzależnienia od substancji psychoaktywnych, nikotynizm, zasady terapii substytucyjnej.
• Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego. Hospitalizacja dobrowolna i przymusowa (tryby, warunki, rola sądu), prawa pacjenta psychiatrycznego, obowiązki personelu, tryb skargi i nadzoru.

W obrębie tych filarów jest garść tematów, które wracają na egzaminie wyjątkowo często i które warto opanować „na pewno”, a nie „mniej więcej”:

• Kryteria hospitalizacji niedobrowolnej — art. 23 i art. 24 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego: różnica między trybem nagłym a standardowym, rola sądu, termin złożenia wniosku.
• Objawy złośliwego zespołu neuroleptycznego — gorączka, sztywność mięśniowa, zaburzenia świadomości, wzrost CK; postępowanie i odróżnienie od serotonergicznego.
• Ocena ryzyka samobójczego — czynniki ryzyka wysokiego (plan, środki, brak czynników ochronnych), interwencja w sytuacji bezpośredniego zagrożenia, dokumentacja.
• Deeskalacja słowna w kontakcie z pacjentem agresywnym — kolejność działań, zachowanie dystansu, ton głosu, kiedy przechodzi się do przymusu bezpośredniego.
• Objawy zespołu abstynencyjnego alkoholowego i majaczenia drżennego — czas pojawienia się po odstawieniu, objawy alarmowe, postępowanie pielęgniarskie.
• Działania niepożądane litu — wąskie okno terapeutyczne, objawy zatrucia (drżenie, ataksja, splątanie), zasady monitorowania poziomu we krwi.
• Techniki komunikacji terapeutycznej — rozróżnienie między pytaniami otwartymi a zamkniętymi, klaryfikacja, odzwierciedlanie, błędy komunikacyjne (dawanie rad, moralizowanie, minimalizowanie).

To są obszary, z których statystycznie pochodzi najwięcej pytań — i tu opłaca się być pewną, a nie „mniej więcej”.

5. Blok ogólnozawodowy — 20 pytań ze 140

Blok ogólnozawodowy to jedna siódma egzaminu: prawo, etyka zawodowa, praktyka oparta na dowodach (EBNP), organizacja opieki i epidemiologia. Te pytania są wspólne dla wszystkich specjalizacji pielęgniarskich i nie znajdziesz ich w podręczniku klinicznym z pielęgniarstwa psychiatryczne.

Dwadzieścia punktów to dokładnie tyle, ile dzieli wynik 84 od wyniku 64. Osoba, która przygotuje się wyłącznie klinicznie i odpuści blok, musi zdobyć 84 punkty ze 120 pytań klinicznych, czyli 70% zamiast 60%. To zauważalnie trudniejszy egzamin — nałożony na siebie dobrowolnie.

Że nie jest to problem teoretyczny, widać w danych: w pielęgniarstwie chirurgicznym pytanie o zakażenia wywoływane przez Staphylococcus epidermidis — czyli pytanie z bloku, nie z chirurgii — wróciło w trzynastu sesjach, częściej niż większość pytań stricte klinicznych.

Blokowi poświęciliśmy osobny tekst z analizą wszystkich sesji, rozkładem tematów i kanonem literatury: Blok ogólnozawodowy na PES pielęgniarek — kompletny przewodnik nauki.

Blok masz w cenie. W PESmaster pytania z bloku ogólnozawodowego wchodzą w skład banku specjalizacji — nie dokupujesz osobnego pakietu i nie uczysz się z dwóch aplikacji naraz. Jedna baza pokrywa cały egzamin, łącznie z tymi dwudziestoma pytaniami.

6. Specjalizacja psychiatryczna — pytania z odpowiedziami (30 najczęstszych)

Poniższe pytania pochodzą z rzeczywistych sesji egzaminacyjnych. Przy każdym podajemy, w ilu sesjach wystąpiło — informacja, której nie znajdziesz w żadnym zbiorze testów, a która wprost mówi, czego uczyć się w pierwszej kolejności.

Te trzydzieści pytań pojawiło się łącznie 298 razy w 12 sesjach z lat 2020–2025.

Pytanie 1 — 12 sesji

Opiekując się pacjentem ze schizofrenią paranoidalną, można przybliżać go do rzeczywistości poprzez:

• A. opisanie swojego spostrzegania świata
• B. urealnianie istnienia urojeń
• C. słowne wyrażanie wątpliwości
• D. wszystkie odpowiedzi są prawidłowe ✓

W pracy z pacjentem ze schizofrenią paranoidalną zbliżanie do rzeczywistości jest procesem stopniowym. Terapeuta lub pielęgniarka opisuje własne spostrzeganie świata, wyraża werbalne wątpliwości co do treści urojeniowych i pracuje nad urealnianem — wszystkie te techniki stosowane łącznie dają najlepsze efekty.

Pytanie 2 — 11 sesji

W jakim zakresie osoba przebywająca w Szpitalu Psychiatrycznym lub Domu Pomocy Społecznej może porozumiewać się z rodziną i innymi osobami?

• A. rozmawiać może, ale korespondencja jest kontrolowana
• B. bez ograniczeń – korespondencja takiej osoby nie podlega kontroli ✓
• C. tylko za zgodą ordynatora / lekarza prowadzącego
• D. może komunikować się z rodziną wówczas, gdy osoba z personelu będzie towarzyszyć pacjentowi podczas rozmowy

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego gwarantuje osobom przebywającym w szpitalach psychiatrycznych i DPS pełną swobodę porozumiewania się z rodziną i innymi osobami. Korespondencja nie podlega kontroli — jest to jedno z podstawowych praw pacjenta psychiatrycznego chronionych ustawowo.

Pytanie 3 — 11 sesji

Autorem definicji: Zdrowie psychiczne to zdolność do rozwoju w kierunku wszechstronnego rozumienia, przeżywania, odkrywania i tworzenia coraz wyższej hierarchii rzeczywistości i wartości, aż do konkretnego ideału indywidualnego i społecznego, jest:

• A. Aaron Antonovsky
• B. Maxwell Jones
• C. Kazimierz Dąbrowski ✓
• D. Tadeusz Bilikiewicz

Kazimierz Dąbrowski sformułował koncepcję dezintegracji pozytywnej, w której zdrowie psychiczne utożsamiane jest ze zdolnością do ciągłego rozwoju ku wyższym poziomom rzeczywistości i wartości. Antonovsky jest twórcą salutogenezy, Maxwell Jones — społeczności terapeutycznej, Bilikiewicz — autorem polskiego podręcznika psychiatrii.

Pytanie 4 — 11 sesji

Są d po otrzymaniu zawiadomienia o przyjęciu pacjenta do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody, prowadzi postępowanie:

• A. tylko wtedy, jeśli zostało popełnione przestępstwo
• B. tylko wtedy, jeśli pacjent po przyjęciu nadal nie wyraża zgody na leczenie
• C. tylko wtedy, jeśli pacjent został przyjęty na obserwację 10-dniową z powodu agresji, a zachodzą wątpliwości, czy jest chory psychicznie
• D. w każdym przypadku przyjęcia wbrew woli pacjenta ✓

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego nakłada na sąd obowiązek wszczęcia postępowania kontrolnego w każdym przypadku przyjęcia pacjenta do szpitala psychiatrycznego bez jego zgody. Wymóg ten obowiązuje niezależnie od okoliczności przyjęcia — jest to bezwzględna gwarancja proceduralna ochrony wolności osobistej.

Pytanie 5 — 11 sesji

Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego może zostać:

• A. pielęgniarka z nieposzlakowaną opinią i dziesięcioletnim stażem pracy w zawodzie oraz nie będąca świadczeniodawcą
• B. pielęgniarka z wykształceniem wyższym, z długoletnim stażem pracy oraz będąca współwłaścicielem podmiotu wykonującego działalność leczniczą
• C. pielęgniarka ze specjalizacją w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego, z nieposzlakowaną opinią, wskazana przez samorząd zawodowy
• D. pielęgniarka z wykształceniem wyższym, z nieposzlakowaną opinią oraz nie będąca aktualnie świadczeniodawcą ✓

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego określa, że Rzecznikiem Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego może zostać osoba z wyższym wykształceniem, nieposzlakowaną opinią, która jednocześnie nie jest aktualnie świadczeniodawcą. Wymóg niezależności od systemu ochrony zdrowia jest kluczowy dla wiarygodności tej funkcji.

Pytanie 6 — 11 sesji

Które z poniższych stwierdzeń jest Fałszywe:

• A. napady paniki rozpoczynają się zwykle między 20 a 30 r . ż
• B. u osób z napadami paniki nie występuje lęk antycypacyjny ✓
• C. napady paniki występują częściej u kobiet
• D. w czasie epizodu lęku osoby z napadami paniki zwykle przeżywają obawę przed śmiercią

Lęk antycypacyjny — czyli trwały lęk przed kolejnym napadem — jest charakterystycznym i nieodłącznym elementem zaburzenia panicznego według kryteriów ICD-10 (F41.0) i DSM-5. Stwierdzenie, że u osób z napadami paniki nie występuje lęk antycypacyjny, jest więc błędne i stanowi jedyne fałszywe twierdzenie spośród podanych opcji.

Pytanie 7 — 10 sesji

Spośród czynników środowiskowych, które wywierają wpływ na rozwój psychiczny dziecka największe znaczenie ma system:

• A. szkolny
• B. rówieśniczy
• C. rodzinny ✓
• D. społeczno-kulturowy

Rodzina jest pierwotnym i najdłużej działającym środowiskiem socjalizacyjnym dziecka — kształtuje więzi emocjonalne, wzorce zachowań, poczucie bezpieczeństwa i tożsamość. Wpływ systemu szkolnego, rówieśniczego i społeczno-kulturowego jest istotny, ale wtórny i pojawia się później w toku rozwoju.

Pytanie 8 — 10 sesji

Brak motywacji uzależnionego adolescenta do współpracy z zespołem terapeutycznym wynika głównie z:

• A. nieśmiałości oraz bariery wiekowej
• B. psychologicznych mechanizmów obronnych, zwłaszcza systemu zaprzeczania ✓
• C. powszechnej niezrozumiałości problemów młodzieży przez osoby dorosłe
• D. psychologicznych mechanizmów obronnych, zwłaszcza systemu regresji i fiksacji

Uzależnienie uruchamia psychologiczne mechanizmy obronne, a zaprzeczanie jest centralnym mechanizmem uzależnienia: osoba zaprzecza istnieniu problemu, minimalizuje jego skutki i racjonalizuje zachowania. U adolescentów mechanizm ten jest szczególnie silny z powodu niedojrzałości emocjonalnej i niechęci do przyjęcia roli pacjenta.

Pytanie 9 — 10 sesji

Społeczność terapeutyczna zakłada współpracę personelu (wszystkich członków zespołu terapeutycznego) z pacjentami. Jakimi głównymi zasadami kieruje się społeczność terapeutyczna?

• A. permisywności, realizmu, konsensusu ✓
• B. demokracji, komunikacji jednokierunkowej
• C. wspólnoty, ale bez zasady konsensusu, ponieważ wszelkie działania określa regulamin oddziałów
• D. wszystkie odpowiedzi są błędne

Społeczność terapeutyczna opiera się na trzech głównych zasadach Maxwella Jonesa: permisywności (tolerancja wobec nietypowych zachowań), realizmu (otwarta konfrontacja z rzeczywistością) i konsensusu (wspólne podejmowanie decyzji przez personel i pacjentów). Demokracja jest wartością nadrzędną, ale zasady operacyjne to właśnie ta triada.

Pytanie 10 — 10 sesji

Leczenie fototerapią wskazane jest w szczególności dla pacjentów:

• A. z chorobą afektywną dwubiegunową
• B. ze schizofrenią
• C. z typem osobowości border line
• D. z depresją sezonową ✓

Fototerapia (terapia jasnym światłem) jest pierwszoliniową metodą leczenia sezonowego zaburzenia afektywnego (SAD, depresja sezonowa), w którym niedobór światła w miesiącach jesienno-zimowych zaburza rytm dobowy i poziom melatoniny. Mechanizm działania opiera się na resynchronizacji zegara biologicznego przez ekspozycję na intensywne światło.

Rozwiąż pełny egzamin próbny — 140 pytań, jak na prawdziwej sesji →

Pytanie 11 — 10 sesji

Zmniejszanie ryzyka samobójstwa u pacjenta z depresją następuje m.in. przez zapewnienie pacjentowi poczucia bezpieczeństwa, które uzyskuje się w wyniku:

• A. informacji niewerbalnej poprzez okazanie spokoju
• B. zdecydowania i aktywności
• C. braku akceptacji dla okresowej niesprawności pacjenta
• D. odpowiedzi A i B są prawidłowe ✓

W pracy z pacjentem depresyjnym ze skłonnościami suicydalnymi poczucie bezpieczeństwa budują dwa uzupełniające się elementy: spokojny, opanowany przekaz niewerbalny oraz zdecydowana, aktywna postawa personelu. Oba sygnalizują pacjentowi, że jest pod opieką kompetentnych osób gotowych do działania.

Pytanie 12 — 10 sesji

Pacjent ze schizofrenią wycofuje się z kontaktów społecznych. W interwencji terapeutycznej pielęgniarka zastosuje:

• A. okazywanie szacunku, wzmacnianie akceptowanych społecznych zachowań, brak empatii
• B. okazywanie akceptacji, empatii i szacunku oraz bycie autentycznym w kontakcie z pacjentem ✓
• C. okazywanie antypatii, szacunku oraz bycie autentycznym w kontakcie z pacjentem
• D. zachęcanie do wyrażenia emocji i myśli, okazywanie empatii, przybranie maskowatego wyrazu twarzy

Wycofanie społeczne w schizofrenii wynika z objawów negatywnych i lęku przed relacjami. Skuteczna interwencja pielęgniarska opiera się na sojuszu terapeutycznym — akceptacji, empatii, szacunku i autentyczności — co stopniowo obniża poziom nieufności i umożliwia pacjentowi angażowanie się w kontakty.

Pytanie 13 — 10 sesji

Wobec pacjenta małoletniego w szpitalu psychiatrycznym zastosowanie przymusu bezpośredniego:

• A. nie może być zainicjonowane przez pielęgniarkę
• B. nie może być zastosowane za wyjątkiem przymusowego podania leków
• C. jest możliwe zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego ✓
• D. realizowane jest poprzez izolację od grupy rówieśniczej

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego nie wyklucza stosowania przymusu bezpośredniego wobec małoletnich — reguluje jedynie warunki i procedury jego zastosowania (zlecenie lekarza, dokumentacja, nadzór). Pielęgniarka może inicjować i realizować przymus w sytuacji zagrożenia, zgodnie z obowiązującymi przepisami.

Pytanie 14 — 10 sesji

Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego osoby małoletniej:

• A. jest możliwe jedynie na podstawie skierowania od lekarza specjalisty psychiatry i opinii pedagoga
• B. wymaga pisemnej zgody opiekuna faktycznego w przypadku małoletniego powyżej 16 r.ż. lub przedstawiciela ustawowego
• C. wymaga pisemnej zgody przedstawiciela ustawowego, a w przypadku małoletniego powyżej 16 r . ż również zgody tej osoby ✓
• D. możliwe jest wyłącznie po uzyskaniu zgody sądu opiekuńczego właściwego ze względu na siedzibę podmiotu leczniczego

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego wymaga pisemnej zgody przedstawiciela ustawowego (rodzica lub opiekuna prawnego) na hospitalizację psychiatryczną małoletniego. W przypadku osoby, która ukończyła 16 lat, wymagana jest dodatkowo jej własna zgoda — zgodnie z zasadą rosnącej autonomii małoletnich.

Pytanie 15 — 10 sesji

Które działanie jest NIEPRAWIDŁOWE w opiece nad pacjentem z manią, który ma wzmożony napęd psychoruchowy, nie śpi tak długo jak wynika to z normy fizjologicznej:

• A. zmniejszenie wypijanych kaw i herbat w godzinach wieczornych
• B. brak pomocy w organizowaniu czasu do rana, gdy pacjent nie może zasnąć ✓
• C. przypominanie o godzinach przeznaczonych na sen, ciszy nocnej
• D. stosowanie farmakoterapii i obserwacja snu pacjenta

Pacjent z manią i bezbezsennością wymaga aktywnej strukturyzacji czasu w nocy, by ograniczyć pobudzenie i ryzyko zachowań impulsywnych. Pozostawienie go bez pomocy w organizowaniu aktywności nocnej jest błędem pielęgniarskim — eskaluje napęd psychoruchowy i zwiększa ryzyko powikłań.

Pytanie 16 — 10 sesji

Podczas przyjęcia do oddziału psychiatrycznego obserwujesz pacjenta, który wykonuje niekontrolowane ruchy języka i żuchwy, mlaska, cmoka, wykonuje ruchy atetotyczne. Powyższe objawy mogą świadczyć o:

• A. akatyzji
• B. parkinsonizmie polekowym
• C. późnych dyskinezach ✓
• D. suchości w ustach

Późne dyskinezy to polekowe zaburzenia ruchowe wynikające z długotrwałego stosowania antagonistów receptora dopaminowego D2. Charakteryzują się mimowolnymi, powtarzalnymi ruchami języka, żuchwy i warg (mlaskanie, cmokanie) oraz ruchami atetotycznymi kończyn — objawami opisanymi w pytaniu.

Pytanie 17 — 10 sesji

Rozpoczynając po raz pierwszy zajęcia z psychorysunku z pacjentami oddziału psychiatrycznego, z dużym prawdopodobieństwem prowadzący zaobserwuje:

• A. u większości pacjentów otwartość na realizację siebie poprzez sztukę
• B. opór u pacjentów, wynikający z obawy przed oczekiwaniami prowadzącego co do zdolności plastycznych ✓
• C. otwartość z posiadanych zdolności plastycznych
• D. wszystkie odpowiedzi są błędne

Na pierwszych zajęciach psychorysunku pacjenci psychiatryczni najczęściej przejawiają opór wynikający z obawy przed oceną zdolności plastycznych i lęku przed eksponowaniem przeżyć wewnętrznych. Prowadzący powinien wyraźnie zaznaczyć, że celem nie jest ocena artystyczna, lecz ekspresja.

Pytanie 18 — 10 sesji

Poczucie zagubienia i zagrożenia u osób starszych z otępieniem alzheimerowskim wynika głównie z powodu:

• A. pogłębiających się zaburzeń procesów poznawczych ✓
• B. zmniejszającej się sprawności fizycznej
• C. chwiejności emocjonalnej i dysforii
• D. pogłębiających się zaburzeń emocjonalnych

W otępieniu alzheimerowskim postępujące uszkodzenie pamięci, orientacji, myślenia abstrakcyjnego i zdolności wykonawczych (zaburzenia procesów poznawczych) sprawia, że środowisko staje się niezrozumiałe i nieprzewidywalne. To właśnie deficyty poznawcze — nie sama chwiejność emocjonalna — są pierwotną przyczyną poczucia zagubienia.

Pytanie 19 — 10 sesji

Ce l opieki pielęgniarskiej, zwłaszcza u młodocianych pacjentów z zaburzeniami odżywiania, polegający na wzmocnieniu przez osobę chorą własnego obrazu siebie i uzyskanie przez nią samoakceptacji wynika z:

• A. niskiej samooceny, bezzasadności włączenia rodziny w terapię
• B. lęku przed hospitalizacją i izolacją od rodziny
• C. poczucia bezwartościowości i poczucia “iż są niegodni” miłości ✓
• D. braku poczucia choroby przy wysokiej samoocenie

W jadłowstręcie i bulimii nervosa obraz ciała jest zniekształcony, a poczucie wartości silnie uzależnione od masy ciała i kontroli jedzenia. Pacjenci często doświadczają głębokiego poczucia bezwartościowości i przekonania, że nie zasługują na miłość — stąd wzmocnienie samoakceptacji jest centralnym celem terapeutycznym.

Pytanie 20 — 10 sesji

Istnienie patologicznych triad w rodzinie np. matka i dziecko tworzy koalicję przeciwko ojcu, to forma patologii systemu rodzinnego dotycząca:

• A. zaburzeń struktury rodziny ✓
• B. zaburzeń związanych z zasadami regulującymi funkcjonowanie rodziny jako systemu
• C. zaburzeń komunikacji w rodzinie
• D. wszystkie odpowiedzi są prawidłowe

Patologiczne triady, takie jak koalicja matka–dziecko przeciw ojcu, naruszają naturalną hierarchię i granice pokoleniowe w rodzinie. Według teorii systemowej rodziny (Minuchin) jest to zaburzenie struktury, polegające na nieprawidłowym układzie sojuszy i granic wewnętrznych — nie zaburzenie komunikacji ani reguł funkcjonowania.

Pytanie 21 — 10 sesji

Wzbudzanie i wzmacnianie poczucia własnej wartości dziecka odbywa się m.in. poprzez:

• A. stosowanie tzw. pozytywnych wzmocnień, wzbudzanie poczucia winy
• B. konsekwentne postępowanie wobec dziecka, sprawiedliwe stosowanie nagród i kar w placówkach oświatowych
• C. aprobatę spontaniczności dziecka, wychowywanie bez zakazów i nakazów
• D. stanowcze i konsekwentne postępowanie wobec dziecka, sprawiedliwe stosowanie tzw. pozytywnych wzmocnień ✓

Budowanie poczucia własnej wartości u dzieci opiera się na pozytywnych wzmocnieniach (nagradzaniu pożądanych zachowań), przewidywalności i sprawiedliwości środowiska wychowawczego. Wzbudzanie poczucia winy oraz wychowywanie bez granic działają destrukcyjnie na samoocenę; stanowcze i konsekwentne podejście połączone z pochwałą daje dziecku poczucie bezpieczeństwa i kompetencji.

Pytanie 22 — 9 sesji

Ochrona praw osób przebywających w Szpitalu Psychiatrycznym należy do zadań?

• A. Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego ✓
• B. Ordynatora/Kierownika danej jednostki - Szpitala
• C. Dyrektora/Prezesa Szpitala Psychiatrycznego
• D. Zespołu terapeutycznego danego oddziału

Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego powołuje odrębną instytucję — Rzecznika Praw Pacjenta Szpitala Psychiatrycznego — właśnie dlatego, że pacjenci psychiatryczni są szczególnie narażeni na naruszenie praw. Ordynator, dyrektor i zespół terapeutyczny są stroną udzielającą świadczeń, więc nie mogą pełnić roli niezależnego organu ochrony praw.

Pytanie 23 — 9 sesji

Podczas prowadzenia wywiadu z pacjentem przyjmowanym do szpitala można stosować różne techniki m.in. parafrazowanie. Technika ta ma na celu:

• A. upewnienie się, czy zrozumieliśmy co pacjent zamierzał powiedzieć ✓
• B. przekazanie informacji pacjentowi o jego sytuacji zdrowotnej
• C. konfrontację z rzeczywistością
• D. wspieranie pacjenta

Parafrazowanie polega na powtórzeniu przez pielęgniarkę własnymi słowami tego, co powiedział pacjent. Służy weryfikacji zrozumienia jego wypowiedzi — pacjent może potwierdzić lub skorygować interpretację. Jest to technika aktywnego słuchania, nie instruowania, konfrontowania ani wspierania.

Pytanie 24 — 9 sesji

Poczucie zmarnowanego, przegranego życia u osób starszych nazywane jest:

• A. negatywnym bilansem rodzinnym
• B. ujemnym bilansem życia ✓
• C. zespołem Otella
• D. zespołem hipochondrycznym

Ujemny bilans życia to pojęcie psychiatryczno-psychologiczne opisujące stan, w którym osoba starsza ocenia swoje życie jako zmarnowane, przegrane lub pozbawione wartości. Wywołuje cierpienie egzystencjalne i zwiększa ryzyko depresji oraz zachowań samobójczych. Nie jest to ani zespół Otella (patologiczna zazdrość), ani hipochondria.

Pytanie 25 — 9 sesji

Determinacja osób starszych w dążeniu do śmierci jest przejawem nie tylko depresji, lecz również:

• A. problemów finansowych
• B. problemów z dostępem do opieki zdrowotnej
• C. realnej samotności ✓
• D. zaburzeń procesów poznawczych

U osób starszych dążenie do śmierci wynika nie tylko z depresji, ale często z realnej, obiektywnej samotności — utraty partnera, dzieci, przyjaciół i marginalizacji społecznej. Samotność ta jest jakościowo inna niż subiektywne poczucie osamotnienia i stanowi niezależny czynnik ryzyka zachowań samobójczych w tej grupie wiekowej.

Pytanie 26 — 9 sesji

Skierowanie do szpitala psychiatrycznego jest ważne:

• A. 14 dni, a po wyrażeniu zgody przez kierownika podmiotu leczniczego ważne 30 dni
• B. tylko 30 dni, po upływie tego terminu wymagane jest nowe skierowanie
• C. 14 dni, a w przypadku wpisania na listę oczekujących ważne jest 30 dni
• D. 14 dni, a w przypadku wpisania na listę oczekujących ważne jest do czasu przyjęcia ✓

Zgodnie z ustawą o ochronie zdrowia psychicznego skierowanie do szpitala psychiatrycznego jest ważne 14 dni. W przypadku wpisania pacjenta na listę oczekujących zachowuje ważność do czasu rzeczywistego przyjęcia, co zapobiega konieczności ponownego wystawiania skierowania przy długich kolejkach.

Pytanie 27 — 9 sesji

Zaburzenia snu w przebiegu depresji, przejawiają się zazwyczaj jako:

• A. brak snu lub krótki sen ✓
• B. narkolepsja lub bezdech senny
• C. bruksizm lub lunatyctwo
• D. somnambulizm lub hipersomnia

Zaburzenia snu w depresji (ICD-10: F32–F33) manifestują się przede wszystkim jako bezsenność lub skrócony sen — szczególnie charakterystyczne jest wczesne budzenie się (insomnia terminalna). Narkolepsja, bruksizm i somnambulizm są odrębnymi jednostkami klinicznymi niezwiązanymi bezpośrednio z depresją.

Pytanie 28 — 9 sesji

Pacjent z manią nie chce współpracować z zespołem terapeutycznym. Jakie są przyczyny takiej postawy pacjenta:

• A. nadmierne poczucie choroby
• B. pozytywny efekt farmakoterapii
• C. doznania psychotyczne ✓
• D. brak doznań psychotycznych

W fazie maniakalnej (ICD-10: F30) brak współpracy z zespołem wynika często z obecności objawów psychotycznych — urojeń wielkościowych lub prześladowczych — które zaburzają percepcję rzeczywistości i podważają sens leczenia. Euforyczny nastrój i poczucie doskonałości również wzmacniają odrzucenie terapii.

Pytanie 29 — 9 sesji

Przymus chodzenia jako jeden z objawów ubocznych przyjmowanych neuroleptyków to:

• A. akatyzja i tazykinezja ✓
• B. dystonia
• C. dyskineza
• D. akinezja

Akatyzja i tazykinezja to polekowe objawy pozapiramidowe wywoływane przez klasyczne neuroleptyki. Akatyzja objawia się subiektywnym przymusem ruchu i niepokojem ruchowym, natomiast tazykinezja — przyspieszonym tempem chodu. Oba objawy wynikają z blokady receptorów dopaminowych D2 w układzie pozapiramidowym.

Pytanie 30 — 9 sesji

W opiece nad pacjentami, u których może dojść do eskalacji agresji, istotne jest przeciwdziałanie agresji poprzez:

• A. zapewnienie odpowiedniej liczby personelu podczas dyżuru
• B. zatrudnianie personelu z odpowiednimi kompetencjami i predyspozycjami
• C. postępowanie zgodne z procedurami i standardami
• D. wszystkie odpowiedzi są prawidłowe ✓

Skuteczne przeciwdziałanie eskalacji agresji na oddziale psychiatrycznym wymaga podejścia systemowego: właściwej obsady personelu, selekcji pracowników o odpowiednich kompetencjach interpersonalnych oraz konsekwentnego przestrzegania procedur de-eskalacji. Żaden z tych elementów nie jest wystarczający samodzielnie — dopiero ich łączne stosowanie minimalizuje ryzyko incydentów agresywnych.

Zobacz pozostałe pytania z uzasadnieniami — załóż darmowe konto →

7. Materiały — z czego się uczyć

Skuteczne przygotowanie stoi na dwóch nogach: uporządkowana teoria i praca na pytaniach.

Literatura, która najczęściej powraca w pytaniach. Przeanalizowaliśmy przypisy bibliograficzne dołączone do pytań z dotychczasowych sesji pielęgniarstwa psychiatrycznego. Kilka pozycji odpowiada za zdecydowaną większość źródeł — i to od nich warto zacząć:

• Wilczek-Rużyczka E. — Podstawy pielęgniarstwa psychiatrycznego oraz Komunikowanie się z chorym psychicznie (PZWL) — zdecydowanie najczęściej cytowane źródła w całej bazie pytań. Obie pozycje tej samej autorki pokrywają razem największą część egzaminu: pierwsza — wiedzę kliniczną i opiekę nad pacjentem, druga — komunikację terapeutyczną. Jeśli masz czas tylko na dwie książki, to są właśnie te.
• Ustawa z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego — drugie co do częstości źródło bezpośrednich pytań; znajomość kluczowych artykułów (hospitalizacja przymusowa, przymus bezpośredni, prawa pacjenta) jest na egzaminie obowiązkowa. Warto przeczytać ustawę jako tekst, a nie tylko opisy w podręcznikach.
• Casher I., Bess J. — Pacjent na oddziale psychiatrycznym — praktyczna perspektywa pracy oddziałowej, często cytowana przy pytaniach o postępowanie w sytuacjach trudnych i organizację opieki.
• Dyk D. (red.) — Badanie fizykalne w pielęgniarstwie — źródło pytań z zakresu oceny stanu somatycznego pacjenta psychiatrycznego; przypomina, że pielęgniarka psychiatryczna musi umieć rozpoznać nie tylko objawy psychopatologiczne, ale i odchylenia fizykalne.

Pojawiają się też pozycje z etyki, komunikacji ogólnej i aktów prawnych z zakresu praw pacjenta — to pula pytań „okołozawodowych”, względnie łatwa do dobicia punktów przy solidnej znajomości ustawy o ochronie zdrowia psychicznego i ustawy o prawach pacjenta.

Wniosek praktyczny: zacznij od Wilczek-Rużyczki (obydwie książki), a do tego przeczytaj ustawę o ochronie zdrowia psychicznego artykuł po artykule — te trzy pozycje pokrywają zdecydowaną większość egzaminu.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie nauczy Cię formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania i dystraktory. Dlatego od początku łącz teorię z rozwiązywaniem pytań z bazy PES dla pielęgniarstwa psychiatrycznego, filtrując po dziale, którego akurat się uczysz.
• Wytyczne i procedury. Tam, gdzie standardy bywają aktualizowane (zasady stosowania przymusu bezpośredniego, algorytmy postępowania w stanach nagłych), sprawdzaj bieżące rekomendacje i zarządzenia CMKP — egzamin lubi „aktualne postępowanie”, nie wersję sprzed lat.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → rozwiąż pytania z tego działu → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałaś źle i zrozumiałaś dlaczego, jest warte więcej niż dziesięć przeczytanych stron.

8. Plan nauki na 8–12 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do swoich luk.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw pytań „na zimno”, zanim cokolwiek powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi o mapę słabych obszarów. Zapisz, które działy lecą poniżej progu (farmakoterapia? przymus bezpośredni? ustawa? komunikacja?) i to one dostają najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–9): systematyczna nauka działami. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria z podręcznika + pytania z tego samego działu + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań (komunikacja terapeutyczna, zaburzenia psychiczne — obraz kliniczny, farmakoterapia), potem obszary prawne i proceduralne (ustawa, przymus bezpośredni, hospitalizacja przymusowa), a na końcu uzależnienia i obszary węższe (zaburzenia odżywiania, ocena fizykalna). Rób krótkie powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 10–12): symulacje. Przejdź na pełne zestawy 140 pytań w reżimie 140 minut, najlepiej o porze planowanego egzaminu. Minimum 3 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — czy to luka wiedzy, czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 75–80%, żeby mieć bufor ponad próg 60%.

Jeśli masz mniej niż 8 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji — to one najmocniej podnoszą wynik tuż przed egzaminem.

9. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES nie wynika z braku wiedzy, tylko z powtarzalnych pułapek. Oto te, które najczęściej kosztują punkty na egzaminie psychiatrycznym:

• Nauka „wszystkiego po trochu” zamiast od luk. Bez diagnozy z Fazy 1 łatwo godzinami powtarzać to, co już się umie, a omijać słabe działy. Najpierw zmierz, potem ucz się celowo.
• Pomijanie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego jako źródła pytań. Wielu zdających traktuje ją jako „tło prawne” i uczy się z opisu w podręczniku. Tymczasem pytania często odnoszą się wprost do konkretnych artykułów — warto przeczytać ustawę w oryginale.
• Mylenie trybów hospitalizacji niedobrowolnej. Art. 23 (bez zgody, zagrożenie życia) i art. 24 (bez zgody, znaczne pogorszenie stanu) mają różne przesłanki, procedury i terminy — to częste źródło błędów.
• Uczenie się teorii bez pytań. Sam podręcznik nie pokazuje, jak skonstruowane są dystraktory. Bez treningu na pytaniach na egzaminie zaskakuje forma, nie treść.
• Niedoszacowanie działu farmakoterapii. Działania niepożądane neuroleptyków, monitorowanie litu, ryzyko interakcji leków przeciwdepresyjnych — to obszar wymagający precyzji, a nie ogólnych skojarzeń.
• Pomijanie kazusów klinicznych. Pytania opisujące pacjenta i pytające o postępowanie są trudniejsze i czasochłonne. Ćwicz je świadomie, zamiast odkładać „na koniec”.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. Wiedza bez wytrenowanego tempa załamuje się na sali. 140 pytań w 140 minut to też test koncentracji i wytrzymałości.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro nie ma punktów ujemnych, każde pytanie bez zaznaczenia to dobrowolnie oddany punkt.

10. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów — bez żadnej dodatkowej wiedzy. Kilka zasad:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od ręki, a trudne oznaczaj i pomijaj. Druga tura: wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 70 minutach powinnaś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na dwudziestu pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W psychiatrycznych kazusach kluczowy bywa ostatni fragment opisu (czas trwania objawów, kontekst sytuacyjny, wcześniejsza hospitalizacja). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „przeciwwskazane”, „wymaga zgody sądu” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj, nie zgaduj na ślepo. Nawet gdy nie znasz odpowiedzi, odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 25% do 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka „z nerwów”. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

11. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z pielęgniarstwa psychiatrycznego — w formacie zbliżonym do PES. Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz swój wynik, rozkład błędów po działach i to, które obszary wymagają najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — psychiatria nagradza cierpliwość i systematyczność.

Jeśli chcesz uczyć się dalej, specjalizacja psychiatryczna — baza 1 152 pytań PES obejmuje wszystkie pytania z uzasadnieniami, naukę działami, powtórki oparte na Twoich błędach oraz blok ogólnozawodowy — w tej samej cenie, bez osobnego pakietu.

Kwartał kosztuje 99 zł. W tym planie działa gwarancja: jeśli nie zdasz, uczysz się dalej do kolejnej sesji bez dopłaty.

Załóż konto i sprawdź platformę przez dobę →