Jak zdać PES z radiologii i diagnostyki obrazowej — przewodnik 2026

Radiologia i diagnostyka obrazowa to specjalizacja wyjątkowo rozległa: od klasycznego RTG klatki piersiowej przez wielofazową tomografię komputerową po rezonans magnetyczny serca czy zabiegi interwencyjne pod kontrolą obrazu. PES z tej dziedziny sprawdza nie tylko znajomość technik i fizyki, lecz przede wszystkim umiejętność interpretacji obrazów w szerokiej gamie stanów klinicznych. Ten przewodnik zbiera w jednym miejscu wszystko, co przed PES z radiologii i diagnostyki obrazowej warto wiedzieć: jak wygląda egzamin, jak się zgłosić, co dokładnie powtarzać i jak rozłożyć naukę na 10–16 tygodni.

Jeśli szukasz ogólnego obrazu całego systemu egzaminów lekarskich, zacznij od kompletnego przewodnika po PES lekarskim. Poniżej skupiamy się wyłącznie na radiologii.

1. Mechanika egzaminu — 120 pytań, 60%, pięć odpowiedzi

Format PES lekarskiego jest jednolity dla wszystkich specjalizacji podstawowych i szczegółowych — i w 2026 roku nie ulega zmianie:

Element	Wartość
Liczba pytań	120
Czas	180 minut (średnio 1,5 minuty na pytanie)
Typ pytań	jednokrotnego wyboru, 5 odpowiedzi (A–E), jedna poprawna
Próg zdawalności	60% = 72 poprawne odpowiedzi
Punkty ujemne	brak — nie zostawiaj pustych odpowiedzi

Cztery rzeczy, które warto zapamiętać od razu:

• Tempo. Półtorej minuty na pytanie to więcej komfortu niż w LEK-u, ale pytania kazusowe — z opisem przypadku klinicznego lub odniesieniem do obrazu radiologicznego — pochłaniają czas szybciej niż pytania teoretyczne. Naucz się sprawnie odkładać trudne na drugą turę.
• Brak punktów ujemnych. Każde puste pole to stracona szansa. Nawet przy zupełnej niepewności masz 20% szans na trafienie — zawsze zaznaczaj odpowiedź.
• Jedna z pięciu, nie z czterech. W porównaniu z LEK-iem (4 odpowiedzi) dodatkowa opcja A–E utrudnia eliminację i podnosi wagę precyzji wiedzy. Dystraktory na PES są starannie dobrane, często różniące się jednym szczegółem.
• Próg jest stały. 72 na 120 to Twój cel minimalny. Celuj w symulacyjne 78–85%, by mieć bezpieczny bufor na stres dnia egzaminacyjnego.

2. Część pisemna i ustna — dwuetapowość PES

PES z radiologii i diagnostyki obrazowej — jak każdy PES lekarski — składa się z dwóch części.

Część pisemna odbywa się w centrum egzaminacyjnym CEM w Łodzi lub w wyznaczonych ośrodkach regionalnych. Zdajesz ją jako pierwszą. Wynik 60% i powyżej dopuszcza do części ustnej; wynik poniżej progu kończy tę sesję egzaminacyjną.

Część ustna odbywa się zwykle 2–4 tygodnie po ogłoszeniu wyników pisemnych, przed komisją złożoną z 3–5 specjalistów radiologów i diagnostów. Obejmuje 3–5 pytań klinicznych i trwa zazwyczaj 30–45 minut. W radiologii część ustna często zawiera element opisu obrazu — komisja może pokazać wybrane badanie (RTG, TK, MR) i zapytać o interpretację, rozpoznanie różnicowe oraz dalsze postępowanie. Zdana część pisemna i zdana część ustna razem dają tytuł specjalisty.

Kilka wskazówek dotyczących ustnej, specyficznych dla radiologii:

• Ćwicz opis obrazu na głos — struktura (technika badania, warunki ekspozycji, opis od ogółu do szczegółu, konkluzja) jest oceniana tak samo jak treść.
• Komisja ceni podejście kliniczne: nie tylko „co to jest”, ale „co to oznacza dla pacjenta i co powinien zrobić klinicy sta”.
• Przejrzyj sylabus specjalizacji na cem.edu.pl — podaje kategorie zagadnień, z których komisja zadaje pytania.

3. Terminy, zgłoszenie przez SMK i opłata

Egzamin odbywa się w dwóch sesjach rocznie — wiosennej i jesiennej. Konkretne daty i listę zakwalifikowanych publikuje CEM (Centrum Egzaminów Medycznych w Łodzi) na stronie cem.edu.pl.

Droga do dopuszczenia do PES:

1. Ukończ program specjalizacji z radiologii i diagnostyki obrazowej — wszystkie obowiązkowe kursy, staże cząstkowe i zaliczenia.
2. Zadbaj o kompletny wpis w SMK — kierownik specjalizacji musi zamknąć wszystkie pozycje przed Twoim zgłoszeniem.
3. Złóż wniosek do CEM przez SMK — zwykle 2–3 miesiące przed planowaną sesją. Termin jest twardy; spóźnienie oznacza przesunięcie o pół roku.
4. Wnieś opłatę egzaminacyjną — ok. 350–600 zł (obie części łącznie; dokładna kwota w komunikacie CEM przed każdą sesją).

Najczęstsze przeszkody formalne to brakujące zaliczenia kursów (zwłaszcza kursów obowiązkowych CEM) lub niewniesiony przez kierownika wpis potwierdzający odbycie stażu. Sprawdź stan konta SMK co najmniej miesiąc przed terminem zgłoszenia.

Na egzamin pisemny zabierz: dowód osobisty i wezwanie z CEM. Smartfony i urządzenia elektroniczne zostają przed salą.

4. Zakres radiologii i diagnostyki obrazowej — filary i tematy high-yield

Radiologia i diagnostyka obrazowa należy do specjalizacji o najszerszym zakresie modalności spośród wszystkich dziedzin lekarskich. Egzamin obejmuje siedem głównych filarów:

• Fizyka i technika obrazowania — podstawy powstawania obrazu RTG, TK, MR, USG i scyntygrafii; parametry ekspozycji; artefakty; zasady doboru modalności.
• Ochrona radiologiczna — dawki promieniowania dla pacjenta i personelu; zasada ALARA; klasyfikacja dawek; regulacje prawne; środki ochrony indywidualnej i zbiorowej; ciąża a badania radiologiczne.
• Radiologia klatki piersiowej — RTG i TK: płuca, śródpiersie, opłucna, serce, duże naczynia; interpretacja schematu BAC (bronchioloalveolar) i siateczkowo-guzkowego; zarys diagnostyki raka płuca.
• Radiologia jamy brzusznej i miednicy — TK i USG: wątroba, drogi żółciowe, trzustka, śledziona, nerki, nadnercza, pęcherz, narządy rozrodcze; protokoły wielofazowe; MR w diagnostyce wątroby i dróg żółciowych.
• Neuroradiologia — TK i MR głowy (udar, krwawienie, guzy, demielinizacja), kręgosłup (dyskopatia, mielopatia, nowotwory), oczodół i zatoki.
• Radiologia układu mięśniowo-szkieletowego — RTG i MR: złamania, zmiany zwyrodnieniowe, guzy kości i tkanek miękkich; ocena stawów; MR kolana i barku.
• Radiologia interwencyjna i procedury naczyniowe — angiografia, biopsje pod kontrolą obrazu, drenaże, embolizacje; wskazania, przeciwwskazania, powikłania.

Tematy, które wracają najczęściej (high-yield):

• Interpretacja RTG klatki piersiowej — opis systematyczny, rozpoznawanie niedodmy, płynu, odmy, nacieków, poszerzenia sylwetki serca; typowy wzorzec egzaminacyjny to opis przypadku + pytanie o rozpoznanie lub dalsze postępowanie.
• Wskazania i dobór modalności — która technika (USG, TK, MR, PET-TK) jest właściwa dla danego problemu klinicznego i dlaczego; kryteria odpowiedniego wyboru badania to ulubiony obszar pytań kazusowych.
• Środki kontrastowe — rodzaje (jodowe, gadolinowe), wskazania i przeciwwskazania, nerki i kontrast (AKI, nefropatia kontrastowa), reakcje alergiczne i postępowanie.
• Ochrona radiologiczna — dawki narządowe i skuteczne, dawkowe progi deterministyczne, zasady ALARA, regulacje prawne (ustawa Prawo atomowe, dyrektywy Euratom); to sekcja regularnie egzaminowana w formie pytań prawno-regulacyjnych.
• Neuroradiologiczne stany nagłe — udar niedokrwienny (okno TK bez kontrastu, DWI w MR), krwotok podpajęczynówkowy (TK, angio-TK), krwiak nadtwardówkowy i podtwardówkowy.
• Onkologia obrazowa — kryteria RECIST, charakterystyka zmian ogniskowych w wątrobie i płucach (guz łagodny vs złośliwy na TK/MR), staging najczęstszych nowotworów (płuco, jelito, pierś, gruczoł krokowy).
• Mammografia i diagnostyka piersi — klasyfikacja BI-RADS, wskazania do mammografii i USG, MR piersi, postępowanie przy poszczególnych kategoriach BI-RADS.

5. Materiały — z czego się uczyć

Uznane podręczniki i źródła. Przygotowanie do PES z radiologii opiera się na standardowych źródłach akademickich. Poniższe pozycje są powszechnie stosowane w szkoleniu specjalizacyjnym i obejmują zakres egzaminu:

• „Radiologia — diagnostyka obrazowa. RTG, TK, USG i MR” pod red. B. Pruszyńskiego (PZWL) — klasyczny polski podręcznik akademicki, obejmujący wszystkie modalności i układy narządów; naturalny „kościec” do nauki systematycznej.
• „Diagnostyka obrazowa. Podstawy teoretyczne i metodyka badań” pod red. W. Poncyljusza i J. Waleckiego — uzupełnienie w zakresie fizyki obrazowania i techniki; pomocny szczególnie do pytań o parametry i artefakty.
• Podręczniki narządowe z serii Elsevier (radiologia klatki piersiowej, neuroradiologia, radiologia układu mięśniowo-szkieletowego) — stosowane przez specjalizantów przy rotacjach, dobre do pogłębienia sekcji wysokiego priorytetu.
• Wytyczne i stanowiska towarzystw: Polskie Lekarskie Towarzystwo Radiologiczne (PLTR), European Society of Radiology (ESR), European Society of Gastrointestinal and Abdominal Radiology (ESGAR), European Society of Radiology — ESOR e-learningowe kursy dla specjalizantów. W zakresie ochrony radiologicznej: aktualne rozporządzenia Ministerstwa Zdrowia i dyrektywy Euratom.

Ważna uwaga: korzystaj z aktualnych wydań podręczników i zawsze sprawdzaj, czy omawiane protokoły diagnostyczne są zgodne z aktualnym programem specjalizacji zamieszczonym na cem.edu.pl — standardy (np. w zakresie środków kontrastowych, BI-RADS, kryteriów RECIST) są regularnie aktualizowane.

• Baza pytań. Sam podręcznik nie uczy formy egzaminu — tego, jak konstruowane są pytania z pięcioma wariantami i starannie dobranymi dystraktory. Od początku łącz teorię z regularnym rozwiązywaniem pytań z bazy PES z radiologii i diagnostyki obrazowej (4322 pytania), filtrując po modalności lub układzie, którego aktualnir się uczysz.
• Atlasy i materiały obrazowe. W radiologii wyjątkową wartość mają atlasy i zbiory przypadków z obrazami — Radiopaedia.org to bezpłatne, recenzowane źródło przypadków ze wszystkich modalności, powszechnie polecane przez specjalizantów jako uzupełnienie podręcznika.

Najskuteczniejszy rytm to pętla: przeczytaj dział → obejrzyj przypadki z tego działu → rozwiąż pytania → wróć do błędów. Pytanie, na które odpowiedziałeś źle i zrozumiałeś dlaczego, jest warte więcej niż kilkanaście przeczytanych stron.

6. Plan nauki na 10–16 tygodni

Poniższy plan zakłada pracę obok dyżurów i rotacji — realny, nie idealny. Dostosuj proporcje do własnych luk i tempa.

Faza 1 (tygodnie 1–2): diagnoza i mapa luk. Rozwiąż jeden pełny zestaw 120 pytań „na zimno”, zanim cokolwiek systematycznie powtórzysz. Wynik nie ma znaczenia — chodzi wyłącznie o mapę słabych obszarów. Zapisz, które modalności lub układy narządów leżą poniżej 60% (ochrona radiologiczna? neuroradiologia? mammografia?) i to one dostają w Fazie 2 najwięcej czasu.

Faza 2 (tygodnie 3–12): systematyczna nauka modalnością po modalności i układem po układzie. Pracuj blokami tematycznymi, nie „wszystkim naraz”. Jeden blok = teoria + przypadki obrazowe + pytania z tego bloku + powrót do błędów. Sugerowana kolejność: najpierw filary o największej liczbie pytań i szerokim przekroju klinicznym (klatka piersiowa, jama brzuszna, neuroradiologia, ochrona radiologiczna), potem obszary bardziej specjalistyczne (mammografia, radiologia interwencyjna, układ kostno-stawowy, pediatria radiologiczna). Stosuj powtórki rozłożone w czasie — wracaj do działu po kilku dniach, nie dopiero przed egzaminem.

Faza 3 (tygodnie 13–16): symulacje pisemne i przygotowanie do ustnej. Przejdź na pełne zestawy 120 pytań w reżimie 180 minut, najlepiej o porze zaplanowanego egzaminu. Minimum 3–4 pełne symulacje wytrenują wytrzymałość i tempo. Po każdej analizuj nie tylko co było źle, ale dlaczego — luka wiedzy czy błąd czytania pytania. Celuj w stabilne 78–85%, by mieć bufor ponad 60%.

Równolegle w tej fazie przygotuj się do części ustnej: ćwicz opisy obrazów na głos (struktura: technika → warunki → opis od ogółu do szczegółu → konkluzja), utrwal rozpoznania różnicowe i schematy postępowania dla najczęstszych stanów, przejrzyj sylabus na cem.edu.pl pod kątem wymaganych umiejętności.

Jeśli masz mniej niż 10 tygodni, skróć Fazę 2, ale nie rezygnuj z symulacji ani z przygotowania do ustnej — obie części są wymagane do zdania.

7. Najczęstsze błędy zdających — i jak ich uniknąć

Większość niepowodzeń na PES z radiologii wynika z powtarzalnych pułapek, nie z absolutnego braku wiedzy:

• Zaniedbanie ochrony radiologicznej. To sekcja, którą wielu specjalizantów traktuje jako „suchą teorię”. Tymczasem pytania z ochrony radiologicznej — dawki, ALARA, przepisy — regularnie pojawiają się w zestawie i dają łatwe punkty po solidnym powtórzeniu.
• Uczenie się bez pytań. Sam atlas i podręcznik nie pokażą, jak skonstruowane są dystraktory przy pięciu opcjach A–E. Bez regularnego rozwiązywania pytań forma egzaminu zaskakuje bardziej niż treść.
• Pomijanie wskazań i doboru modalności. Specjaliści pytają nie tylko „co widać na obrazie”, ale „jakie badanie zlecić i dlaczego”. Ten obszar jest intensywnie eksplorowany w pytaniach kazusowych.
• Ćwiczenie opisu obrazu tylko w głowie, nie na głos. Na części ustnej komisja ocenia strukturę wypowiedzi i pewność prezentacji, nie tylko poprawność. Ćwicz opis przypadków głośno, z partnerem lub przed kamerą.
• Nieaktualne kryteria (BI-RADS, RECIST, protokoły kontrastowe). Klasyfikacje i protokoły są aktualizowane; wersja „jak uczono kilka lat temu” bywa dziś błędną odpowiedzią. Sprawdzaj aktualne edycje.
• Brak symulacji w reżimie czasowym. 120 pytań w 180 minutach to też test koncentracji i zarządzania energią. Bez kilku pełnych prób na czas wynik na sali może być niższy niż w nauce działami.
• Zostawianie pustych odpowiedzi. Skoro punktów ujemnych nie ma, każde puste pole to dobrowolnie oddany punkt.

8. Strategia w dniu egzaminu

Dobrze rozegrany dzień egzaminu potrafi podnieść wynik o kilka punktów bez żadnej dodatkowej wiedzy.

Część pisemna:

• Dwie tury. Pierwsze przejście: odpowiadaj na pytania, które znasz od razu, trudne oznaczaj i pomijaj. Drugą turą wracaj do oznaczonych z chłodną głową i większym zapasem czasu.
• Pilnuj tempa. Po około 90 minutach powinieneś być mniej więcej w połowie zestawu. Jeśli zostajesz w tyle, przyspiesz — lepiej przejść całość raz niż utknąć na kilku pytaniach.
• Czytaj pytanie do końca. W kazusach radiologicznych kluczowy bywa ostatni fragment opisu (wiek pacjenta, dane kliniczne, faza podania kontrastu). Zwroty „w pierwszej kolejności”, „najbardziej prawdopodobne”, „przeciwwskazane” zmieniają poprawną odpowiedź.
• Eliminuj z pięciu, nie zgaduj na ślepo. Odrzucenie dwóch ewidentnie błędnych opcji podnosi szansę z 20% do 33%. Dalsze zawężenie do dwóch opcji to już 50%.
• Nie zmieniaj odpowiedzi bez powodu. Pierwszy wybór poparty wiedzą jest zwykle trafniejszy niż poprawka z niepokoju. Zmieniaj tylko, gdy znajdziesz konkretny argument.

Część ustna:

• Zadbaj o spokojne tempo wypowiedzi i czytelną strukturę — komisja słucha setki kandydatów i ceni przejrzystość.
• Jeśli nie znasz odpowiedzi, powiedz, co wiesz i co byś zrobił w praktyce — brak odpowiedzi brzmi gorzej niż ustrukturyzowane rozumowanie kliniczne.
• Przygotuj się na pytanie „co dalej?” po każdym rozpoznaniu — komisja sprawdza, czy rozumiesz implikacje kliniczne obrazu.

9. Sprawdź się na prawdziwych pytaniach

Najszybszy sposób, by zobaczyć, gdzie naprawdę jesteś, to rozwiązać darmowy egzamin z radiologii i diagnostyki obrazowej — w formacie zbliżonym do PES (4322 pytania w bazie). Potraktuj pierwsze podejście jako diagnozę z Fazy 1: zobaczysz wynik, rozkład błędów po modalnościach i obszary wymagające najwięcej pracy. A potem wracaj do bazy regularnie, ucząc się na własnych pomyłkach — bo to one najszybciej budują wynik.

Powodzenia na egzaminie — radiologia nagradza systematyczne spojrzenie.