Z jakiej książki najczęściej pochodzą pytania na PES pielęgniarskim?

To zależy od dziedziny. W internistycznym zdecydowanie dominuje Interna Szczeklika — 178 z 649 przypisów, czyli 27%. W anestezjologicznym to Larsen (107 z 643, 17%), w chirurgicznym Urologia Borkowskiego (62 z 596, 10%). Nie ma jednego podręcznika wspólnego dla wszystkich dziedzin klinicznych.

Ile książek trzeba przeczytać, żeby zdać PES?

Czołowa ósemka podręczników w danej dziedzinie odpowiada za 38–49% przypisów. Pozostałe kilkadziesiąt procent rozkłada się na 150–230 różnych pozycji, więc opanowanie kilku podręczników nie wystarczy do pełnego pokrycia. Skuteczniejsze od czytania kolejnych książek jest rozwiązywanie pytań z poprzednich sesji.

Czy do bloku ogólnozawodowego jest osobna literatura?

Tak, i jest bardzo stała. Dziewięć pozycji wraca we wszystkich szesnastu dziedzinach — m.in. Komunikowanie interpersonalne w pielęgniarstwie, Zarządzanie w pielęgniarstwie Ksykiewicz-Doroty, Etyka w pracy pielęgniarskiej Wrońskiej i Kodeks etyki zawodowej. Odpowiadają łącznie za 15% wszystkich przypisów.

Czy egzamin cytuje aktualne wydania podręczników?

Często nie. Przypis dokumentuje, z czego wzięto pytanie w danej sesji, a sesje sięgają 2017 roku. Larsen jest cytowany w wydaniu z 2013, gdy na rynku jest dwunaste z 2025. Pielęgniarstwo neurologiczne — w wydaniu z 2008, przy drugim wydaniu z 2021. Do nauki kupuj aktualne wydanie.

Skąd wzięliście te dane?

Z przypisów bibliograficznych dołączonych do pytań w naszej bazie. Obejmuje ona 8 956 przypisów przy pytaniach z 16 dziedzin pielęgniarstwa, z sesji egzaminacyjnych od 2017 do jesieni 2025. Pokrycie przypisami wynosi od 76% do 100% pytań w zależności od dziedziny.

Z jakich książek pochodzą pytania PES — analiza 8 956 przypisów

Przy każdym pytaniu w naszej bazie jest przypis: skąd wzięto treść. Zebraliśmy je wszystkie — 8 956 przypisów z 16 dziedzin pielęgniarstwa, z sesji od 2017 do jesieni 2025 — i policzyliśmy. Wyszły trzy rzeczy, których nie widać, czytając pojedyncze pytania.

Metoda — i jej ograniczenia

Przypisy ma od 76% do 100% pytań, zależnie od dziedziny; w trzynastu z szesnastu jest to 98–100%. To nie jest próbka, tylko niemal komplet.

Jedna rzecz wymagała pracy ręcznej. Ten sam podręcznik bywa zapisany na kilka sposobów — Larsen występuje jako „Larsen R., Kübler A. (red. wyd. pol.): Anestezjologia, wyd. 3”, „Larsen Anestezjologia, wydanie II pod red. A. Kübler” i jeszcze w kilku wariantach z numerami tomów. Automatyczne zliczenie dawało 63 przypisy, po scaleniu wariantów wychodzi 107. Wszystkie liczby poniżej są po scaleniu, sprawdzonym ręcznie.

Dziewięć książek wraca w każdej dziedzinie

To najbardziej zaskakujący wynik. Dziewięć pozycji pojawia się w przypisach wszystkich szesnastu specjalizacji — od anestezjologicznej po rodzinną dla położnych:

Pozycja	Dziedzin	Przypisów
Kwiatkowska A., Krajewska-Kułak E., Panek W., Komunikowanie interpersonalne w pielęgniarstwie	16/16	231
Wilczek-Rużyczka E., Komunikowanie się z chorym psychicznie	16/16	204
Ksykiewicz-Dorota A., Zarządzanie w pielęgniarstwie	16/16	200
Opolski K. i wsp., Zarządzanie przez jakość w usługach zdrowotnych	16/16	157
Bzdęga J., Gębska-Kuczerowska A., Epidemiologia w zdrowiu publicznym	16/16	150
Wrońska I., Mariański J., Etyka w pracy pielęgniarskiej	16/16	136
Kodeks etyki zawodowej pielęgniarki i położnej RP	16/16	128
Wulff H. R., Racjonalna diagnoza i leczenie	16/16	64
Dobska M., Dobski P., Zarządzanie jakością w podmiotach leczniczych	16/16	64

Razem 1 334 przypisy, czyli 15% wszystkich.

To jest blok ogólnozawodowy — i liczba zgadza się z jego wagą na egzaminie niemal co do punktu. Blok to 20 pytań ze 140, czyli 14,3%. Nasze przypisy dają 15%.

Praktyczny wniosek jest taki: kanon bloku jest stały i policzalny. Dziewięć pozycji, te same niezależnie od tego, czy zdajesz anestezjologię, czy opiekę paliatywną. To jedna z niewielu części egzaminu, którą da się przygotować raz i mieć z głowy — a jednocześnie ta, którą najczęściej się odpuszcza, bo nie ma jej w podręczniku klinicznym.

Blokowi poświęciliśmy osobny tekst: Blok ogólnozawodowy na PES pielęgniarek — kompletny przewodnik nauki.

Czołówka w siedmiu dziedzinach

Poniżej pozycje po scaleniu wariantów, z udziałem w przypisach danej dziedziny. Siedem dziedzin poniżej to 79% wszystkich zdających w ostatniej sesji.

Pielęgniarstwo anestezjologiczne — 643 przypisy

Podręcznik	Przypisów	Udział
Larsen R., Anestezjologia	107	16,6%
Wołowicka L., Dyk D., Anestezjologia i intensywna opieka	48	7,5%
Krajewska-Kułak E. i wsp., Standardy anestezjologicznej opieki pielęgniarskiej	27	4,2%
Szreter T., anestezjologia i intensywna terapia dziecięca	18	2,8%
Gaszyński W., Intensywna terapia i wybrane zagadnienia medycyny ratunkowej	12	1,9%

Pielęgniarstwo internistyczne — 649 przypisów

Podręcznik	Przypisów	Udział
Interna Szczeklika	178	27,4%
Dmoszyńska A., Wielka Interna. Hematologia	38	5,9%
Jaracz K., Kozubski W., Pielęgniarstwo neurologiczne	27	4,2%
Puszczewicz M., Wielka Interna. Reumatologia	22	3,4%
Szewczyk A., Pielęgniarstwo diabetologiczne	18	2,8%

Interna Szczeklika to najsilniejsza koncentracja w całym zestawieniu — ponad co czwarte pytanie internistyczne ma przypis do tej jednej pozycji.

Pielęgniarstwo chirurgiczne — 596 przypisów

Podręcznik	Przypisów	Udział
Borkowski A., Urologia	62	10,4%
Walewska E., Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego	45	7,6%
Noszczyk W., Chirurgia	43	7,2%
Twarduś K., Perek M., Opieka nad dzieckiem w wybranych chorobach chirurgicznych	26	4,4%
Szewczyk M., Ślusarz R., Pielęgniarstwo w neurochirurgii	18	3,0%

Warto zauważyć, że w chirurgii na pierwszym miejscu jest urologia, a nie podręcznik chirurgii ogólnej. To odpowiada rozkładowi pytań: urologia jest największym działem klinicznym tej specjalizacji.

Pielęgniarstwo psychiatryczne — 446 przypisów

Podręcznik	Przypisów	Udział
Wilczek-Rużyczka E., Podstawy pielęgniarstwa psychiatrycznego	40	9,0%
Wilczek-Rużyczka E., Komunikowanie się z chorym psychicznie	34	7,6%
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego	21	4,7%
Dyk D., Badanie fizykalne w pielęgniarstwie	13	2,9%
Górna K., Jaracz K., Rybakowski J., Pielęgniarstwo psychiatryczne	12	2,7%

Psychiatria jest jedyną dziedziną, w której akt prawny wchodzi do pierwszej trójki. Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego reguluje przyjęcie bez zgody, przymus bezpośredni i prawa pacjenta — i egzamin pyta o nią wprost.

Pielęgniarstwo ginekologiczno-położnicze — 600 przypisów

Podręcznik	Przypisów	Udział
Bręborowicz G. H., Położnictwo i ginekologia	73	12,2%
Bień A., Opieka nad kobietą ciężarną	47	7,8%
Słomko Z., Ginekologia	39	6,5%
Koper A., Pielęgniarstwo onkologiczne	10	1,7%
Chapman V., Charles C., Prowadzenie porodu	6	1,0%

Pielęgniarstwo operacyjne — 694 przypisy

Podręcznik	Przypisów	Udział
Luce-Wunderle G., Debrand-Passard A., Pielęgniarstwo operacyjne	118	17,0%
Noszczyk W., Chirurgia	34	4,9%
Czarnecka Z., Malińska W., Instrumentarium i przebieg zabiegów	25	3,6%
Latkowski B., Techniki zabiegów i operacji w otolaryngologii	24	3,5%
Ciuruś M. J., Pielęgniarstwo operacyjne	18	2,6%

Operacyjne ma drugą po internie najsilniejszą koncentrację — jeden podręcznik odpowiada za co szóste pytanie. Zwraca też uwagę obecność otolaryngologii i okulistyki w czołówce: instrumentariuszka jest odpytywana z przebiegu zabiegów w dziedzinach, w których nie musi pracować na co dzień.

Pielęgniarstwo pediatryczne — 523 przypisy

Podręcznik	Przypisów	Udział
Kubicka K., Kawalec W., Pediatria	44	8,4%
Pawlaczyk B., podręczniki pediatryczne (3 tytuły)	30	5,7%
Kaczmarski M., Piskorz-Ogórek K., Pediatria i pielęgniarstwo pediatryczne	16	3,1%
Wytyczne resuscytacji ERC	14	2,7%
Krawczyński M., Propedeutyka pediatrii	12	2,3%

Egzamin cytuje stare wydania — sprawdź, zanim kupisz

To jest wniosek, który realnie oszczędza pieniądze i czas.

Podręcznik	Cytowane wydanie	Aktualne	Różnica
Larsen, Anestezjologia	wyd. 3, 2013	wyd. 12, 2025	12 lat
Jaracz, Kozubski, Pielęgniarstwo neurologiczne	2008	wyd. 2, 2021	13 lat
Interna Szczeklika	2009 / 2014 / 2017	rocznik	do 16 lat
Borkowski, Urologia	2006	wyd. 2, 2015	9 lat
Wołowicka, Dyk	ok. 2008	2017	9 lat
Szewczyk, Pielęgniarstwo diabetologiczne	2013	wyd. 2, 2019	6 lat
Twarduś, Perek	2014	2018	4 lata

Przypis dokumentuje, z czego ułożono pytanie w danej sesji, a nie z czego uczyć się dziś. Sesje sięgają 2017 roku, więc odwołania do wydań sprzed dekady są naturalne. Dla zdającej znaczy to jednak coś konkretnego: numeracja stron z przypisu nie zgodzi się z nowym wydaniem, a w dziedzinach, w których zmieniły się wytyczne — treść też nie.

Pięć pozycji z czołówki nie ma nowszych wydań i tu nie musisz nic sprawdzać: Standardy anestezjologicznej opieki pielęgniarskiej Krajewskiej-Kułak (2014), Intensywna terapia Gaszyńskiego (2016), Podstawy pielęgniarstwa chirurgicznego Walewskiej (wyd. II), Wielka Interna. Hematologia Dmoszyńskiej (2011) i Pielęgniarstwo internistyczne Jurkowskiej i Łagody (2011) są cytowane w wydaniach, które nadal są bieżące.

Jak bardzo rozproszone są źródła

Czołowa ósemka daje 38–49% przypisów, zależnie od dziedziny. Reszta rozkłada się na 150–230 różnych pozycji — artykuły z czasopism, wytyczne towarzystw naukowych, akty prawne, pojedyncze rozdziały.

Wniosek jest niewygodny, ale uczciwy: przeczytanie nawet pięciu najczęściej cytowanych podręczników nie da pełnego pokrycia egzaminu. Da mniej więcej jedną trzecią. Pozostałe dwie trzecie to długi ogon, którego nie da się przerobić lekturą w rozsądnym czasie.

Dlatego rozwiązywanie pytań z poprzednich sesji jest skuteczniejsze niż czytanie kolejnej książki — pytania powtarzają się między sesjami, a podręczniki nie mówią, które fragmenty egzamin uznał za warte zapytania.

Czego te dane nie mówią

Nie są rekomendacją wydawniczą. Liczba przypisów mówi o tym, jak często dana pozycja była źródłem pytania, a nie o tym, która książka jest najlepsza dydaktycznie.

Nie obejmują sesji sprzed 2017 roku ani dziedzin bez banku pytań.

Nie przewidują następnej sesji. Rozkład źródeł jest stabilny od lat, ale to obserwacja historyczna, nie prognoza.

Pokrycie przypisami nie jest pełne — w anestezjologicznym, chirurgicznym i rodzinnym dla położnych brakuje go przy 18–24% pytań, więc czołówka w tych dziedzinach może być nieco inna, niż pokazuje zestawienie.

Sprawdź, ile już umiesz

Zestawienie literatury odpowiada na pytanie „czego się uczyć”. Na pytanie „czego jeszcze nie umiem” odpowiada tylko rozwiązanie pytań.

W każdej z 16 dziedzin przygotowaliśmy darmowy egzamin próbny — 140 pytań w formacie PES, wynik od razu, z rozbiciem na działy. Zacznij od listy specjalizacji, a przy każdej znajdziesz też rozbudowany przewodnik z terminem egzaminu i trzydziestoma najczęściej wracającymi pytaniami:

Załóż darmowe konto i rozwiąż pełny egzamin próbny →

Kontekst dla osób na początku drogi: PES pielęgniarski 2026 — kompletny przewodnik opisuje mechanikę egzaminu, warunki dopuszczenia i wszystkie 16 specjalizacji. Terminy sesji jesiennej zebraliśmy we wpisie o harmonogramie.